Phong thủy mộ phần, hay âm trạch, là phần phong thủy dành cho nơi an táng người đã khuất. Người xưa coi mộ phần là gốc rễ của một dòng họ. Mộ yên thì con cháu yên lòng, giữ được nếp thờ phụng và sự gắn kết. Bài này trình bày nguyên lý âm trạch theo cách nhìn hình thế mà Phong Thuỷ Liên Hoa sử dụng: đọc thế đất trước, dùng la kinh sau, và luôn tỉnh táo trước những lời doạ nạt.
Trong bài này: âm trạch là gì · năm yếu tố long, huyệt, sa, thủy, hướng · mộ đơn và khu mộ gia tộc · dấu hiệu mộ phần cần xem lại · kích thước và vật liệu · quy trình khảo sát đất mộ · điều nên tránh · khi nào cần mời thầy · câu hỏi thường gặp.
1. Âm trạch là gì và vì sao gia đình quan tâm?
Phong thủy chia làm hai phần: dương trạch là nơi người sống ở (nhà, văn phòng, cửa hàng), âm trạch là nơi người đã khuất an nghỉ (mộ phần, lăng mộ, nghĩa trang dòng họ). Hai phần dùng chung những nguyên lý gốc về khí, hình thế và phương vị, nhưng mục tiêu khác nhau. Nhà ở cần sinh khí lưu thông cho người sống sinh hoạt. Mộ phần cần một chỗ tàng phong, tụ khí: kín gió, khô ráo, đất bền, để hài cốt được yên.
Trong quan niệm truyền thống Việt Nam, mộ phần còn là nơi con cháu tìm về mỗi dịp thanh minh, giỗ chạp. Một khu mộ được đặt đúng chỗ, xây gọn gàng, có lối vào và chỗ thắp hương rõ ràng sẽ giúp việc thờ cúng được duy trì qua nhiều đời. Đó là ý nghĩa thực tế nhất của phong thủy âm trạch, trước khi bàn tới những chuyện cát hung.
Cũng cần nói rõ: phong thủy mộ phần không phải công cụ để "đổi vận" cho con cháu sau một đêm. Làm ăn, sức khoẻ, học hành của mỗi người phụ thuộc trước hết vào chính họ. Âm trạch tốt là một nền tảng yên ổn, không phải lời hứa giàu sang.
2. Năm yếu tố của phong thủy mộ phần: long, huyệt, sa, thủy, hướng
Các sách địa lý cổ tóm việc xem đất âm trạch vào năm chữ: long, huyệt, sa, thủy, hướng. Người xem đất thường đi theo đúng thứ tự này, vì yếu tố trước quyết định yếu tố sau.
2.1. Long – mạch đất
Long là dải thế đất (núi, đồi, gò, hay vùng đất cao hơn ở đồng bằng) chạy tới khu đặt mộ. Long tốt có thế mềm mại, uốn lượn, lên xuống có nhịp, không bị đứt gãy bởi đường đào, mương xẻ hay công trình chặn ngang. Ở đồng bằng, long không hiện rõ như vùng núi, nên người xem phải đọc độ cao thấp của đất, hướng thoát nước và vết các con đường cũ. Phần tìm long chi tiết có trong bài tầm long ứng dụng âm trạch tìm đất mộ.
2.2. Huyệt – điểm đặt mộ
Huyệt là điểm cụ thể trên long nơi khí dừng lại, cũng là chỗ đặt mộ. Một huyệt tốt thường có những đặc điểm dễ nhận thấy:
- Đất khô ráo, chắc, không sụt lún, không có mạch nước ngầm sát mặt.
- Vị trí hơi nhô cao hơn xung quanh, nước mưa chảy ra chứ không đọng lại.
- Phía sau có chỗ dựa, phía trước mở ra một khoảng thoáng.
- Màu đất tươi, đất thịt hoặc đất pha cát mịn, không lẫn nhiều đá vụn hay đất mùn mục.
