Các dáng lư xông trầm và ý nghĩa tượng hình theo phong thủy

Lư xông trầm là vật dụng để đốt hoặc hâm trầm cho toả hương, và mỗi dáng lư, từ đỉnh ba chân, lư tròn có nắp, lư hình núi đến lư thác khói, đều mang một ý nghĩa tượng hình trong văn hoá Á Đông. Bài này giải thích các dáng lư xông trầm phổ biến, ý nghĩa của chúng theo âm dương, ngũ hành, và vì sao người xưa chế tác lư như vậy.

"Cái kiềng ba chân là sự lập thể, nhưng để cái kiềng ấy sinh thành và vững chãi, nó phải dựa trên bốn trụ của khí." – Thầy Vũ Giới

Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) viết câu trên trong bài "minh oan số 4", giải thích vì sao số ba là cái hiện ra của thể, còn số bốn là cái trụ vững vàng của thần. Câu ấy là một chìa khoá thú vị để nhìn chiếc lư đỉnh ba chân, dáng lư cổ nhất và phổ biến nhất trong hương đạo Á Đông.

Bài đã có trong chuyên mục hướng dẫn chọn lư và cách xông trầm an toàn trong nhà. Bài này đi theo một hướng khác: đọc hình của lư. Thầy Vũ Giới vẫn nói "hình nào khí đó"; một chiếc lư cũng có hình, và hình ấy nói lên cách người xưa hiểu về khói, về khí.

Lư xông trầm khác bát hương ở điểm nào?

Lư xông trầm dùng để làm toả hương từ trầm miếng, bột trầm hoặc nhang nụ, thường có nắp hoặc thân kín, đặt ở phòng khách, phòng trà, phòng thiền; còn bát hương dùng để cắm nhang cây trên bàn thờ, là vật thờ, mang chức năng nghi lễ.

Hai vật dụng này hay bị gọi lẫn là "lư hương". Cách phân biệt đơn giản: bát hương thì miệng mở, đựng tro hoặc cát, nhang cắm thẳng đứng; lư xông thì thường có nắp, khói thoát ra qua lỗ, bên trong đặt than, trầm hoặc nụ trầm. Bát hương thuộc về bàn thờ, lư xông thuộc về không gian sinh hoạt.

Tiêu chí	Bát hương	Lư xông trầm
Chức năng	Cắm nhang thờ, vật thờ chính	Toả hương, làm sạch và tĩnh không gian
Hình dáng	Miệng mở, thân tròn hoặc vuông	Thường có nắp đục lỗ, nhiều dáng
Vị trí	Trên bàn thờ	Phòng khách, phòng trà, phòng thiền, phòng làm việc
Vật đốt	Nhang cây	Trầm miếng, bột trầm, nhang nụ, nhang không tăm

Một gia đình có thể dùng cả hai, nhưng không nên lấy lư xông đặt lên bàn thờ thay bát hương, cũng không nên lấy bát hương đã thờ xuống làm lư xông trong phòng khách. Mỗi vật có chỗ của nó.

Lư xông trầm có những dáng nào?

Lư xông trầm có năm dáng chính: lư đỉnh ba chân, lư tròn có nắp lỗ, lư hình núi, lư thác khói (lư chảy ngược) và lư xông điện; ngoài ra còn lư nhỏ cầm tay dùng khi đi đường hay trong nghi lễ.

• Lư đỉnh ba chân: thân tròn, ba chân đứng, hai quai, nắp có núm. Dáng cổ, trang trọng, hợp với phòng khách và không gian nghi lễ.
• Lư tròn có nắp lỗ: thân tròn hoặc bầu, nắp đục hoa văn để khói thoát. Gọn, dễ dùng hằng ngày.
• Lư hình núi: nắp tạo hình núi nhiều đỉnh, khói thoát từ các khe núi như mây bay quanh non. Gợi cảnh tiên sơn.
• Lư thác khói: dùng nụ trầm có lỗ ở đáy, khói nặng chảy xuống theo rãnh như dòng thác. Thiên về ngắm, thư giãn.
• Lư xông điện: dùng nhiệt điện hâm trầm miếng ở nhiệt độ thấp, ít hoặc không có khói, giữ mùi trầm thuần.

Mỗi dáng hợp một cách dùng. Dáng cổ như đỉnh ba chân và lư núi mang tính biểu tượng cao, hợp với không gian trang trọng. Lư tròn có nắp hợp sinh hoạt thường ngày. Lư thác khói hợp góc thư giãn. Lư điện hợp người nhạy cảm với khói hoặc không gian kín.

