Lục Đinh Lục Giáp là gì: từ lịch can chi đến thần tướng

Trả lời nhanh: Lục Đinh Lục Giáp là mười hai vị thần trong Đạo giáo: sáu thần Giáp (Giáp Tý, Giáp Tuất, Giáp Thân, Giáp Ngọ, Giáp Thìn, Giáp Dần) là dương thần, sáu thần Đinh (Đinh Mão, Đinh Tỵ, Đinh Mùi, Đinh Dậu, Đinh Hợi, Đinh Sửu) là âm thần. Gốc của họ là cách chia lịch can chi thành sáu tuần mười ngày; chuyện "sai khiến thần tướng" trong tiểu thuyết là hư cấu.

Trong Tam quốc diễn nghĩa, có đoạn Gia Cát Lượng khoác áo đạo sĩ, ngồi xe bốn bánh, dùng phép "Lục Đinh Lục Giáp súc địa" khiến Tư Mã Ý đuổi mãi không kịp. Trong Thuỷ Hử, Đới Tông buộc "giáp mã" vào chân, một ngày đi tám trăm dặm. Trong nhiều bộ phim thần thoại, các đạo sĩ đọc chú gọi "Lục Đinh Lục Giáp" hiện ra như những thiên binh áo giáp. Cái tên ấy vì thế gắn với hình ảnh phép thuật thần bí, khó hiểu.

Bài này thuộc nhóm "Trận Pháp Cổ" trong cụm Trận Pháp Tâm Linh của Phong Thuỷ Liên Hoa. Chúng ta sẽ đi từ gốc rễ thật của Lục Đinh Lục Giáp – lịch can chi – đến vị trí của họ trong Đạo giáo, trong Kỳ Môn Độn Giáp, trong văn học, và cuối cùng là cách một khái niệm lịch pháp ấy còn sống trong việc chọn ngày của phong thuỷ hôm nay. Bài trình bày dưới góc nhìn văn hoá – lịch sử, không hướng dẫn bất kỳ phép thuật hay bùa chú nào.

Gốc rễ: Lục Giáp là sáu tuần trong vòng sáu mươi hoa giáp

Để hiểu Lục Đinh Lục Giáp, phải bắt đầu từ lịch can chi. Người Trung Hoa cổ ghép mười thiên can (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý) với mười hai địa chi (Tý, Sửu, Dần…) thành vòng sáu mươi tổ hợp, gọi là lục thập hoa giáp, dùng để đánh số ngày từ thời nhà Thương – các giáp cốt văn đã ghi ngày theo can chi.

Vòng sáu mươi ngày chia thành sáu "tuần", mỗi tuần mười ngày, bắt đầu bằng một ngày can Giáp: tuần Giáp Tý, tuần Giáp Tuất, tuần Giáp Thân, tuần Giáp Ngọ, tuần Giáp Thìn, tuần Giáp Dần. Sáu ngày Giáp đứng đầu sáu tuần ấy chính là "Lục Giáp". Trong mỗi tuần, ngày thứ tư mang can Đinh: Đinh Mão, Đinh Sửu, Đinh Hợi, Đinh Dậu, Đinh Mùi, Đinh Tỵ – đó là "Lục Đinh".

Lục Giáp quan trọng đến mức Hán thư, phần Thực hoá chí, chép rằng trẻ con tám tuổi vào tiểu học thì học "lục giáp, ngũ phương, thư, kế" – tức học lịch can chi, phương hướng, chữ viết và tính toán. Như vậy, ở gốc, "Lục Giáp" là kiến thức lịch pháp cơ bản như bảng cửu chương của trẻ con thời Hán, chứ không phải bí thuật.

