Huyền Cơ Phú
玄機賦 (地理正宗) · 四卦互交 八宮締合
Tác giả: không đề tên trong bản in, thuộc dòng văn Huyền Không phi tinh
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Bốn quái giao nhau, tám cung kết hợp thật giả là đoạn thứ hai của Huyền Cơ Phú, từ câu "火炎土燥" đến câu "雷風相薄". Đoạn đầu đã đặt nền ngũ hành thể dụng, ân và cừu; đoạn này bước sang phối quái: khi hai quái của tám cung gặp nhau (ở sơn hướng, ở sao bay đến, ở cửa và phòng), thì không chỉ xét ngũ hành sinh khắc, mà còn xét âm dương có phối đôi không, già trẻ có xứng không. Bài phú lấy hình ảnh gia đình trong Thuyết Quái (cha Càn, mẹ Khôn, ba trai ba gái) để nói: có cặp sinh mà như vợ chồng thật, có cặp sinh mà chỉ như mẹ goá với nàng hầu, có cặp cùng hành mà chỉ là láng giềng giả.
Trả lời nhanh: Hoả quá nóng thì thổ khô, nên Ly hoả không ích gì cho Cấn Khôn thổ; thuỷ quá lạnh thì kim hàn, nên Khảm Quý thuỷ không thấm nhuần Càn Đoài kim. Bốn quái giao nhau thì lấy sinh vượng; tám cung kết hợp thì có thật có giả. Địa Thiên là Thái: thổ của lão âm Khôn sinh lão dương Càn, là phối thật. Khôn phối với gái út Đoài thì tuy thổ sinh kim nhưng cả hai đều âm, như nàng hầu khó được lòng mẹ goá. Trạch Sơn là Hàm: tình của thiếu nam Cấn thuộc về thiếu nữ Đoài, là phối thật. Cấn phối thuần dương Càn thì như đàn ông goá, không có cơ phát sinh. Càn với Đoài cùng kim chỉ là tình láng giềng giả; Khôn với Cấn cùng thổ chỉ là tình ngẫu nhiên. Hai mộc Chấn Tốn thành rừng, sấm gió xô nhau.
Thầy Vũ Giới giảng: "Học Huyền Không mà chỉ thuộc bảng sinh khắc là mới học nửa. Huyền Cơ Phú dạy nửa kia: cùng là sinh, phải xem có phải một đôi không. Nhà có thổ sinh kim mà toàn âm, thì của cải có mà người không vui."
Hoả nóng thổ khô, thuỷ lạnh kim hàn – 火炎土燥 · 水冷金寒
Nguyên văn – 原文
火炎土燥,南離何益乎艮坤。水冷金寒,坎癸不滋乎乾兌。
Dịch: Hoả bốc thì thổ khô; Nam Ly có ích gì cho Cấn Khôn. Thuỷ lạnh thì kim hàn; Khảm Quý không thấm nhuần được Càn Đoài.
Giảng: Theo bảng ngũ hành, hoả sinh thổ, nên Ly (hoả, phương Nam) phải có lợi cho Cấn và Khôn (thổ). Nhưng bài phú nói: khi hoả quá mạnh thì thổ bị nung khô, không còn khả năng nuôi vật. Đất khô nứt thì cây không mọc, nghĩa là cái "sinh" đã quá đà thành hại. Câu này nhắc người học rằng sinh khắc không phải chuyện có hay không, mà là chuyện vừa hay quá.

