Lau tượng Thần Tài Thổ Địa và chăm sóc tượng hằng ngày là việc nhỏ nhưng nhiều gia chủ còn lúng túng: có được lau tượng không, lau bằng gì, lau vào lúc nào, tượng phai màu có sơn lại được không. Bài này trình bày cách chăm tượng theo từng chất liệu và theo tinh thần "dưỡng" mà Phong Thuỷ Liên Hoa coi trọng với mọi vật thờ, pháp khí.
Trả lời nhanh: Tượng Thần Tài Thổ Địa nên được lau bụi thường xuyên bằng khăn sạch, mềm; tay sạch, tâm tĩnh, có thể thắp hương báo trước khi lau. Mỗi chất liệu cần cách lau riêng: đá và gốm lau ẩm rồi lau khô, đồng lau khô và tránh hoá chất mạnh, gỗ tránh nước. Theo Thầy Vũ Giới, vật thờ, pháp khí phải được "dưỡng"; để tượng bám bụi, ám khói là bỏ bê chỗ thờ.
"Vạn vật hữu linh! Tư duy cốt tuỷ của duy tâm luận. Vạn vật đều có hồn lực." – Thầy Vũ Giới
Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) viết câu trên khi phê phán lối nhìn tượng, pháp khí như vật thể thẩm mỹ tượng trưng, một cái nhìn mà Thầy cho là "cái sai cơ bản" của người hiện đại. Nếu tượng thờ có hồn lực thì chăm tượng không phải là dọn đồ, mà là giữ gìn chỗ thờ. Hiểu như vậy, việc lau tượng sẽ tự nhiên cẩn trọng hơn.
Bài thuộc chuyên mục Tượng Thờ Tài Địa. Phần chọn tượng, đặt tượng đã có ở bài riêng; bài này chỉ bàn chuyện chăm sóc tượng sau khi đã an vị.
Có được lau tượng Thần Tài Thổ Địa không?
Được, và nên lau thường xuyên. Tượng thờ bám bụi, ám khói hương, có mạng nhện là dấu hiệu chỗ thờ bị bỏ bê. Lau tượng là một phần của việc thờ phụng, không phải việc kiêng kỵ.
Một số gia đình ngại động vào tượng vì sợ "phạm". Tâm lý ấy dễ hiểu nhưng dẫn đến hậu quả ngược: tượng để nhiều tháng không lau, bụi bám dày, màu sơn xỉn, khám thờ ẩm mốc. Thầy Vũ Giới nhấn mạnh tinh thần giữ bàn thờ sạch sẽ, trang nghiêm, tụ khí an lành; đó là nội dung có trong khoá thờ Thổ Địa của Phong Thuỷ Liên Hoa.
Điều cần giữ khi lau tượng là thái độ: tay sạch, quần áo gọn gàng, tâm tĩnh, động tác nhẹ nhàng. Nhiều nhà có thói quen thắp một nén hương, khấn ngắn xin phép trước khi lau; đó là cách nhắc mình đang chăm sóc chỗ thờ, không phải dọn một món đồ trang trí.
Không cần chọn ngày cho việc lau bụi thường xuyên. Việc dọn dẹp lớn, nhấc tượng ra khỏi khám, thay đồ thờ thì nên làm vào dịp phù hợp, thường là cuối năm, và có lễ báo.
Thầy Vũ Giới còn giảng rằng pháp khí sau khi chế tác phải được bảo quản đúng cách, nơi cất giữ phải hội đủ khí trường sinh dưỡng. Tượng thờ không phải lúc nào cũng là pháp khí theo nghĩa hành pháp, nhưng tinh thần "dưỡng" ấy áp dụng trọn: tượng cần ở nơi khô ráo, thoáng, sạch, và được người giữ chăm nom.
Lau tượng bằng gì cho đúng chất liệu?
Lau tượng đúng chất liệu là dùng khăn mềm, sạch, và chọn cách lau ẩm hay khô tuỳ vật liệu. Lau sai cách có thể làm phai sơn, xước bề mặt, ố màu hoặc nứt tượng.
| Chất liệu tượng | Cách lau | Cần tránh |
|---|---|---|
| Đá tự nhiên | Phủi bụi bằng chổi lông mềm, lau khăn hơi ẩm rồi lau khô | Ngâm nước, chất tẩy có axit làm mờ mặt đá |
| Gốm sứ men | Lau khăn ẩm, chỗ khe dùng cọ mềm; lau khô ngay | Va đập, nước quá nóng làm rạn men |
| Đồng | Lau khăn khô, mềm; chỗ xỉn lau nhẹ | Chất đánh bóng mạnh làm mất lớp màu giả cổ |
| Gỗ | Phủi bụi, lau khăn khô; định kỳ lau dầu mỏng phù hợp | Lau ướt, để gần nguồn ẩm, nắng gắt |
| Composite, bột đá sơn màu | Phủi bụi, lau khăn khô thật nhẹ | Lau ướt nhiều, chà mạnh làm bong sơn |
Nhiều gia đình có phong tục lau tượng bằng nước thơm, như nước đun với gừng, sả hay các vị thơm, hoặc rượu trắng pha loãng. Đây là tục lệ phổ biến mang ý thanh tẩy; nếu dùng, nên lau khăn vắt thật ráo và lau khô lại ngay, nhất là với tượng sơn màu và tượng gỗ.