Tuần	Ngày Giáp (Lục Giáp)	Ngày Đinh (Lục Đinh)	Hai chi "không vong" của tuần
1	Giáp Tý	Đinh Mão	Tuất, Hợi
2	Giáp Tuất	Đinh Sửu	Thân, Dậu
3	Giáp Thân	Đinh Hợi	Ngọ, Mùi
4	Giáp Ngọ	Đinh Dậu	Thìn, Tỵ
5	Giáp Thìn	Đinh Mùi	Dần, Mão
6	Giáp Dần	Đinh Tỵ	Tý, Sửu

Cột cuối là "không vong" (tuần không): vì mỗi tuần chỉ có mười ngày mà địa chi có mười hai, nên luôn có hai chi không xuất hiện trong tuần. Khái niệm này đến nay vẫn được dùng trong chọn ngày, bói Lục Hào, Kỳ Môn – một dấu vết sống của cấu trúc Lục Giáp trong thuật số.

Nhịp mười ngày: dấu vết Lục Giáp trong tiếng Việt

Ít ai để ý rằng người Việt hằng ngày vẫn dùng một di sản trực tiếp của cấu trúc Lục Giáp: chữ "tuần". Ngày nay "tuần" thường hiểu là bảy ngày theo lịch phương Tây, nhưng trong cách nói "thượng tuần, trung tuần, hạ tuần" của một tháng – mười ngày đầu, mười ngày giữa, mười ngày cuối – chữ tuần vẫn giữ nghĩa gốc là mười ngày. Báo chí vẫn viết "thượng tuần tháng Giêng", người lớn tuổi vẫn nói "trung tuần tháng Tám" – đó là nhịp mười ngày của can, mỗi tuần mở đầu bằng một ngày Giáp trong vòng hoa giáp.

Nhịp mười ngày ấy từng tổ chức đời sống: thời cổ, các quan lại Trung Hoa có lệ nghỉ theo tuần; chợ phiên ở nhiều vùng họp theo chu kỳ can chi; lễ tế được định theo ngày can. Giáp cốt văn nhà Thương có nhiều quẻ bói hỏi "tuần tới có tai hoạ không" – cho thấy tuần mười ngày là đơn vị thời gian cơ bản từ rất sớm.

Ở Việt Nam, lịch âm dương với can chi được dùng suốt nhiều thế kỷ, và các khái niệm như ngày Giáp, ngày Đinh, tuần không vẫn xuất hiện trong lịch vạn niên, trong việc xem ngày cưới hỏi, làm nhà. Nhìn như vậy, "Lục Giáp" không xa lạ chút nào: nó nằm ngay trong cách ta nói về thời gian.

Từ lịch pháp thành thần linh: Lục Đinh Lục Giáp trong Đạo giáo

Trong văn hoá Trung Hoa cổ, những đơn vị thời gian quan trọng thường được thần cách hoá – như Thái Tuế cai quản năm, các vị thần trực ngày. Lục Giáp và Lục Đinh cũng vậy: từ thời Hán – Nguỵ – Tấn, các văn bản Đạo giáo đã nhắc đến những vị thần mang tên ngày Giáp, ngày Đinh. Dần dần, hệ thống hình thành: sáu thần Giáp là dương thần, thường được hình dung là võ tướng; sáu thần Đinh là âm thần, thường được hình dung là ngọc nữ.

Trong điện thờ Đạo giáo, Lục Đinh Lục Giáp thường đứng hầu dưới Chân Võ Đại Đế (Huyền Thiên Thượng Đế) – vị thần trấn phương Bắc, chủ thần của núi Võ Đang. Họ được coi là hộ pháp, thiên binh giữ gìn đạo tràng, xua đuổi tà khí. Bài Võ Đang Sơn – Huyền Vũ và phong thuỷ đạo quán trong nhóm Đàn Cúng Đạo Giáo sẽ giới thiệu thêm về Chân Võ. Ở Việt Nam, đền Quán Thánh (Trấn Vũ quán) bên Hồ Tây thờ Huyền Thiên Trấn Vũ – cùng vị thần ấy theo cách gọi Việt.

Các đạo sĩ thời xưa có những nghi thức gọi là "triệu tướng", trong đó Lục Đinh Lục Giáp được thỉnh để hộ đàn. Đây là phần nghi lễ tôn giáo nội bộ của Đạo giáo, mang tính biểu tượng – đạo sĩ tưởng niệm và cầu sự che chở – không phải chuyện "sai khiến binh lính" như trong phim. Liên Hoa giới thiệu như một nét văn hoá tôn giáo, không hướng dẫn hay khuyến khích bất kỳ nghi thức bùa chú nào.