Vì sao lư đỉnh có ba chân?

Lư đỉnh có ba chân vì ba điểm luôn đứng vững trên mọi mặt phẳng, và trong văn hoá Á Đông, ba chân còn gợi tam tài thiên – địa – nhân; chiếc đỉnh ba chân vì vậy vừa là vật dụng bền vững, vừa là biểu tượng của sự cân bằng.

Về kỹ thuật, ba chân là cấu trúc ổn định nhất. Bốn chân trên nền không phẳng sẽ cập kênh, ba chân thì luôn chạm đất. Người xưa đúc đỉnh bằng đồng để nấu, để tế, rồi thu nhỏ lại thành lư xông. Hình thức ấy giữ nguyên qua hàng nghìn năm.

Về biểu tượng, Thầy Vũ Giới đọc kiềng ba chân rất sâu: số ba là sự lập thể, là cái hiện ra; nhưng để cái thể ấy sinh thành và vững chãi, phải dựa trên bốn trụ của khí. Thầy viết: "Số 3 là cái hiện ra của thể, còn số 4 là cái trụ vững vàng của thần. Phải lập thần rồi mới thành thể."

Áp vào chiếc lư: ba chân là thể, là phần hữu hình đứng trên mặt bàn; khói hương bay lên là phần vô hình. Một chiếc lư đẹp mà không ai thắp, không ai chăm, thì chỉ còn thể mà thiếu thần. Đó cũng là lý do Thầy Vũ Giới dặn pháp khí phải được "dưỡng": vật phẩm có người chăm, có khí lưu thông, mới có thần.

Hai quai trên đỉnh thường đối xứng, gợi cặp âm dương. Nắp và thân cũng là một cặp: thân dưới chứa lửa và trầm, thuộc phần âm, kín, giữ nhiệt; nắp trên cho khói thoát, thuộc phần dương, mở, toả ra. Một chiếc lư đúng dáng là một cặp phu thê chính phối thu nhỏ: có chứa, có toả, có giao nhau ở giữa.

Lư hình núi và lư thác khói mang ý nghĩa gì?

Lư hình núi mang ý nghĩa cảnh sơn thuỷ có mây, khói thoát qua khe núi như mây vờn quanh non; lư thác khói mang ý nghĩa dòng chảy, khói nặng đổ xuống như nước. Cả hai đều là hình ảnh thu nhỏ của khí vận động trong tự nhiên.

Lư hình núi có lịch sử lâu đời trong văn hoá Trung Hoa, thường được gọi là lư Bác Sơn, tạo hình ngọn núi tiên giữa biển. Khi đốt, khói len qua các khe núi trên nắp, bay lên như mây. Người ngồi trước lư như đang ngắm một bức tranh sơn thuỷ sống.

Với người học phong thuỷ, lư núi là một bài học về hình thế. Núi là tĩnh, mây là động. Núi giữ khí, mây dẫn khí. Không có núi thì mây tan, không có mây thì núi chết. Thầy Vũ Giới có câu "Tiên khán Kim Long động bất động": trước hết phải xem long khí động hay không động. Lư núi cho thấy cặp động – tĩnh ấy ngay trên mặt bàn.

Lư thác khói thì khác. Nụ trầm có lỗ ở đáy, khói nặng hơn không khí xung quanh nên chảy xuống theo rãnh, đọng thành hồ khói ở dưới. Theo Lưu khí đồ của Liên Hoa, khí "chạy như nước – xoắn như gió". Lư thác khói là hình ảnh trực quan của câu ấy: khói vốn bay lên, nhưng khi nặng thì chảy xuống như nước. Khí đi theo hình.

Cả hai dáng lư nhắc lại nguyên lý cốt lõi: hình quyết định đường đi của khí. Cùng một loại trầm, đặt trong lư núi thì khói tản như mây, đặt trên thác thì khói chảy như nước, đặt trong lư nắp kín thì khói thoát thành sợi. Đó là "hình nào khí đó" ở quy mô nhỏ nhất.

Chất liệu lư đọc theo ngũ hành ra sao?

Chất liệu lư đọc theo ngũ hành như sau: lư đồng, lư kim loại thuộc Kim; lư gốm sứ, lư đá thuộc Thổ; còn lửa và khói bên trong thuộc Hoả. Lư nào cũng là một tổ hợp ngũ hành, không chỉ một hành.