Thầy Vũ Giới cho biết tượng thờ và pháp khí Liên Hoa đều làm từ đá, ngọc tự nhiên và chạm thủ công, khác với bột đá trộn keo rồi ép khuôn đang bán phần lớn trên thị trường. Tượng đá tự nhiên dễ chăm hơn và bền hơn nhiều; tượng bột đá ép keo sơn màu thì càng lau càng dễ phai.
Tượng có viền thếp vàng, nhũ kim hay hoạ tiết vẽ tay cần đặc biệt nhẹ tay. Những chỗ ấy chỉ nên phủi bụi bằng chổi lông thật mềm, không lau ướt, không chà khăn. Lớp thếp vàng mỏng, chà vài lần là mờ, và khi đã mờ thì rất khó phục hồi như cũ. Nếu bụi bám chặt ở khe chạm, dùng cọ vẽ khô, đầu mềm để lấy ra từng chút.
Lau tượng theo trình tự nào?
Lau tượng nên theo một trình tự cố định để không làm đổ vỡ và không bỏ sót: chuẩn bị, báo, dọn quanh tượng, lau tượng, lau khám và bàn thờ, đặt lại, thắp hương. Làm đều đặn sẽ thành nếp.
- Chuẩn bị: rửa tay, chuẩn bị khăn sạch riêng cho bàn thờ, chổi lông mềm, chậu nước sạch.
- Báo: thắp một nén hương, khấn ngắn xin phép lau dọn.
- Dọn quanh tượng: nhấc hoa, quả, chén nước ra; giữ nguyên bát hương nếu không định thay.
- Lau tượng: phủi bụi từ trên xuống dưới, rồi lau theo cách hợp chất liệu.
- Lau khám, mặt bàn thờ: lau sạch tro hương rơi, vết nước, mạng nhện.
- Đặt lại: hai tượng cạnh nhau, ngay ngắn, cùng nhìn ra một hướng; đặt lại hoa, quả, nước mới.
- Thắp hương: thắp hương sau khi đã dọn xong.
Khăn lau bàn thờ nên dùng riêng, không dùng chung với khăn lau nhà hay khăn bếp. Đây là chi tiết nhỏ nhưng thể hiện sự tách bạch giữa chỗ thờ và chỗ sinh hoạt.
Khi đặt lại tượng, nhớ nguyên tắc Thầy Vũ Giới giảng về hai tượng Thổ Địa: Nhị Khôn Thổ phải đồng sàn, không tách khẩu, không hai cửa. Lau xong mà đặt lệch, mỗi tượng một góc, là vô tình phá cặp phối ấy.
Lau tượng bao lâu một lần?
Lau bụi nhẹ nên làm hằng tuần hoặc mỗi khi thấy bụi; lau kỹ toàn bộ tượng và khám thờ nên làm định kỳ hằng tháng, thường vào dịp trước ngày rằm hoặc mùng một; dọn dẹp lớn làm vào cuối năm. Tần suất tuỳ môi trường: cửa hàng mặt đường nhiều bụi cần lau thường hơn nhà trong hẻm.
- Hằng ngày: thay nước, bỏ hoa héo, gom tro hương rơi.
- Hằng tuần: phủi bụi tượng, lau mặt bàn thờ.
- Hằng tháng: lau kỹ tượng, khám thờ, kiểm tra ẩm mốc.
- Cuối năm: dọn dẹp lớn theo phong tục, có lễ báo trước.
Khói hương là nguồn bám bẩn lớn nhất với tượng. Bàn thờ đặt ở chỗ kín gió, hương thắp nhiều, khói không thoát sẽ làm tượng ám đen nhanh, nhất là tượng sơn màu sáng. Nên chọn hương ít khói, thắp vừa phải, và giữ cho khu vực bàn thờ có lưu thông không khí nhẹ.
Với bàn thờ Thổ Địa đặt sát đất, bụi từ sàn, nước lau nhà bắn lên cũng là vấn đề. Khi lau nhà, nên lau quanh bàn thờ trước bằng khăn riêng, không để nước lau sàn bắn vào khám thờ.
Mùa mưa, khí hậu nồm ẩm là lúc tượng và khám thờ dễ mốc nhất, nhất là tượng gỗ và khám gỗ đặt sát nền. Trong những tháng này nên kiểm tra mặt dưới khám, chân tượng thường hơn; có thể kê khám trên một tấm đế cách ẩm mỏng mà vẫn giữ bàn thờ sát đất. Mốc vừa chớm thì lau khô, mở thoáng; để lâu mốc ăn vào gỗ thì phải xử lý kỹ hơn nhiều.
Với cửa hàng mặt đường, bụi xe cộ bám nhanh và có dầu, lau khô đôi khi không sạch. Lúc ấy có thể lau khăn hơi ẩm cho tượng đá, tượng gốm, rồi lau khô ngay; tượng sơn màu thì chấp nhận phủi bụi thường xuyên hơn thay vì lau ướt mạnh tay.
