Khi xây hay sửa nhà, câu hỏi gia chủ hỏi nhiều nhất sau "hướng cửa nào" thường là "đặt bàn thờ ở đâu". Bàn thờ gia tiên vừa là nơi tưởng nhớ tổ tiên, vừa là một không gian trong ngôi nhà — vì thế nó nằm đúng chỗ giao nhau giữa đạo thờ ông bà và phong thuỷ nhà ở.
Những gì dưới đây được tóm từ loạt Kinh Gia Tiên và các bài Hình Pháp của Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa về bàn thờ gia tiên. Trọng tâm là nguyên tắc để quý vị hiểu và tự kiểm tra; còn hướng đặt cụ thể cho từng ngôi nhà phụ thuộc toạ hướng, hình thế và trường phái, nên cần người có chuyên môn xem trực tiếp.
Ba chữ cho một bàn thờ gia tiên: đúng, sạch, yên
Bài 9: Bài Trí Bàn Thờ Gia Tiên Và Nguyên Tắc Ba Lư Hương gói tiêu chuẩn của một bàn thờ vào ba chữ: "đúng, sạch và yên". Có thể hiểu ba chữ ấy như ba câu tự hỏi khi nhìn bàn thờ nhà mình: các cụ đã được sắp đúng vai vế, đúng nếp nhà chưa; mặt thờ, đồ thờ có gọn và sạch không; chỗ đặt có tĩnh, ít bị va chạm và ồn ào không.
Ba chữ ấy không gắn với một khổ bàn hay một loại gỗ nào. Một kệ thờ treo tường trong căn hộ và một gian thờ họ ở quê đều có thể đạt chuẩn, nếu mỗi nơi được sắp xếp trang nghiêm theo quy mô của mình và người trong nhà hiểu vì sao mình thờ. Bàn thờ là để phục vụ đạo hiếu, không phải để khoe sự sang trọng.
Bố cục trên bàn thờ theo Kinh Gia Tiên
Bố cục ba lư hương
Với một bàn thờ chung, Kinh Gia Tiên gợi ý dùng ba lư hương, mỗi lư dành cho một nhóm: các vị thần linh coi sóc nơi ở, tổ tiên của gia đình, và những người trong họ mất sớm mà dân gian quen gọi là bà cô ông mãnh. Tên gọi cũng như vị trí của từng lư ở mỗi miền một khác, nên gia đình cứ giữ theo nếp đã thống nhất. Ba là số lẻ, cho một lư ở giữa làm trục và hai lư hai bên đối xứng, nên bàn thờ trông cân và vững.
Sắp ảnh thờ: tả dương, hữu âm
Tả, hữu ở đây tính theo hướng của bàn thờ nhìn ra: cụ ông bên tả, cụ bà bên hữu. Vì vậy, từ chỗ người thắp hương đứng, cụ ông nằm ở phía tay phải. Nhưng điều được nhấn mạnh hơn cả là thứ bậc các đời phải rõ ràng: đời trên đặt cao hơn đời dưới, khung ảnh cùng một kiểu cho gọn mắt, và ảnh không được che mất bài vị.
Thờ nội và ngoại
Không ít gia đình trẻ băn khoăn vì chỉ có một bàn thờ mà muốn nhớ cả ông bà hai bên. Theo Kinh Gia Tiên, việc này làm được bằng cách chia phần gia tiên thành hai khu, mỗi bên một phía, chứ không cần mỗi người một lư hương riêng. Trước khi sắp xếp, vợ chồng nên thống nhất và thưa chuyện với hai bên gia đình để không ai thấy bị xem nhẹ.
Thêm người thờ, không thêm bát hương
Khi trong nhà có người mới khuất, đến lúc nhập vị thì ảnh hoặc bài vị của người ấy được đưa vào chung khu gia tiên. Số bát hương giữ nguyên, không tăng thêm theo số người được thờ. Những lần sắp xếp lại bàn thờ như vậy nên chọn dịp thích hợp và được người trưởng trách trong nhà đồng ý. Bài 6 về tang chế có nói thêm về thờ riêng và nhập vị.
Chỗ đặt bàn thờ: những điều cần tránh
Kinh Gia Tiên và các bài Phong Thuỷ Cơ Bản cùng nhắc mấy điều căn bản:
- Không đặt nơi gió lùa mạnh làm tàn hương bay, không đặt chỗ ẩm thấp hay ngay lối đi người qua lại dễ va vào.
- Bàn thờ không dựa lưng vào tường khu vệ sinh — điều này cũng được nêu trong bước duyệt mặt bằng của bài Tư vấn cất nhà — quy trình từ xem tuổi đến ngày nhập trạch.
- Bàn thờ thuộc vùng tĩnh (cùng nhóm với phòng ngủ, chỗ đọc sách); không nên xen lẫn với vùng động như bếp, lối đi chính — ý này nằm trong bài Ngôi nhà âm dương.
- Trang nghiêm phải đi cùng an toàn: ưu tiên đèn thờ điện, không để nến, hương cháy khi nhà vắng người, dọn bớt giấy, vải, hoa khô quanh bát hương; đồ cúng hỏng thì hạ ngay.