Chất liệu	Hành	Quan hệ với lửa bên trong	Cảm giác không gian
Đồng, kim loại	Kim	Hoả khắc Kim; kim loại chịu nhiệt, giữ dáng	Trang trọng, cổ kính
Gốm, sứ	Thổ	Hoả sinh Thổ; gốm được nung từ lửa	Mộc mạc, ấm áp
Đá	Thổ	Hoả sinh Thổ; đá nặng, tĩnh	Vững, trầm

Lư gốm là trường hợp thú vị: gốm sinh ra từ đất qua lửa, nay lại chứa lửa. Hoả sinh Thổ, Thổ chứa Hoả, vòng sinh khép lại. Lư đồng thì khác: lửa nung nóng kim loại, Hoả khắc Kim, nhưng kim loại chịu được, nên lư đồng bền và trang nghiêm. Đây là cách đọc để hiểu, không phải quy tắc bắt buộc phải chọn chất liệu nào.

Gỗ thuộc Mộc, Mộc sinh Hoả, nên gỗ thường chỉ dùng làm đế, làm khay đỡ lư chứ không làm thân lư chứa lửa. Một đế gỗ dưới lư đồng hay lư gốm vừa cách nhiệt cho mặt bàn, vừa thêm một hành vào tổ hợp.

Nắp lư và lỗ khói nói gì về đường đi của khí?

Nắp lư và lỗ khói quyết định đường đi của khói: nắp nhiều lỗ nhỏ cho khói tản đều, nắp ít lỗ lớn cho khói thoát thành sợi, nắp kín ít lỗ giữ nhiệt và làm trầm cháy chậm. Lỗ khói là "cửa" của chiếc lư.

Liên Hoa có ba đồ hình nền: Vận khí đồ, Lưu khí đồ và Huyệt vị đồ. Huyệt vị đồ mô tả cổng ra vào của khí. Áp vào chiếc lư nhỏ: lỗ thông khí ở thân dưới là cửa khí vào, nuôi lửa; lỗ khói ở nắp là cửa khí ra, đưa hương đi. Thiếu cửa vào thì lửa tắt, thiếu cửa ra thì khói ngột. Lư dùng tốt là lư có cả hai cửa, cân đối.

Người dùng lư lâu năm thường để ý lỗ khói. Lỗ bị tro, nhựa trầm bám lâu ngày sẽ nhỏ lại, khói ra yếu, lửa bên trong âm ỉ không đều. Vệ sinh lỗ khói định kỳ là việc nhỏ nhưng giữ cho lư "thở" được. Cũng như ngôi nhà, cửa phải thông thì khí mới lưu chuyển.

Hoa văn đục trên nắp cũng mang ý nghĩa. Hoa sen, mây, rồng, chữ thọ, hồi văn đều phổ biến. Khói thoát qua hình hoa sen thành những sợi mảnh như cánh sen nở. Đó là chỗ người thợ gửi gắm ý của mình vào đường đi của khói.

Tóm lại: đỉnh ba chân là thể vững của tam tài, lư núi là bài học động – tĩnh của sơn và vân, lư thác khói là khí chảy như nước, nắp lư là cửa khí. Đọc được hình của lư thì đặt lư, dùng lư, chăm lư đều có ý. Hình nào khí đó!

Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Nguyên lý vượng khí, linh vật và pháp khí của Phong Thuỷ Liên Hoa
• Khí và hình chất
• Kim Long động bất động
• Khay trà: chọn loại khay và cách bày theo phong thuỷ

Câu hỏi thường gặp

Có dùng lư xông trầm thay bát hương trên bàn thờ được không?

Không nên. Bát hương là vật thờ chính, dùng để cắm nhang theo nghi lễ. Lư xông thuộc về không gian sinh hoạt; hai vật có chức năng khác nhau.

Lư đỉnh ba chân có ý nghĩa gì?

Ba chân là cấu trúc đứng vững nhất và gợi tam tài thiên – địa – người. Thầy Vũ Giới đọc số ba là sự lập thể, cái hiện ra; muốn vững phải có khí nuôi, tức phải có người thắp, người chăm.

Lư thác khói có tốt về phong thuỷ không?

Lư thác khói chủ yếu là vật ngắm, tạo cảm giác thư giãn. Lư cho thấy khí đi theo hình, khói nặng chảy như nước. Đặt ở góc tĩnh, xa gió lùa thì khói chảy đẹp và đều.

Vì sao lư xông lâu ngày khói ra yếu?

Thường do lỗ khói và lỗ thông khí bị tro, nhựa trầm bám kín. Vệ sinh lỗ định kỳ giúp lư thông khí trở lại, lửa cháy đều hơn.