Đổi ngày âm dương trong phong thuỷ không chỉ là tra xem hôm nay là mùng mấy âm lịch, mà là hiểu ba lớp thời gian khác nhau đang chồng lên nhau: tháng âm theo Mặt Trăng, tiết khí theo Mặt Trời, và vòng can chi sáu mươi chạy liên tục. Người xem ngày, lập lá số hay tính phi tinh mà lẫn ba lớp này thì kết quả sai từ chỗ nhập liệu, chưa cần tới chỗ luận.
Trả lời nhanh: Âm lịch Việt Nam là âm dương lịch: tháng tính theo tuần trăng, nhưng năm được giữ khớp với mùa nhờ 24 tiết khí và tháng nhuận. Trong phong thuỷ và mệnh lý, tháng và năm can chi thường tính theo tiết khí (năm mới bắt đầu từ Lập Xuân), không theo mùng một Tết. Vì vậy đổi ngày đúng phải xét cả ngày âm, tiết khí và can chi.
Một gia chủ sinh vào cuối tháng Chạp, trước Tết vài ngày nhưng sau Lập Xuân. Tra lịch thì thấy mình thuộc năm cũ. Lập lá số theo tiết khí thì lại thuộc năm mới. Hai cách cho hai can chi năm khác nhau. Không hiểu gốc thì gia chủ hoang mang không biết tin bên nào.
"Học gì học cũng phải học cái gốc thì mới dùng được cái ngọn."
— Thầy Vũ Giới
Âm lịch Việt Nam là loại lịch gì?
Âm lịch Việt Nam là âm dương lịch, tức là lịch kết hợp chu kỳ Mặt Trăng và chu kỳ Mặt Trời. Tháng âm lịch bắt đầu từ ngày Sóc, là ngày trăng non khi Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời. Một tháng âm có 29 hoặc 30 ngày.
Mười hai tháng âm chỉ dài khoảng 354 ngày, ngắn hơn năm Mặt Trời khoảng 11 ngày. Nếu không điều chỉnh, sau vài năm Tết sẽ trôi sang mùa hè. Để giữ lịch khớp với mùa, âm dương lịch chèn thêm một tháng nhuận vào một số năm, khiến năm đó có 13 tháng.
Lịch Việt Nam được tính theo giờ chuẩn múi GMT+7. Vì thời điểm Sóc được xác định theo giờ địa phương, có những tháng ngày mùng một của lịch Việt Nam lệch một ngày so với lịch tính theo múi giờ khác. Đây là lý do phần mềm đổi ngày dùng cho người Việt phải tính theo múi giờ Việt Nam, không chép nguyên lịch của nước khác.
Bài hướng dẫn sử dụng phần mềm Đổi Ngày Âm Dương đã nói cách nhập và đọc kết quả. Bài này giải thích phần lý thuyết đứng sau con số, để người dùng hiểu vì sao kết quả là như vậy.
Tiết khí là gì và vì sao phong thuỷ dựa vào tiết khí?
Tiết khí là 24 mốc chia năm Mặt Trời thành các đoạn đều nhau theo vị trí biểu kiến của Mặt Trời trên hoàng đạo, mỗi mốc cách nhau 15 độ. Tiết khí phản ánh mùa, nắng, mưa, nóng, lạnh, tức là phản ánh khí của trời đất thật sự, không phụ thuộc vào tuần trăng.
24 tiết khí chia thành 12 tiết (tiết đầu tháng) và 12 trung khí (khí giữa tháng). Bốn mùa mở đầu bằng bốn tiết "Lập": Lập Xuân, Lập Hạ, Lập Thu, Lập Đông. Hai điểm phân là Xuân Phân, Thu Phân; hai điểm chí là Hạ Chí, Đông Chí.
| Tháng can chi | Bắt đầu từ tiết | Khoảng dương lịch |
|---|---|---|
| Tháng Dần | Lập Xuân | đầu tháng 2 |
| Tháng Mão | Kinh Trập | đầu tháng 3 |
| Tháng Thìn | Thanh Minh | đầu tháng 4 |
| Tháng Tỵ | Lập Hạ | đầu tháng 5 |
| Tháng Ngọ | Mang Chủng | đầu tháng 6 |
| Tháng Mùi | Tiểu Thử | đầu tháng 7 |
| Tháng Thân | Lập Thu | đầu tháng 8 |
| Tháng Dậu | Bạch Lộ | đầu tháng 9 |
| Tháng Tuất | Hàn Lộ | đầu tháng 10 |
| Tháng Hợi | Lập Đông | đầu tháng 11 |
| Tháng Tý | Đại Tuyết | đầu tháng 12 |
| Tháng Sửu | Tiểu Hàn | đầu tháng 1 |
Phong thuỷ và mệnh lý dùng tiết khí vì đối tượng của các môn này là khí. Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) giảng: "Vận là vận động. Vận động gì? Vận động khí." Khí của năm vận hành theo Mặt Trời, theo nóng lạnh, nên lấy mốc Mặt Trời để chia tháng khí là hợp lý. Tháng âm theo tuần trăng thì phù hợp cho lễ tết, giỗ chạp, nhưng không phản ánh mùa một cách chính xác.