Hình Pháp Liên Hoa nhìn phòng thờ thế nào
Trong bài Nội Loan Đầu – Phòng Thờ Và Nhà Bếp Theo Hình Pháp, Thầy Vũ Giới đưa ra một ý rất đáng chú ý: khi luận một căn phòng, phong thuỷ "lấy con người làm gốc" — đặt người chủ vào chỗ họ thường ở nhất rồi xét bốn phương quanh họ. Với phòng thờ, chủ nhân là Thần Minh và Tổ Tiên, nên điểm lập cực là thần vị, không phải chỗ người đứng lạy.
Từ thần vị nhìn ra, Hình Pháp xét bốn phương theo công thức:
| Phương (nhìn từ thần vị) | Yêu cầu | Ý nghĩa khi phù hợp |
|---|---|---|
| Hậu Huyền Vũ — phía sau | Cần tĩnh | Tinh thần tốt, duyên với trưởng bối |
| Tả Thanh Long — bên trái | Cần tĩnh | Quý nhân vượng, nam nhân tâm tình ổn định |
| Tiền Chu Tước — phía trước | Cần động | Tích cực, việc cúng bái và học tập thuận |
| Hữu Bạch Hổ — bên phải | Cần động | Nữ nhân tâm tình ổn định |
Phần giữ tĩnh phía sau thần vị, bày đồ vừa đủ và nếp chăm sóc hằng ngày được bàn kỹ hơn ở bài Không gian bàn thờ trong nhà.
Ví dụ trong bài: cửa phòng thờ nằm ở phía trước bên phải của thần vị thì vừa hợp "sau tĩnh – trước động", vừa hợp "trái tĩnh – phải động", được xem là bố cục tiêu chuẩn của Hình Pháp. Đây là phần học thuật của Thầy; khi áp vào nhà thật còn phải phối với hình thế ngoài nhà và toạ hướng, nên quý vị nên dùng bảng trên để tự kiểm tra sơ bộ rồi nhờ thầy xem kỹ.
Kích thước bàn thờ và thước Lỗ Ban
Theo bài Thước Lỗ Ban 52,2cm — Thước Âm Phần, bàn thờ tuy đứng trong nhà dương nhưng là nơi thờ âm, nên đo bằng thước 52,2cm chứ không dùng thước 42,9cm của đồ vật dương trạch; đo phủ bì mặt thờ và chiều cao, chọn cung cát. Quý vị có thể tra nhanh bằng phần mềm Thước Lỗ Ban Liên Hoa được giới thiệu trong bài Giới thiệu phần mềm Thước Lỗ Ban Liên Hoa.
Bàn thờ gia tiên và bàn thờ Thần Tài Thổ Địa
Nhiều gia đình thờ cả gia tiên lẫn Thần Tài Thổ Địa. Đây là hai ban khác nhau, nguyên tắc đặt cũng khác: bàn thờ gia tiên ở vùng tĩnh, trang nghiêm; ban Thần Tài Thổ Địa có những quy tắc riêng về vị trí và chiều cao. Quý vị xem thêm các bài trong chuyên mục Phong Thuỷ Thần Tài Thổ Địa, nhất là bài về vị trí đặt bàn thờ Thần Tài Thổ Địa, để phân biệt.
Muốn thử bố trí trên mặt bằng trước khi sửa nhà, quý vị có thể dùng Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa. Khi cần thầy xem trực tiếp, liên hệ qua trang Dịch Vụ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà chung cư có cần phòng thờ riêng không?
Không bắt buộc. Theo Kinh Gia Tiên, căn hộ nhỏ dùng một bàn thờ hay kệ thờ gọn là đủ, miễn đặt nơi sạch, yên, trang nghiêm và cả nhà hiểu ý nghĩa. Những tình huống thờ cúng trong căn hộ được bàn thêm ở bài Thờ cúng gia tiên đúng tinh thần.
Bàn thờ gia tiên nên quay về hướng nào?
Không có một hướng chung cho mọi nhà. Hướng bàn thờ phụ thuộc toạ hướng ngôi nhà, hình thế và cách xét của từng trường phái. Quý vị nên kiểm tra các nguyên tắc tĩnh – động quanh thần vị như bảng trên, rồi nhờ người có chuyên môn xem cụ thể.
Có nên đặt bàn thờ trên tầng cao nhất?
Nhiều gia đình nhà phố chọn tầng trên cùng vì yên tĩnh và không bị đè bởi sinh hoạt phía trên. Điều cốt lõi vẫn là sạch, yên, trang nghiêm và hợp bố cục chung của ngôi nhà.
Đổi chỗ bàn thờ có cần chọn ngày không?
Theo tinh thần Kinh Gia Tiên, những lần sắp xếp lại lớn nên chọn dịp thích hợp, được người trưởng trách đồng ý và làm trong sự trang nghiêm. Chọn ngày cụ thể nên hỏi người hướng dẫn của gia đình.