Cầu thang gỗ biệt thự: số bậc, hướng lên và vị trí theo phong thủy

Trong biệt thự, cầu thang không chỉ là lối lên xuống mà còn là "xương sống" nối các tầng, là nơi khí từ tầng trệt đi lên phòng ngủ, phòng thờ. Một cầu thang gỗ đẹp có thể trở thành tác phẩm điêu khắc giữa sảnh; nhưng một cầu thang đặt sai chỗ, như đâm thẳng ra cửa chính hay xoáy giữa tâm nhà, sẽ khiến cả ngôi nhà có cảm giác bất an. Vì vậy khi bàn về cầu thang gỗ biệt thự phong thuỷ, cần đi từ vị trí, hướng lên, đến kích thước bậc, số bậc và vật liệu.

Phong Thuỷ Liên Hoa của Thầy Vũ Giới luận cầu thang bằng Hình Pháp: cầu thang là đường dẫn khí theo chiều đứng, nên phải thuận chiều đi, có điểm dừng, không "hút" khí ra cửa và không cắt đôi trung tâm nhà. Những con số như số bậc theo vòng "sinh, lão, bệnh, tử" có giá trị tham khảo về tâm lý, nhưng không quan trọng bằng chiều cao bậc thuận chân và tay vịn chắc tay. Bài này trình bày lần lượt các phần ấy.

Vị trí cầu thang trong biệt thự

Không đối diện thẳng cửa chính

Cầu thang mở ra ngay trước cửa chính, chân thang nhìn thẳng ra cửa, là thế xấu cả về Hình Pháp lẫn sinh hoạt: khí vào nhà bị dẫn thẳng lên hoặc trượt thẳng xuống ra ngoài; khách bước vào gặp ngay bậc thang; người từ trên xuống vội vàng lao ra cửa. Nên đặt cầu thang lệch sang bên sảnh, chân thang quay vuông góc hoặc quay lưng với cửa chính. Nếu đã xây, dùng vách lam gỗ, tủ giày cao hoặc bình phong tạo điểm dừng giữa cửa và chân thang.

Không đặt giữa tâm nhà

Tâm nhà là vùng "minh đường" bên trong, nên tĩnh và thoáng. Cầu thang xoắn ốc hay thang lớn đặt ngay giữa nhà chia cắt không gian, gây ồn, khí xoáy. Vị trí tốt là cạnh tường bên, góc sảnh, hoặc trong lõi thang riêng nối với hành lang.

Không đè lên phòng thờ, không đổ xuống cửa phòng ngủ

Gầm cầu thang không dùng làm chỗ đặt bàn thờ, không làm nhà vệ sinh ngay dưới bậc người bước; đầu thang tầng trên không mở thẳng vào cửa phòng ngủ hay cửa phòng thờ. Nên có sảnh hoặc hành lang đệm ở đầu thang.

Những nguyên tắc chung về cầu thang trong nhà ở đã có ở bài phong thuỷ cầu thang; bài này đi sâu vào cầu thang gỗ trong biệt thự.

Hướng lên của cầu thang

Hướng lên cầu thang nên thuận với luồng đi tự nhiên trong nhà: từ sảnh hoặc phòng khách đi vào, người ta bước lên mà không phải quay ngược lại. Một số nguyên tắc Liên Hoa áp dụng:

• Chân thang hướng vào trong nhà, không hướng ra cửa chính.
• Chiều lên thuận chiều đi vào nhà, đầu thang dẫn tới hành lang, không dẫn thẳng tới cửa sổ lớn hay ban công.
• Thang có chiếu nghỉ khi chiều cao tầng lớn: biệt thự trần cao 3,6–4,2 m nên chia hai vế có chiếu nghỉ; thang một vế dài dốc thẳng như "thác đổ" vừa mệt vừa khí tiết.
• Thang xoắn ốc chỉ dùng làm thang phụ lên tum, gác; thang chính nên là chữ L hoặc chữ U có chiếu nghỉ.

Hướng la bàn của cầu thang theo toạ hướng nhà là phần các trường phái Huyền Không, Bát Trạch luận thêm. Liên Hoa xem đó là lớp tinh chỉnh khi thiết kế mới, có thể kiểm tra bằng công cụ lập cục pháp; Hình Pháp đi trước.

Số bậc cầu thang: hiểu thế nào cho đúng

Dân gian thường đếm bậc theo vòng bốn chữ "sinh, lão, bệnh, tử" và chọn tổng số bậc rơi vào chữ "sinh" (số bậc chia 4 dư 1, như 13, 17, 21, 25). Có nơi đếm theo vòng "sinh, trụ, hoại, diệt". Liên Hoa coi cách đếm này có giá trị tâm lý: gia chủ yên tâm khi lên xuống mỗi ngày. Tuy nhiên:

1. Chiều cao mỗi bậc phải đều nhau và thuận chân là ưu tiên số một. Không ai được làm một bậc cao hơn hay thấp hơn hẳn chỉ để "thêm một bậc sinh"; bậc lệch là nguyên nhân hàng đầu gây vấp ngã.
2. Tổng số bậc phụ thuộc chiều cao tầng. Chiều cao tầng chia cho chiều cao bậc ra số bậc; điều chỉnh chiều cao bậc trong dải thuận chân để số bậc rơi vào con số gia chủ mong muốn.
3. Chiếu nghỉ không tính là bậc theo cách đếm phổ biến; bậc đầu tiên tính từ bậc bước lên khỏi sàn.

