Trong quá trình xây một ngôi nhà, người Việt thường có ba dấu mốc được làm lễ: động thổ khi bắt đầu đào móng, cất nóc khi ngôi nhà lên tới điểm cao nhất, và nhập trạch khi dọn vào ở. Lễ cất nóc là dấu mốc ở giữa, đánh dấu phần thô của ngôi nhà đã cơ bản hoàn thành. Với nhiều gia đình, đây là lúc vui mừng, cảm tạ và cầu mong phần việc còn lại suôn sẻ, ngôi nhà vững chãi, người ở bình an. Bài viết này giải thích ý nghĩa của lễ cất nóc, cách chọn ngày giờ, chuẩn bị lễ và những điều cần lưu ý.
Nguyên tắc chung về nhà ở có trong bài trụ cột phong thủy nhà ở; phần xem tuổi trước khi xây có trong bài xem tuổi làm nhà.
Lễ cất nóc là gì
"Nóc" là phần cao nhất của ngôi nhà. Với nhà mái ngói truyền thống, nóc là cây đòn nóc, thanh gỗ nằm trên cùng của bộ vì kèo. Ngày xưa, khi gác được đòn nóc lên là ngôi nhà đã có bộ khung hoàn chỉnh, người ta làm lễ để báo cáo với thần linh, tổ tiên. Ngày nay, khái niệm cất nóc được mở rộng cho cả nhà mái bằng, nhà phố bê tông: lễ cất nóc thường làm khi đổ bê tông sàn mái hoặc tầng trên cùng.
Ý nghĩa của lễ cất nóc
- Đánh dấu hoàn thành phần thô: ngôi nhà đã có mái che, có hình hài đầy đủ.
- Cảm tạ thần linh, tổ tiên: vì quá trình thi công phần khó nhất đã diễn ra an toàn.
- Cầu mong bình an: cho phần hoàn thiện còn lại, cho người thợ và gia đình.
- Động viên người thợ: nhiều gia đình nhân dịp này mời cơm, thưởng cho đội thợ.
Theo quan niệm truyền thống, mái nhà tượng trưng cho sự che chở. Một mái nhà được dựng vào ngày giờ tốt, trong không khí vui vẻ, là khởi đầu tốt cho sự ấm êm của gia đình về sau.
Khi nào làm lễ cất nóc
Với nhà mái ngói, mái thái
Lễ thường làm khi gác đòn nóc, hoặc khi hoàn thành khung kèo mái và chuẩn bị lợp ngói.
Với nhà mái bằng, nhà phố
Lễ thường làm vào ngày đổ bê tông sàn mái, tức tầng cao nhất của ngôi nhà. Nếu nhà có tum thang, nhiều gia đình chọn ngày đổ mái tum.
Với nhà có mái bằng kết hợp mái dốc
Có thể chọn mốc đổ bê tông mái chính hoặc mốc dựng xong khung mái dốc, tùy gia đình và tư vấn của thầy.
Chọn ngày giờ cất nóc
Ngày giờ cất nóc thường được chọn theo tuổi gia chủ, tương tự như chọn ngày động thổ. Các căn cứ thường dùng:
- Ngày không xung khắc với tuổi gia chủ (tránh ngày lục xung, tương hình).
- Tránh các ngày được xem là xấu cho việc xây dựng như ngày Sát Chủ, Thọ Tử, Nguyệt Kỵ, Tam Nương, tùy trường phái.
- Ưu tiên ngày có các sao tốt cho việc dựng nhà, lợp mái.
- Chọn giờ Hoàng Đạo trong ngày, hợp tuổi gia chủ.
- Thời tiết khô ráo, thuận lợi cho thi công đổ mái.
Thực tế, ngày đổ bê tông mái còn phụ thuộc tiến độ thi công, thời tiết, lịch xe bê tông. Gia đình nên trao đổi với nhà thầu để có vài ngày dự kiến, rồi chọn ngày tốt trong số đó. Cách chọn ngày có trong bài chọn ngày động thổ, có thể áp dụng tương tự cho cất nóc.