Tượng phai màu, bong sơn có nên sơn lại?
Tượng phai màu, bong sơn có thể được tu sửa, nhưng nên giao cho người có tay nghề và làm lễ báo trước khi thỉnh tượng đi sửa, lễ an vị lại khi đưa về. Tự sơn vội bằng sơn xịt thường làm tượng mất nét, mất thần.
Theo phong tục phổ biến, tượng thờ đã an vị là vật thiêng; việc tu sửa cần trang trọng như việc thỉnh tượng mới. Trước khi sửa, khấn báo việc tu bổ; trong thời gian tượng đi sửa, giữ bàn thờ sạch, có thể thắp hương báo; khi tượng về, chọn ngày giờ an vị lại.
Nếu tượng là loại bột đá ép keo đã bong tróc nhiều, nứt chân, nhiều khi thay tượng mới bằng chất liệu bền hơn là lựa chọn hợp lý hơn sửa đi sửa lại. Tượng cũ không bỏ vào thùng rác; nên làm lễ, rồi xử lý trang trọng theo phong tục địa phương.
Thầy Vũ Giới phân biệt rõ hàng chợ tượng trưng với pháp khí được làm bài bản. Một bộ tượng tốt, chất liệu tự nhiên, chạm tay, ngay từ đầu đã đỡ được rất nhiều lần sửa chữa về sau. Đó cũng là một cách "dưỡng" tượng: chọn đúng từ đầu.
Những sai lầm thường gặp khi chăm tượng
Sai lầm thường gặp nhất khi chăm tượng là để tượng không lau quá lâu vì sợ phạm, hoặc lau quá mạnh tay bằng hoá chất làm hỏng bề mặt. Cả hai đều xuất phát từ việc không hiểu bản chất của chăm tượng là giữ gìn chỗ thờ.
- Không lau vì kiêng: tượng bám bụi, ám khói, khám mốc.
- Dùng nước tẩy rửa gia dụng: làm phai sơn, mờ men, ăn mòn đồng.
- Ngâm tượng vào nước: tượng bột đá, tượng gỗ hút nước, nứt, mốc bên trong.
- Đặt lại lệch: hai tượng tách xa, quay lệch hướng sau khi lau.
- Dùng khăn chung với việc nhà: mất sự tách bạch giữa chỗ thờ và chỗ sinh hoạt.
- Bàn thờ quá kín, quá nhiều khói: tượng ám đen nhanh, không khí bí.
Tóm lại, tượng Thần Tài Thổ Địa cần được lau đều, lau đúng chất liệu, đặt lại đúng phép đồng sàn, ở nơi khô ráo thông thoáng. Đó là cách "dưỡng" tượng theo tinh thần vạn vật hữu linh mà Phong Thuỷ Liên Hoa giữ gìn. Có tâm là gốc, làm đúng là đường đi.
Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Trạch Cát: chọn ngày an vị lại khi tượng đi tu sửa về.
- Thước Lỗ Ban: kiểm tra kích thước bàn thờ, khám thờ khi thay mới.
- La Kinh Liên Hoa: kiểm tra hướng tượng khi đặt lại sau dọn dẹp.
Bài liên quan
- Tượng Thần Tài Thổ Địa: chọn tượng và đặt đúng khí
- Cách bày bàn thờ Thần Tài Thổ Địa đầy đủ
- Vật phẩm bàn thờ gồm gì? Cách chọn và sắp
- Pháp khí phong thuỷ
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Phép thờ Thổ Địa, cách chăm sóc bàn thờ và giữ trường khí cát lành được giảng trong khoá thờ cúng và chương trình phong thuỷ sư Liên Hoa.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Lau tượng Thần Tài Thổ Địa có cần chọn ngày không?
Lau bụi thường xuyên thì không cần chọn ngày, chỉ cần tay sạch và tâm tĩnh. Dọn dẹp lớn, nhấc tượng ra khỏi khám thì nên làm vào dịp phù hợp và có lễ báo.
Có nên lau tượng bằng rượu không?
Một số nhà dùng rượu trắng pha loãng theo phong tục. Nếu dùng, vắt khăn thật ráo và lau khô lại ngay; tượng sơn màu, tượng gỗ nên hạn chế.
Phụ nữ có được lau tượng không?
Được. Người giữ việc thờ trong nhà, nam hay nữ, đều có thể lau dọn bàn thờ với thái độ trang nghiêm, tay sạch, tâm tĩnh.
Tượng đồng bị xỉn có nên đánh bóng?
Nên lau nhẹ bằng khăn khô, mềm. Không dùng chất đánh bóng mạnh vì dễ làm mất lớp màu và vẻ cổ của tượng.
Tượng bị nứt nhẹ có cần thay ngay không?
Nên xem mức độ: vết nứt nhỏ có thể nhờ thợ tu sửa và làm lễ an vị lại; tượng nứt vỡ nhiều, sứt mặt thì nên làm lễ và thay tượng mới.