Điểm huyệt là phần khó nhất của âm trạch. Cùng một quả đồi, đặt lệch vài mét có thể từ chỗ kín gió chuyển sang chỗ hứng gió lùa hoặc đọng nước.
Bốn dạng huyệt cơ bản
Sách địa lý cổ chia hình dạng huyệt thành bốn loại, gọi là tứ tượng: Oa (lõm như tổ chim, miệng bát), Kiềm (hai càng đất ôm hai bên như chiếc kìm), Nhũ (gò tròn nhô ra như bầu vú) và Đột (u đất nổi cao giữa chỗ bằng). Mỗi dạng hợp với thế đất khác nhau: vùng núi cao thường tìm huyệt Oa, Kiềm để tránh gió; vùng đồng bằng thấp lại quý huyệt Nhũ, Đột vì cao ráo, tránh ngập. Người mới nên hiểu nguyên tắc chung: huyệt phải vừa kín gió, vừa khô ráo, cân xứng với thế đất xung quanh.
2.3. Sa – thế đất bao quanh
Sa là các gò, đồi, dải cây hay công trình bao quanh huyệt. Bốn phía được gọi theo tứ linh:
| Vị trí (đứng ở mộ nhìn ra) | Tên gọi | Vai trò |
|---|---|---|
| Phía sau | Huyền Vũ | Chỗ dựa, che chắn gió sau lưng |
| Bên trái | Thanh Long | Ôm che bên trái, nên cao hơn hoặc dài hơn bên phải một chút |
| Bên phải | Bạch Hổ | Ôm che bên phải, nên thấp và hiền hơn Thanh Long |
| Phía trước | Chu Tước (án sơn, triều sơn) | Gò thấp phía trước làm điểm dừng tầm nhìn, không áp sát |
Sa tốt là sa "hữu tình": ôm vòng về phía mộ, dáng tròn đầy. Sa xấu là sa quay lưng đi, nhọn chĩa thẳng vào mộ, hoặc vỡ lở, trơ đá.
2.4. Thủy – dòng nước và minh đường
Thủy là nước: sông, suối, ao hồ, mương, và cả đường thoát nước mưa. Trước mộ nên có một khoảng đất bằng gọi là minh đường, nơi nước tụ lại rồi thoát đi chậm rãi qua thủy khẩu. Nước nên uốn lượn, ôm lấy khu mộ, không chảy thẳng xộc vào hay chảy thẳng đi mất. Mộ đặt sát mép nước, chỗ ngập theo mùa, hay chỗ nước ngầm cao đều là điều cần tránh, vì ẩm ướt làm hư hại quan quách và hài cốt.
2.5. Hướng – lập hướng mộ
Khi đã có long, huyệt, sa, thủy, người xem mới dùng la kinh để lập hướng theo 24 sơn hướng. Hướng mộ được chọn sao cho phù hợp với thế đất và dòng nước, chứ không phải tùy ý xoay theo tuổi người mất. Tuổi của người mất và người đứng ra làm (trưởng nam, trưởng tộc) chủ yếu dùng để chọn ngày giờ khởi công, hạ huyệt. Có thể đo thử hướng bằng la kinh trên web Liên Hoa, nhưng với mộ phần nên có người đo tại chỗ, tránh nhiễu từ của kim loại và đường điện.
3. Mộ đơn, mộ đôi và khu mộ gia tộc
Ngày nay phần lớn gia đình an táng trong nghĩa trang chung hoặc khu mộ gia tộc, ít khi được chọn đất trên núi như xưa. Nguyên lý vẫn áp dụng, chỉ cách làm khác đi.
- Mộ đơn trong nghĩa trang chung: ô đất đã chia sẵn, gia đình ít quyền chọn. Việc cần làm là chọn ô khô ráo, không ở chỗ trũng, không đối thẳng lối đi chính; xây mộ đúng kích thước; giữ bia và chỗ thắp hương gọn gàng.
- Mộ đôi (song táng): hai người cạnh nhau, thường là vợ chồng. Cần thống nhất hướng chung và kích thước tổng thể, tránh mỗi phần một kiểu.