Kích thước bậc thang gỗ

Bậc thang là khối của người sống, đo phủ bì bằng thang 42,9 dương trạch. Trước khi tra, chốt kích thước công năng theo công thức nhân trắc quen thuộc: hai lần chiều cao bậc cộng chiều sâu bậc khoảng 60–64 cm.

• Chiều cao bậc: 15–18 cm; người già, trẻ nhỏ nên 15–16 cm.
• Chiều sâu mặt bậc: 25–30 cm, kể cả phần mũi bậc nhô 2–3 cm.
• Chiều rộng vế thang: biệt thự nên từ 100–120 cm để hai người tránh nhau và chuyển đồ đạc.
• Chiều cao tay vịn: 85–95 cm tính từ mũi bậc.
• Chiều rộng chiếu nghỉ: ít nhất bằng chiều rộng vế thang.

Chiều rộng vế thang và chiều rộng chiếu nghỉ là hai số dễ tra theo thang 42,9 nhất. Chiều cao từng bậc thường quá nhỏ để tinh chỉnh theo cung; ưu tiên đều và thuận chân. Số cụ thể tra bằng phần mềm thước Lỗ Ban Liên Hoa. Ô cửa sổ lấy sáng ở chiếu nghỉ là lỗ trống, tra thang 52,2.

Chọn gỗ làm cầu thang

Bậc thang chịu mài mòn và va đập mạnh nhất trong nhà, nên cần gỗ cứng, ổn định: lim, gõ đỏ, căm xe, chiu liu, sồi, óc chó. Mặt bậc nên dày 3–4 cm, ghép thanh tốt hơn nguyên tấm lớn để giảm cong vênh. Hoàn thiện sơn PU mờ hoặc dầu chống trơn; tránh sơn bóng gương dễ trượt khi đi tất. Mũi bậc có rãnh chống trơn hoặc nẹp mềm. Tay vịn gỗ tròn hoặc bo cạnh, đường kính vừa nắm tay (khoảng 4–5 cm); lan can khoảng hở giữa các con tiện đủ hẹp để trẻ nhỏ không chui lọt.

Màu gỗ cầu thang nên đồng bộ với sàn gỗ hoặc cửa; màu theo mệnh là lớp phụ, xem màu gỗ nội thất hợp mệnh. So sánh gỗ tự nhiên và gỗ công nghiệp cho bậc thang có ở gỗ tự nhiên hay gỗ công nghiệp; với bậc thang, Liên Hoa ưu tiên gỗ tự nhiên hoặc gỗ kỹ thuật chịu lực, không dùng ván ép phủ nhựa mỏng.

Ánh sáng và gầm cầu thang

Cầu thang cần sáng đều cả ngày lẫn đêm: cửa sổ ở chiếu nghỉ hoặc giếng trời trên lõi thang cho sáng ban ngày; đèn hắt chân bậc hoặc đèn tường cho ban đêm, công tắc hai đầu. Cầu thang tối là nơi tai nạn xảy ra nhiều nhất trong nhà.

Gầm cầu thang dùng làm kho, tủ giày, góc đọc sách nhỏ, tiểu cảnh khô là hợp lý. Không đặt bàn thờ, giường ngủ, bếp nấu dưới gầm thang. Tiểu cảnh nước dưới gầm thang cần chống thấm kỹ và dễ vệ sinh; nếu không chăm sóc được thì đừng làm, vì nước tù dưới thang là điều xấu thực tế hơn mọi lý thuyết.

Lỗi thường gặp với cầu thang gỗ biệt thự

• Chân thang đối diện thẳng cửa chính.
• Thang xoắn lớn giữa tâm nhà làm điểm nhấn, chia cắt không gian.
• Bậc cuối hoặc bậc đầu cao thấp khác hẳn các bậc khác vì chỉnh "số bậc đẹp".
• Thang một vế dài, không chiếu nghỉ, trần cao 4 m.
• Sơn bóng mặt bậc, không chống trơn.
• Lan can thưa, trẻ nhỏ chui lọt.
• Đầu thang mở thẳng vào cửa phòng thờ hoặc phòng ngủ.

Bài liên quan

• Phong thuỷ cầu thang
• Nội thất gỗ phong thuỷ: chọn gỗ, kích thước và bố trí
• Cách đo nội thất bằng thước Lỗ Ban

Câu hỏi thường gặp

Cầu thang biệt thự bao nhiêu bậc là tốt?

Theo cách đếm dân gian, số bậc rơi vào chữ "sinh" (chia 4 dư 1) được ưa chuộng. Liên Hoa coi đó là yếu tố tâm lý; quan trọng hơn là các bậc cao đều nhau 15–18 cm, sâu 25–30 cm và có chiếu nghỉ khi tầng cao.

Cầu thang đối diện cửa chính xử lý thế nào?

Khi thiết kế, xoay chân thang vuông góc hoặc lệch khỏi trục cửa. Khi đã xây, dùng vách lam gỗ, tủ giày cao hoặc bình phong tạo điểm dừng giữa cửa và chân thang.

Bậc cầu thang dùng gỗ gì?

Gỗ cứng ổn định như lim, gõ đỏ, căm xe, chiu liu, sồi, óc chó; mặt bậc dày 3–4 cm, hoàn thiện mờ chống trơn.

Có được đặt bàn thờ dưới gầm cầu thang không?

Không nên. Gầm thang là nơi người bước đè lên phía trên; dùng làm kho, tủ giày hoặc góc đọc sách sẽ hợp lý hơn.