Lục Giáp trong Kỳ Môn Độn Giáp: vị nguyên soái ẩn mình

Như đã nói trong bài Kỳ Môn Độn Giáp và trận pháp, "Độn Giáp" nghĩa là giấu chữ Giáp. Cụ thể hơn: mỗi Giáp trong Lục Giáp được "ẩn" dưới một trong sáu can Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý (lục nghi) – Giáp Tý ẩn dưới Mậu, Giáp Tuất dưới Kỷ, Giáp Thân dưới Canh, Giáp Ngọ dưới Tân, Giáp Thìn dưới Nhâm, Giáp Dần dưới Quý. Hình ảnh ẩn dụ: Giáp là nguyên soái, không lộ diện, ẩn trong quân để tránh bị Canh (kim) khắc.

Còn Đinh, cùng với Ất và Bính, là "tam kỳ" – ba can được coi là quý nhân phù trợ. Đinh là "Tinh kỳ" (kỳ của sao), và trong Kỳ Môn, Đinh thường gắn với hình tượng "Ngọc nữ". Như vậy, trong ngôn ngữ Kỳ Môn, Lục Giáp và Lục Đinh vẫn là các can ngày – nhưng được khoác lên vai trò tướng soái, ngọc nữ trong một "trận đồ" thời gian.

Từ chỗ đó, tiểu thuyết chỉ cần đi thêm một bước: biến những ẩn dụ thuật số thành nhân vật thật, có thể gọi ra đánh trận. Đó là bước nhảy từ thuật số sang thần thoại.

Lục Đinh Lục Giáp trong văn học: từ "súc địa" đến "giáp mã"

Văn học Minh – Thanh khai thác Lục Đinh Lục Giáp rất nhiều:

• Tam quốc diễn nghĩa: Gia Cát Lượng ở Lũng Thượng giả làm thần, dùng phép "súc địa" của Lục Đinh Lục Giáp để Tư Mã Ý đuổi không kịp, nhân đó gặt lúa của quân Nguỵ. Chính sử không có chuyện này; đó là tình tiết hư cấu nhằm tôn Gia Cát Lượng.
• Thuỷ Hử: Đới Tông – "Thần Hành thái bảo" – buộc "giáp mã" (bùa vẽ thần Giáp cưỡi ngựa) vào chân để đi nhanh; Công Tôn Thắng làm phép gọi gió mưa. Hư cấu.
• Phong Thần diễn nghĩa, Tây Du Ký: Lục Đinh Lục Giáp xuất hiện như thiên binh hộ vệ – trong Tây Du Ký, các vị Lục Đinh Lục Giáp còn được lệnh âm thầm bảo vệ Đường Tăng trên đường thỉnh kinh. Hư cấu.

Ngôn ngữ đời thường cũng giữ dấu vết của Lục Giáp theo cách bất ngờ: tiếng Hán có thành ngữ "thân hoài lục giáp" để chỉ người phụ nữ mang thai. Có nhiều giải thích – một thuyết cho rằng ngày Giáp là ngày "sinh thành" theo quan niệm cổ, thuyết khác gắn với thần hộ sinh – nhưng điều chắc chắn là cụm từ đã trở thành cách nói trang nhã, không liên quan đến phép thuật.

Lớp nghĩa	Nội dung	Tính chất
Lịch pháp	Sáu ngày Giáp, sáu ngày Đinh trong vòng 60 ngày	Kiến thức có thật, cơ bản
Thuật số	Lục Giáp ẩn dưới lục nghi; Đinh là tinh kỳ	Hệ thống quy ước của Kỳ Môn, chọn ngày
Tôn giáo	Mười hai thần hộ pháp, hầu Chân Võ	Tín ngưỡng Đạo giáo
Văn học	Súc địa, giáp mã, thiên binh	Hư cấu

Lục Giáp trong chọn ngày phong thuỷ hôm nay

Trong bốn lớp nghĩa trên, lớp có ứng dụng thực tế nhất với người học phong thuỷ là lớp lịch pháp. Hiểu cấu trúc sáu tuần Giáp giúp đọc được nhiều khái niệm trong chọn ngày (Trạch Cát): tuần không, các ngày đầu tuần, các bộ sát theo can chi. Khi chọn ngày động thổ, nhập trạch, khai trương, người làm nghề thường xét ngày có rơi vào "không vong" với việc cần làm hay không – đây là dấu vết trực tiếp của Lục Giáp.