- Khu mộ gia tộc: có tường bao, cổng, sân, bàn thờ chung. Bố cục nên có trục chính rõ ràng, mộ tổ ở vị trí cao và trang trọng nhất, các đời sau xếp theo thứ bậc, sân trước đủ rộng cho con cháu hành lễ. Cách bố trí tương tự nhà thờ họ, xem thêm bài phong thủy nhà thờ họ, từ đường.
Các mẫu khu lăng mộ có bản vẽ tham khảo tại trang mẫu lăng mộ và công trình tâm linh.
4. Kích thước, vật liệu và cấu tạo mộ phần
Mộ phần là việc âm phần nên kích thước thân mộ, bia, ban thờ ngoài mộ đo bằng thước Lỗ Ban 38,8cm, chọn các cung tốt. Tường bao, cổng khu mộ là phần xây dựng ngoài trời, thường đo bằng thước 42,9cm. Bảng kích thước mộ đơn, mộ đôi cụ thể có trong bài xây mộ phong thủy: kích thước, hướng và vật liệu.
Về vật liệu, đá xanh tự nhiên và đá granite là hai lựa chọn phổ biến vì bền với mưa nắng. Mộ xây gạch ốp đá tiết kiệm hơn nhưng cần chống thấm tốt. Dù chọn loại nào, phần móng và rãnh thoát nước quanh mộ quan trọng hơn hoa văn: mộ đẹp mà nứt lún, đọng nước sau vài mùa mưa là mộ làm hỏng.
5. Dấu hiệu mộ phần cần xem lại (nhìn một cách tỉnh táo)
Nhiều gia đình lo lắng khi trong nhà có chuyện không may và nghe người khác nói "do mộ". Thay vì hoang mang, hãy kiểm tra những dấu hiệu vật lý có thể thấy bằng mắt:
- Mộ lún, nứt, nghiêng: nền đất yếu hoặc móng kém, cần gia cố.
- Nước đọng quanh mộ, rêu mốc nặng: thoát nước kém, đất quá ẩm.
- Rễ cây lớn sát thân mộ: rễ có thể làm nứt kết cấu theo thời gian.
- Đường mới, mương mới đâm thẳng vào mộ: thế đất xung quanh đã thay đổi so với lúc an táng.
- Mộ bị đất đắp, rác lấp, mất lối vào: khu mộ không được chăm sóc.
Phần lớn các vấn đề trên xử lý được bằng sửa chữa, làm rãnh thoát nước, chặt tỉa cây, làm lại lối vào. Việc bốc mộ, cải táng, sang cát là việc lớn, có quy trình và thời điểm riêng, xem bài cải táng, sang cát. Không nên vội vàng di dời mộ chỉ vì một lời phán.
6. Quy trình khảo sát đất mộ
Khi gia đình có đất riêng hoặc chuẩn bị lập khu mộ mới, việc khảo sát thường đi theo trình tự:
- Xem tổng thể: đứng ở chỗ cao nhìn toàn khu vực, xác định hướng long mạch, dòng nước, đường giao thông, công trình xung quanh.
- Đi bộ theo mạch đất: từ chỗ cao xuống, quan sát chỗ đất thu hẹp, phình ra, chỗ dừng lại.
- Xác định vùng huyệt: chọn vài điểm ứng viên khô ráo, kín gió, có tựa có án.
- Kiểm tra đất: đào thử lớp mặt, xem màu đất, độ ẩm, mạch nước; tránh đất mùn, đất sét quá dẻo hoặc nhiều đá vụn.
- Đo la kinh: lập hướng theo thế đất và thủy khẩu, ghi lại số độ.
- Lên phương án: vị trí mộ tổ, các mộ đời sau, lối vào, sân, tường bao, thoát nước; kích thước theo thước Lỗ Ban 38,8cm.
- Chọn ngày: ngày động thổ, ngày hạ huyệt hoặc cải táng.
Với khu mộ trong nghĩa trang có quy hoạch, các bước 1 đến 3 rút gọn lại: chủ yếu so sánh vài ô đất được phép chọn và kiểm tra thoát nước.
