Tượng Thần Tài Thổ Địa là "gương mặt" của bàn thờ, cũng là vật phẩm gia chủ nhìn thấy mỗi ngày khi thắp hương. Trên thị trường có rất nhiều loại tượng với chất liệu, kích cỡ và giá thành khác nhau, khiến không ít người băn khoăn: thờ mấy vị, chọn dáng nào, cỡ bao nhiêu cho vừa bàn thờ? Phần cẩm nang dưới đây gom các tiêu chí cơ bản để quý vị tự chọn được bộ tượng hợp với bàn thờ, không gian và điều kiện của gia đình, kèm cách Thầy Vũ Giới nhìn nhận về hình tướng tượng thờ.
Chất liệu tượng: mỗi loại một ưu điểm
Tượng đá ngọc tự nhiên
Tượng tạc từ đá tự nhiên như ngọc Hoàng Long, ngọc canxit có ưu điểm bền, nặng, đứng vững, ít bị phai màu theo thời gian. Theo quan niệm phong thuỷ, đá là vật thuộc thổ, rất hợp với tính chất địa khí của bàn thờ Thổ Địa. Nhược điểm là trọng lượng lớn, giá thành thường cao hơn và cần tay nghề chế tác tốt để có nét mặt đẹp.
Các bộ tượng của Phong Thuỷ Liên Hoa chủ yếu dùng đá ngọc tạc tại Việt Nam theo mẫu Thầy Vũ Giới thiết kế, ví dụ Bộ tượng Thần Tài Thổ Địa ngọc Hoàng Long cao cấp hay Bộ tượng Thần Tài Thổ Địa bằng ngọc canxit thấu quang. Ở đây chúng tôi chỉ nói tiêu chí chọn chung; phần giới thiệu riêng dòng tượng ngọc Hoàng Long, các mẫu và điều nên hỏi khi đặt, quý vị xem bài Tượng Thần Tài Thổ Địa ngọc Hoàng Long Liên Hoa.
Tượng gốm, sứ
Tượng gốm sứ phổ biến, nhẹ, màu sắc tươi, giá hợp lý. Cần chọn loại men đều, không nứt, không bong tróc. Nhược điểm là dễ vỡ khi va chạm và màu vẽ có thể phai sau nhiều năm.
Tượng gỗ
Tượng gỗ mang vẻ mộc mạc, ấm áp. Cần chọn gỗ đã xử lý tốt, không mối mọt, không nứt. Vì bàn thờ Thổ Địa đặt sát nền, nơi dễ ẩm, tượng gỗ cần được giữ khô ráo hơn.
Tượng composite, nhựa
Giá rẻ, nhẹ, nhiều mẫu mã. Tuy nhiên độ bền và cảm giác trang nghiêm thường không bằng các chất liệu tự nhiên. Đây là lựa chọn tạm thời cho người mới bắt đầu.
Kích thước tượng: cân đối với bàn thờ
Không có một kích thước "chuẩn" duy nhất cho mọi nhà. Nguyên tắc chung là tượng phải cân đối với bàn thờ: tượng quá lớn so với bàn thờ nhỏ sẽ chật chội, khó bày các vật phẩm khác; tượng quá nhỏ trên bàn thờ rộng sẽ trống trải, thiếu sự trang nghiêm.
Một vài gợi ý thực tế:
- Bàn thờ nhỏ trong căn hộ, cửa hàng diện tích hẹp: tượng khoảng 12–15 cm là vừa.
- Bàn thờ phổ thông trong nhà phố: tượng khoảng 15–20 cm.
- Bàn thờ lớn, rộng trên 60 cm, có nhiều linh vật: có thể chọn tượng lớn hơn để giữ tỷ lệ.
Trước khi mua, quý vị nên đo chiều rộng, chiều sâu và chiều cao lòng bàn thờ, chừa chỗ cho bát hương, 5 chung nước và hai bên đèn hoa. Phần lớn trang sản phẩm Liên Hoa có ghi kích thước hoặc trọng lượng; mẫu nào chưa ghi đủ, quý vị hỏi lại số đo trước khi đặt để khỏi phải đổi.
Trong các nguyên tắc bày trí bàn thờ theo Hình Pháp, Thầy Vũ Giới lưu ý tượng không nên quá nhỏ so với mặt bàn. Một cách kiểm tra đơn giản: khi đứng trước bàn thờ, quý vị phải thấy rõ nét mặt tượng, và tượng phải là thứ nổi bật nhất trên mặt bàn chứ không bị lư hương, bình hoa hay linh vật lấn át.
Hình tướng: nét mặt và dáng ngồi
Theo Thầy Vũ Giới, hình tướng tượng thờ không chỉ là chuyện thẩm mỹ. Pháp môn Liên Hoa chú trọng "hình khí": hình dáng tượng phải toát lên khí chất phù hợp với vai trò của vị thần. Khi chọn tượng, quý vị có thể quan sát:
- Nét mặt: hiền hậu, tươi vui, phúc hậu; tránh tượng có nét mặt méo, mắt lệch hoặc biểu cảm khó chịu.
- Dáng ngồi: vững chãi, cân đối, phần đế chắc chắn.
- Chi tiết tay: Thần Tài thường cầm thỏi vàng hoặc vật cát tường; Thổ Địa thường cầm quạt, bụng tròn, miệng cười.