Theo học thuật Liên Hoa của Thầy Vũ Giới, chọn ngày là lớp lý khí, đặt sau Hình Pháp. Một ngày đẹp không cứu được một mặt bằng sai, một kết cấu yếu; nhưng khi mọi thứ đã chuẩn bị đúng, chọn ngày giúp gia chủ yên tâm và tổ chức công việc có kế hoạch. App Trạch Cát của Liên Hoa tự tính can chi, tuần không, thần sát cho từng ngày, nên bạn không cần thuộc bảng Lục Giáp vẫn chọn được ngày phù hợp với tuổi và hướng công trình.

Liên Hoa không khuyến khích việc vẽ bùa "Lục Đinh Lục Giáp" dán nhà, đeo bùa "giáp mã", hay các nghi thức "triệu thần" để trấn trạch. Bùa chú không thay được một ngôi nhà vững chắc, an toàn và một lịch thi công hợp lý.

Bài học từ Lục Đinh Lục Giáp

Câu chuyện Lục Đinh Lục Giáp là ví dụ tuyệt vời về cách văn hoá Á Đông "lớn lên" qua nhiều tầng: một bảng lịch đơn giản trẻ tám tuổi phải học, trở thành khái niệm thuật số tinh vi, rồi thành mười hai vị thần, rồi thành nhân vật phép thuật trong tiểu thuyết. Mỗi tầng đều có giá trị riêng – nhưng chỉ khi biết phân biệt các tầng, ta mới thưởng thức được trọn vẹn mà không bị lẫn lộn.

Lần tới khi xem một bộ phim có đạo sĩ gọi "Lục Đinh Lục Giáp", bạn có thể mỉm cười và nhớ rằng: những "thiên binh" ấy, ở gốc, chỉ là sáu ngày Giáp và sáu ngày Đinh trên tờ lịch – những ngày bình thường mà tổ tiên ta dùng để đếm thời gian, gieo trồng, và sống.

Ảnh bìa: Gary Lee Todd, Ph.D. Complete indexed photo c, CC0, Wikimedia Commons.

Bài liên quan

• Bát Trận Đồ Gia Cát Lượng (bài mở đầu nhóm)
• Kỳ Môn Độn Giáp và trận pháp
• Thiên Cương Bắc Đẩu trận
• Lý thuyết Kỳ Môn Độn Giáp theo ngày
• Chuyên mục Trận Pháp Cổ · Trận Pháp Tâm Linh · Chuyên mục Long Mạch · Tổ Sư Phong Thuỷ

Câu hỏi thường gặp

Lục Đinh Lục Giáp là những vị nào?

Lục Giáp: Giáp Tý, Giáp Tuất, Giáp Thân, Giáp Ngọ, Giáp Thìn, Giáp Dần; Lục Đinh: Đinh Mão, Đinh Sửu, Đinh Hợi, Đinh Dậu, Đinh Mùi, Đinh Tỵ.

Gốc của Lục Giáp là gì?

Là sáu tuần mười ngày trong vòng 60 hoa giáp, mỗi tuần mở đầu bằng ngày Giáp; Hán thư chép trẻ tám tuổi học "lục giáp".

Tuần không vong là gì?

Mỗi tuần mười ngày thiếu hai địa chi, gọi là không vong; ví dụ tuần Giáp Tý không có Tuất, Hợi.

Gia Cát Lượng dùng Lục Đinh Lục Giáp "súc địa" có thật không?

Không. Đó là tình tiết hư cấu của Tam quốc diễn nghĩa.

Có nên dán bùa Lục Đinh Lục Giáp trong nhà?

Không. Liên Hoa không khuyến khích bùa chú, trấn yểm; ứng dụng thật của Lục Giáp là chọn ngày trên app Trạch Cát.