7. Những điều nên tránh khi xây và chăm sóc mộ
- Đổ bê tông kín toàn bộ mặt đất quanh mộ: nước mưa không thấm, dồn vào chân mộ. Nên chừa rãnh và lối thoát nước.
- Trồng cây lớn sát mộ: rễ ăn vào thân mộ sau vài năm. Nên trồng cây bụi thấp, cỏ, hoặc cây lớn cách xa vài mét.
- Xây mộ quá cao, quá to so với khu đất: mất cân đối, dễ hứng gió, tốn kém mà không thêm ý nghĩa.
- Sửa mộ tuỳ tiện: đục đẽo, đổi hướng, thêm bớt kết cấu không có lý do rõ ràng. Mọi thay đổi lớn nên chọn ngày và có người hiểu việc xem xét.
- Bỏ bê khu mộ: cỏ mọc kín, rác tích tụ, bia mờ chữ. Chăm sóc định kỳ là cách giữ âm trạch yên ổn đơn giản nhất.
8. Chọn ngày cho các việc âm trạch
Các mốc thường cần chọn ngày gồm: động thổ đào huyệt, hạ huyệt, xây mộ, cải táng, đặt bia, an vị bàn thờ ngoài mộ. Ngày được chọn theo tuổi người đứng ra làm và tuổi người mất, tránh các ngày xấu thông dụng như Tam Nương, Nguyệt Kỵ, Trùng Tang. Gia đình có thể tự tra sơ bộ bằng app Trạch Cát, còn với cải táng hay khu mộ gia tộc nên nhờ người có kinh nghiệm chọn.
9. Khi nào nên mời thầy xem âm trạch?
- Gia đình có đất riêng và định lập khu mộ gia tộc mới.
- Chuẩn bị cải táng, sang cát hoặc di dời mộ theo quy hoạch.
- Mộ có dấu hiệu hư hại nặng, sụt lún, ngập nước.
- Thế đất quanh mộ thay đổi lớn: đường mới, công trình lớn, kênh mương mới.
Một thầy xem âm trạch đúng nghĩa sẽ đến tận nơi, đọc thế đất, đo la kinh và giải thích lý do của từng đề xuất. Cách nhận biết người làm nghề nghiêm túc có trong bài cách chọn thầy phong thủy uy tín.
Câu hỏi thường gặp về phong thủy mộ phần
Phong thủy mộ phần có ảnh hưởng tới con cháu không?
Theo quan niệm truyền thống, mộ phần yên ổn giúp con cháu an tâm và giữ được nếp thờ phụng. Tuy vậy, cuộc sống của mỗi người phụ thuộc trước hết vào chính họ. Nên xem âm trạch như một phần của đạo hiếu và sự chu toàn, không phải lời giải thích cho mọi chuyện trong nhà.
Mộ trong nghĩa trang chung có cần xem phong thủy không?
Có, ở mức thực tế: chọn ô đất khô ráo, tránh chỗ trũng và lối đi đâm thẳng, xây đúng kích thước, chọn ngày hạ huyệt. Những việc này đủ để phần mộ yên ổn.
Hướng mộ chọn theo tuổi người mất hay theo đất?
Chủ yếu theo thế đất và dòng nước. Tuổi người mất và người đứng ra làm dùng để chọn ngày giờ.
Mộ bị nứt có phải điềm xấu?
Trước hết đó là vấn đề kỹ thuật: nền đất, móng hoặc vật liệu. Hãy kiểm tra nguyên nhân và sửa chữa. Không nên vội kết luận về cát hung.
Bao lâu thì nên cải táng?
Tuỳ phong tục từng vùng và điều kiện đất. Ở nhiều nơi miền Bắc, cải táng thường làm sau khoảng ba năm. Nhiều gia đình hiện nay chọn hỏa táng hoặc táng một lần, không cải táng.
Cần khảo sát đất, chọn hướng hoặc lập khu mộ gia tộc, gia đình có thể liên hệ Phong Thuỷ Liên Hoa để được tư vấn trực tiếp.