Mượn tuổi khi cất nóc
Nếu năm làm nhà gia chủ phạm Kim Lâu, Hoang Ốc hoặc Tam Tai, nhiều gia đình mượn tuổi người khác hợp năm để làm lễ động thổ và cất nóc. Lưu ý:
- Người được mượn tuổi nên là nam giới, tuổi hợp năm, gia đình êm ấm, sức khỏe tốt.
- Người mượn tuổi thường thực hiện cả động thổ, cất nóc theo cùng một cách cho thống nhất.
- Trong lúc làm lễ, gia chủ thật tạm tránh đi, sau đó mới quay về.
- Nhiều gia đình làm thủ tục tượng trưng "bán nhà" cho người được mượn tuổi rồi "mua lại" khi nhập trạch.
Nhà Liên Hoa cho rằng mượn tuổi chủ yếu có giá trị tâm lý, giúp gia đình yên tâm; nếu công trình cấp thiết thì cứ làm, chọn ngày giờ cho tốt và làm lễ cẩn trọng.
Phần Kim Lâu, Hoang Ốc có trong bài sao hạn, Kim Lâu, Hoang Ốc khi xây nhà.
Chuẩn bị lễ cất nóc
Lễ vật mỗi vùng, mỗi gia đình có thể khác nhau. Mâm lễ phổ biến thường gồm:
- Hương, đèn hoặc nến, hoa tươi.
- Trầu cau, rượu, nước, trà.
- Gà luộc hoặc thủ lợn, xôi, oản, hoa quả.
- Muối, gạo, vàng mã, giấy tiền.
- Bánh kẹo, thuốc lá (tùy vùng).
Mâm lễ được đặt ở vị trí trang trọng, thường ở sàn mái hoặc nơi cao nhất có thể đứng an toàn, hoặc ở giữa ngôi nhà nếu không lên mái được. Không cần làm mâm lễ quá cầu kỳ; điều quan trọng là thành tâm, sạch sẽ, chu đáo.
Trình tự buổi lễ
- Bày mâm lễ, thắp hương đúng giờ đã chọn.
- Gia chủ (hoặc người được mượn tuổi) khấn báo với thần linh, Thổ Công, tổ tiên về việc cất nóc, cầu mong mọi việc an toàn, thuận lợi.
- Tiến hành gác đòn nóc hoặc bắt đầu đổ bê tông mái.
- Khi hương tàn, hóa vàng mã, rắc muối gạo.
- Thụ lộc, mời cơm đội thợ, hàng xóm nếu có điều kiện.
Có gia đình treo một tấm vải đỏ, cành lộc, hoặc buộc dây đỏ ở đòn nóc theo phong tục địa phương. Những chi tiết này tùy vùng, không bắt buộc.
Những điều cần lưu ý
- An toàn là trên hết: không bày lễ ở chỗ chưa có lan can, sàn chưa đủ cứng, không để người già, trẻ nhỏ lên mái.
- Không nên cãi vã, nói điều xui xẻo trong ngày cất nóc.
- Phụ nữ đang mang thai, người đang có tang theo quan niệm dân gian thường tránh tham gia trực tiếp, gia đình có thể tùy theo phong tục của mình.
- Nếu ngày tốt rơi vào hôm mưa, có thể làm lễ đúng ngày giờ và lùi phần đổ bê tông, hoặc chọn lại ngày khác.
- Giữ công trường sạch sẽ, gọn gàng trước khi làm lễ.
Ba dấu mốc trong một lần xây nhà
Để thấy rõ vị trí của lễ cất nóc, có thể đặt nó bên cạnh hai dấu mốc còn lại:
- Động thổ: lúc bắt đầu tác động vào đất, xin phép Thổ Thần cho khởi công. Đây là mốc được chú trọng nhiều nhất về ngày giờ.