- Đường nét chế tác: sắc sảo, không sứt mẻ, không nứt chân chim.
- Sự đồng bộ: hai ông (và Thần Tiền nếu có) cùng chất liệu, cùng phong cách, kích thước tương đương.
Tư thế tượng: vì sao nên chọn dáng ngồi?
Bài Nội loan đầu: phòng thờ và nhà bếp theo Hình Pháp có một loạt nguyên tắc về tượng thần đặt trên bàn thờ. Tóm lại theo lời dễ hiểu, khi chọn tượng Thần Tài Thổ Địa, quý vị nên để ý:
- Chọn tượng ngồi, không chọn tượng đứng. Theo Thầy, dáng đứng mang ý ban phát ra ngoài, không hợp với nơi cần tụ giữ; điều này áp dụng cả với tượng điêu khắc chưa khai quang.
- Tay phải không giơ cao hơn tay trái. Khi xem mẫu, quý vị để ý dáng tay của từng ông, ưu tiên tượng có hai tay đặt cân đối.
- Không cầm binh khí chĩa ra phía trước. Tượng thờ trong nhà nên cầm vật cát tường như thỏi vàng, quạt, túi tiền.
- Không để lộ chân trần. Tượng có giày hoặc vạt áo phủ chân thì không sao.
- Không thỉnh kèm thú cưỡi của thần về thờ cùng.
Những điểm này đều nhìn thấy được bằng mắt khi chọn mẫu, nên quý vị có thể tự kiểm tra trước khi đặt mua, không cần đến dụng cụ đo đạc nào.
Thờ hai vị hay ba vị?
Nếp phổ biến là thờ hai vị Thần Tài và Thổ Địa. Trong các bộ Liên Hoa, Thầy Vũ Giới thiết kế thêm Thần Tiền để thành bộ ba Tài — Địa — Tiền, ví dụ Bộ ba Thần Tài Thổ Địa và Thần Tiền Liên Hoa phú quý. Quý vị cũng có thể bổ sung riêng Tượng Thần Tiền ngọc Hoàng Long nếu đã có sẵn hai ông. Việc thờ hai hay ba vị tuỳ theo nếp gia đình và tư vấn bố cục bàn thờ cụ thể.
Khi đã chọn bộ ba, cách xếp cũng có thứ bậc: tượng chủ đặt ở giữa, hai tượng bên không được cao hơn tượng giữa. Vì vậy quý vị nên chọn ba tượng trong cùng một bộ, hoặc khi mua bổ sung thì đối chiếu chiều cao với hai ông sẵn có.
Khai quang và an vị tượng
Theo truyền thống, tượng mới thường được làm lễ khai quang trước khi đặt lên bàn thờ. Với các bộ tượng Liên Hoa, trang sản phẩm ghi rõ có hỗ trợ trì chú, khai quang, nạp năng lượng theo tên, tuổi và địa chỉ của gia chủ.
Việc an vị tượng có thể đi theo vài bước đơn giản:
- Lau sạch bàn thờ, bày sẵn bát hương, chung nước, đèn hoa ở đúng chỗ.
- Chọn một ngày thuận tiện, cả nhà có mặt, thường vào buổi sáng.
- Đặt tượng cân đối, cùng nhìn ra phía trước; nếu thờ ba vị thì tượng chủ ở giữa.
- Thắp hương, khấn xin an vị bằng lời giản dị của gia đình.
Sau khi an vị, quý vị hạn chế di chuyển tượng; khi lau dọn thì nhẹ tay và đặt lại đúng vị trí cũ. Vị trí đặt cả bàn thờ được xét theo Hình Pháp, lập cực tại thần vị, như bài Vị trí đặt bàn thờ Thần Tài Thổ Địa đã trình bày.
Toàn bộ các mẫu tượng đang có tại Phong Thuỷ Liên Hoa nằm trong danh mục Tượng thờ Tài Địa.
Câu hỏi thường gặp
Tượng cũ bị sứt mẻ có nên thay không?
Nếu tượng sứt nhẹ, quý vị có thể tiếp tục thờ. Nếu hư hỏng nặng, nên thay tượng mới vào dịp phù hợp, làm lễ thỉnh tượng cũ một cách trang trọng, không vứt bỏ tuỳ tiện.
Có nên mua tượng thật to cho "vượng"?
Không nên. Tượng cần cân đối với bàn thờ và không gian. Tượng quá lớn làm bàn thờ chật chội, mất sự hài hoà, không vì thế mà tốt hơn.
Tượng đá có cần lau chùi đặc biệt không?
Không cần, và cũng không nên dùng nước. Quý vị dùng khăn khô, sạch, mềm hoặc chổi lông mềm phủi bụi, không rửa, không dội nước, không dùng hoá chất tẩy. Lý do theo Hình Pháp được nói rõ trong bài Những điều kiêng kỵ khi thờ Thần Tài Thổ Địa.
Tượng Liên Hoa khác gì tượng phổ thông?
Tượng Liên Hoa được tạc theo mẫu và hình tướng do Thầy Vũ Giới thiết kế, có ấn Liên Hoa và được Thầy lập ấn, khai quang trước khi giao cho gia chủ.