Năm mới trong phong thuỷ bắt đầu từ Tết hay từ Lập Xuân?
Trong phần lớn các môn lý số dùng trong phong thuỷ, năm can chi mới bắt đầu từ thời điểm Lập Xuân, thường rơi vào khoảng ngày 3 đến 5 tháng 2 dương lịch, không phải từ mùng một Tết. Tết là mốc văn hoá và lễ hội; Lập Xuân là mốc khí.
Hệ quả thực tế:
- Người sinh sau Lập Xuân nhưng trước Tết được tính can chi năm mới trong lá số tứ trụ và nhiều phép tính phong thuỷ.
- Người sinh sau Tết nhưng trước Lập Xuân (khi Tết đến sớm) vẫn thuộc can chi năm cũ theo tiết khí.
- Phi tinh năm, phương Thái Tuế, phương Tam Sát trong nhiều phép tính cũng đổi theo Lập Xuân.
Lưu ý: một số tập quán dân gian, nhất là khi tính tuổi làm nhà, cưới hỏi, vẫn dùng năm âm lịch theo Tết. Người xem cần biết mình đang dùng hệ nào và dùng nhất quán. Trộn hai hệ trong cùng một lần luận là sai phổ biến nhất.
Tháng nhuận được xác định thế nào và tính ra sao khi xem ngày?
Tháng nhuận là tháng âm lịch không chứa trung khí nào, được chèn vào năm có 13 lần trăng non giữa hai lần Đông Chí. Tháng nhuận mang tên của tháng đứng trước nó, ví dụ "tháng tư nhuận" nằm sau tháng tư.
Khi xem ngày hay lập lá số, tháng nhuận đặt ra câu hỏi: tháng nhuận thuộc tháng can chi nào? Câu trả lời theo tiết khí khá rõ: vì tháng can chi tính theo tiết, nên một ngày trong tháng nhuận thuộc tháng can chi nào là do ngày đó nằm sau tiết nào, không do tên tháng âm.
- Xác định ngày dương lịch của sự việc hay ngày sinh.
- Tra tiết gần nhất trước ngày đó để biết đang ở tháng can chi nào.
- Tra ngày can chi theo vòng sáu mươi, độc lập với tháng âm và tháng nhuận.
- Chỉ dùng tên tháng âm và chữ "nhuận" cho việc lễ, giỗ theo tập quán.
Với giỗ của người mất vào tháng nhuận, mỗi gia đình, mỗi vùng có tập quán riêng về việc làm giỗ vào tháng chính hay tháng nhuận. Đây là việc của tập quán gia đình, không phải phép tính khí.
Vòng can chi của ngày chạy thế nào?
Ngày can chi chạy liên tục theo vòng sáu mươi, từ Giáp Tý đến Quý Hợi rồi quay lại Giáp Tý, không bao giờ ngắt quãng, không phụ thuộc tháng đủ, tháng thiếu hay tháng nhuận. Đây là lớp thời gian ổn định nhất trong ba lớp.
Mười thiên can kết hợp với mười hai địa chi theo cặp cùng tính âm dương tạo thành sáu mươi hoa giáp. Cứ sáu mươi ngày, một ngày can chi lặp lại. Vì chạy liên tục, chỉ cần biết can chi của một ngày mốc là suy được can chi của mọi ngày khác.
Giờ cũng có can chi. Một ngày chia mười hai canh giờ, mỗi canh hai tiếng: giờ Tý từ 23 giờ đến 1 giờ, giờ Sửu từ 1 giờ đến 3 giờ, và tiếp tục như vậy. Can của giờ suy từ can của ngày.
Hai điểm hay gây nhầm:
- Giờ Tý vắt qua nửa đêm. Sinh lúc 23 giờ 30 thì đã sang giờ Tý; các trường phái có cách xử lý ngày khác nhau cho khoảng 23 giờ đến 24 giờ. Người dùng cần biết phần mềm mình dùng theo quy ước nào.
- Giờ đồng hồ khác giờ Mặt Trời. Giờ hành chính là giờ chung của cả múi; giờ Mặt Trời thật ở mỗi địa phương có thể lệch vài phút đến hơn chục phút tuỳ kinh độ và mùa. Sinh sát ranh hai canh giờ thì nên ghi rõ nơi sinh để người xem cân nhắc.
Ba lớp thời gian dùng cho những việc gì?