- Cất nóc: lúc ngôi nhà lên tới điểm cao nhất, có mái che. Mốc này đánh dấu phần kết cấu đã hoàn tất, phần rủi ro lớn nhất của thi công đã qua.
- Nhập trạch: lúc gia đình chính thức dọn về ở, đưa bát hương, bếp, đồ đạc vào nhà mới.
Ba dấu mốc nên được xem xét trong một tổng thể ngay từ đầu: năm nào làm nhà, ai đứng tuổi, có cần mượn tuổi hay không, tiến độ dự kiến của từng giai đoạn. Khi đã có kế hoạch chung, việc chọn từng ngày cụ thể sẽ đơn giản và nhất quán hơn.
Cất nóc cho nhà nhiều tầng, nhà cải tạo
Với nhà nhiều tầng, có gia đình làm lễ nhỏ khi đổ sàn mỗi tầng, nhưng lễ cất nóc chính chỉ làm một lần khi đổ sàn mái. Với nhà cải tạo, nâng tầng, nếu có làm mái mới thì cũng có thể làm lễ cất nóc cho phần mái mới; nếu chỉ sửa chữa bên trong, thường không cần. Với nhà xây ghép, xây thêm khối phụ phía sau, lễ cất nóc thường chỉ làm cho khối nhà chính.
Chi phí và quy mô lễ
Lễ cất nóc không có quy định bắt buộc về quy mô. Có gia đình chỉ làm mâm lễ nhỏ tại công trường, có gia đình kết hợp mời cơm thợ và họ hàng. Điều nên giữ là sự thành tâm, đúng giờ, an toàn cho mọi người. Không nên vì lễ mà làm chậm tiến độ đổ bê tông, ảnh hưởng chất lượng mái.
Sau lễ cất nóc
Sau cất nóc là giai đoạn hoàn thiện: xây tường, trát, lắp điện nước, cửa, ốp lát, sơn. Đây là lúc nên rà soát lại bố trí phong thủy bên trong như vị trí bếp, ban thờ, giường ngủ, cửa phòng, vì vẫn còn điều chỉnh được mà không tốn kém nhiều. Khi hoàn thiện, gia đình chọn ngày nhập trạch để chính thức dọn về.
Phong Thuỷ Liên Hoa nhận xem tuổi làm nhà, chọn ngày động thổ, cất nóc, nhập trạch và tư vấn bố trí. Văn phòng Hà Nội ở Long Biên, điện thoại 0917 798 886; văn phòng TP.HCM liên hệ 0988 964 636. Quý vị cũng có thể gửi thông tin qua trang Liên hệ.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- App Lập Cục Pháp: xem cung các phòng trước khi hoàn thiện.
- La kinh web: đo hướng nhà, hướng cửa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: thử bố trí nội thất cho giai đoạn hoàn thiện.
Câu hỏi thường gặp về lễ cất nóc
Nhà mái bằng có cần làm lễ cất nóc không?
Nhiều gia đình vẫn làm, thường vào ngày đổ bê tông sàn mái, như một dấu mốc hoàn thành phần thô.
Lễ cất nóc làm vào giờ nào?
Thường chọn giờ Hoàng Đạo trong ngày, hợp tuổi gia chủ, đồng thời thuận cho việc thi công.
Đã mượn tuổi động thổ thì cất nóc có phải mượn tuổi không?
Thường làm thống nhất: người đã được mượn tuổi động thổ cũng làm lễ cất nóc.
Mâm lễ cất nóc gồm những gì?
Thường có hương, hoa, trầu cau, rượu, gà hoặc thủ lợn, xôi, hoa quả, muối gạo, vàng mã; tùy phong tục từng vùng.
Ngày cất nóc trời mưa thì sao?
Có thể làm lễ đúng ngày giờ đã chọn và lùi phần đổ bê tông, hoặc chọn một ngày tốt khác.