Mỗi lớp thời gian hợp với một nhóm việc riêng: tháng âm cho lễ tết và giỗ chạp, tiết khí cho tháng năm can chi trong lý số, vòng can chi cho ngày giờ hành sự. Biết việc mình đang làm thuộc lớp nào thì chọn đúng cột trong kết quả đổi ngày.
| Việc cần làm | Lớp thời gian chính | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giỗ, rằm, mùng một, Tết | Ngày tháng âm lịch | Theo tập quán gia đình và vùng miền |
| Lập lá số tứ trụ | Tiết khí cho năm, tháng; can chi cho ngày, giờ | Năm đổi tại Lập Xuân |
| Chọn ngày động thổ, nhập trạch, khai trương | Can chi ngày giờ, kết hợp tháng tiết khí | Xét thêm tuổi người chủ việc |
| Tính phi tinh năm, tháng | Tiết khí | Không tính theo mùng một âm lịch |
| Tính tuổi làm nhà theo tập quán | Năm âm lịch | Nhiều nơi tính tuổi mụ theo Tết |
Bảng trên cho thấy một điều: không có lớp nào "đúng hơn" lớp nào. Mỗi lớp đúng cho việc của nó. Giống như đồng hồ, lịch tuần và lịch mùa vụ đều đo thời gian, nhưng người nông dân không gieo mạ theo thứ Hai, thứ Ba. Theo cách nhìn của Thầy Vũ Giới, thời gian và không gian là bộ âm dương cốt lõi của vạn vật; hiểu đúng thời gian là một nửa của việc hiểu khí.
Những lỗi thường gặp khi đổi ngày âm dương để xem phong thuỷ
Lỗi thường gặp nhất là lấy năm âm lịch theo Tết để tính các phép vốn đổi năm theo Lập Xuân, và ngược lại. Lỗi thứ hai là nhập nhầm ngày âm thành ngày dương. Lỗi thứ ba là bỏ qua giờ sinh sát ranh.
- Nhập ngày âm vào ô ngày dương. Lỗi nhỏ nhưng làm sai toàn bộ kết quả. Luôn ghi rõ ngày đang cầm trong tay là âm hay dương.
- Dùng năm Tết cho lá số tứ trụ. Người sinh tháng Chạp sau Lập Xuân dễ bị tính sai can chi năm.
- Quên tháng nhuận. Ngày sinh tháng nhuận âm lịch nếu không ghi chữ "nhuận" sẽ bị đổi thành ngày dương sai cả tháng.
- Dùng lịch in theo múi giờ khác. Có tháng lệch ngày mùng một.
- Không ghi giờ, hoặc ghi giờ ước chừng. Giờ quyết định trụ giờ và nhiều phép tính khác.
- Tin con số mà không hiểu hệ. Phần mềm cho ra kết quả, nhưng người dùng phải biết kết quả ấy theo hệ nào.
Thầy Vũ Giới nhắc trong bài giới thiệu bộ công cụ Liên Hoa: "Công nghệ không thể thay thế luận đoán của thầy phong thuỷ!" Phần mềm đổi ngày làm tốt việc tính toán; hiểu hệ lịch và chọn đúng hệ cho từng việc là phần của người dùng.
Giới hạn cần nói rõ: bài viết trình bày nguyên tắc chung của âm dương lịch và tiết khí. Quy ước chi tiết như xử lý giờ Tý đêm, tháng nhuận trong từng môn có thể khác nhau giữa các trường phái. Gặp trường hợp sát ranh, nên hỏi trực tiếp người thầy.
Tóm lại, đổi ngày đúng là bước đầu của mọi phép tính thời gian. Gốc sai thì ngọn không thể đúng.
Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Trạch Cát: chọn ngày giờ theo can chi và tiết khí sau khi đã đổi ngày đúng.
- Tướng Mệnh: tra cứu mệnh lý, cần ngày giờ sinh chính xác.
- Lập Cục Pháp: phân cung nhà ở, dùng kèm thông tin thời gian khi luận vận.
Bài liên quan
- Thiên can là gì? 10 thiên can trong phong thuỷ và can chi
- Hai quy tắc thống trị vũ trụ: không gian và thời gian
- App Trạch Cát: chọn ngày giờ tốt theo phong thuỷ Liên Hoa
- Bàn tay trái tính số tuổi can chi
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Can chi, tiết khí và cách chọn ngày hành sự được dạy từ gốc âm dương trong khoá xem ngày của Phong Thuỷ Liên Hoa.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Sinh ngày 28 tháng Chạp thì tính tuổi năm cũ hay năm mới?
Còn tuỳ ngày đó nằm trước hay sau Lập Xuân. Nếu sau Lập Xuân thì lá số tứ trụ và nhiều phép phong thuỷ tính năm mới; nếu trước Lập Xuân thì vẫn là năm cũ. Tính tuổi theo tập quán dân gian thì thường dùng năm âm lịch theo Tết.
Tháng nhuận có làm thay đổi ngày can chi không?
Không. Ngày can chi chạy liên tục theo vòng sáu mươi, không bị ảnh hưởng bởi tháng nhuận. Tháng nhuận chỉ ảnh hưởng tới cách gọi tên tháng âm.
Vì sao lịch âm Việt Nam có năm Tết khác ngày với nước khác?
Vì lịch Việt Nam tính thời điểm trăng non theo múi giờ GMT+7. Khi trăng non rơi gần nửa đêm, ngày mùng một có thể lệch một ngày so với lịch tính theo múi giờ khác.
Có cần đổi giờ sinh sang giờ Mặt Trời không?
Với phần lớn trường hợp thì không cần, vì độ lệch nhỏ. Chỉ khi giờ sinh sát ranh giữa hai canh giờ, người xem mới cân nhắc giờ Mặt Trời theo nơi sinh.