Câu sau nói chiều ngược lại. Kim sinh thuỷ, nên Càn Đoài (kim) là mẹ của Khảm (thuỷ). Người ta hay nghĩ con có thể "báo hiếu" mẹ, tức thuỷ quay lại nuôi kim. Bài phú nói không: thuỷ lạnh thì kim càng hàn, Khảm Quý không thấm nhuần Càn Đoài. Thuỷ là cái tiết khí của kim; nhiều thuỷ thì kim càng bị rút. "Quý" được nêu cùng Khảm vì Quý là thiên can thuộc thuỷ đi kèm cung Khảm trên la kinh hai mươi bốn sơn.
Áp vào phép phi tinh, hai câu này thường được đọc khi sao Cửu Tử (hoả) gặp Nhị Hắc hay Bát Bạch (thổ), và khi sao Nhất Bạch (thuỷ) gặp Lục Bạch hay Thất Xích (kim). Cửu gặp Bát thì nhiều nhà chú cho là hoả sinh thổ, cát khi Cửu hoặc Bát đương vận; nhưng nếu cục đã nhiều hoả (hình sa nhọn đỏ, bếp lửa, phương Nam mở rộng) thì thổ không nhận được ích, mà thành khô nóng. Đây là chỗ phải xem thực cảnh, không chỉ xem số.
Bốn quái giao nhau, tám cung kết hợp – 四卦互交 · 八宮締合
Nguyên văn – 原文
然四卦之互交,固取生旺。八宮之締合,自有假真。
Dịch: Tuy vậy, bốn quái giao lẫn với nhau thì vốn lấy sinh vượng. Tám cung kết hợp với nhau thì tự có giả có thật.
Giảng: Đây là câu bản lề của đoạn. Vế đầu thừa nhận nguyên tắc chung: khi các quái giao nhau, cái được chuộng là sinh và vượng. "Bốn quái" có thể hiểu là bốn quái tham gia một cục (ví dụ hai quái của sơn và hướng, cộng hai quái của sao vận bay đến), cũng có thể hiểu là bốn cặp quái được nêu ngay sau (Khôn Càn, Khôn Đoài, Đoài Cấn, Cấn Càn). Cách đọc nào thì ý cũng là: sinh vượng là nền.

Vế sau thêm một tầng: tám cung kết hợp (締合, nghĩa đen là "buộc kết", như kết hôn) thì có thật có giả. Thật giả ở đây không đo bằng ngũ hành, mà bằng âm dương và thứ bậc trong nhà. Một cặp thật là một cặp như vợ chồng: một âm một dương, tuổi xứng nhau. Một cặp giả là cặp tuy có sinh nhưng cùng âm, hoặc cùng dương, hoặc lệch tuổi. Bốn câu tiếp theo của bài phú là bốn ví dụ cụ thể của nguyên tắc này.
Để theo được, cần nhớ gia đình tám quái trong Thuyết Quái: Càn là cha, Khôn là mẹ; Chấn là trưởng nam, Khảm là trung nam, Cấn là thiếu nam; Tốn là trưởng nữ, Ly là trung nữ, Đoài là thiếu nữ. Theo hậu thiên, Càn và Đoài thuộc kim; Khôn và Cấn thuộc thổ; Chấn và Tốn thuộc mộc; Khảm thuộc thuỷ; Ly thuộc hoả.
Địa Thiên Thái và Khôn phối Đoài – 地天為泰 · 坤配兌女
Nguyên văn – 原文
地天為泰,老陰之土生老陽。若坤配兌女,庶妾難投寡母之歡心。
Dịch: Đất trên trời dưới là quẻ Thái: thổ của lão âm sinh lão dương. Nếu Khôn phối với gái Đoài, thì nàng hầu khó lọt vào lòng vui của mẹ goá.
Giảng: Quẻ Địa Thiên Thái (地天泰) là Khôn ở trên, Càn ở dưới: khí đất đi xuống, khí trời đi lên, hai bên gặp nhau nên thông thái. Trong ngũ hành, Khôn thổ sinh Càn kim. Về gia đình, Khôn là mẹ, Càn là cha, một lão âm một lão dương: vừa có sinh, vừa đúng đôi. Đây là ví dụ của "kết hợp thật".

Rồi bài phú đổi Càn bằng Đoài. Khôn thổ vẫn sinh Đoài kim, ngũ hành không đổi. Nhưng Đoài là thiếu nữ: Khôn mẹ với Đoài gái út là hai âm, không phải một đôi. Bài phú dùng hình ảnh rất đời: nàng hầu (庶妾) khó lấy được lòng bà mẹ goá (寡母). "Mẹ goá" là Khôn không có Càn bên cạnh; "nàng hầu" là Đoài, gái nhỏ chen vào. Có quan hệ, có nuôi nhau, nhưng không có cái vui của âm dương hợp.
Trong phi tinh, Nhị Hắc (Khôn) gặp Lục Bạch (Càn) và Nhị Hắc gặp Thất Xích (Đoài) đều là thổ sinh kim. Huyền Cơ Phú nói hai cặp ấy không như nhau: 2–6 là đôi thật, chủ cha mẹ hoà, nhà có nền; 2–7 có sinh nhưng là cặp hai âm, các nhà chú thường đọc là chủ đàn bà trong nhà bất hoà, nhất là mẹ chồng với nàng dâu hay vợ lẽ. Ứng nặng nhẹ còn tuỳ vận và hình thế.
Trạch Sơn Hàm và Cấn phối thuần dương – 澤山為咸 · 艮配純陽
Nguyên văn – 原文
澤山為咸,少男之情屬少女。若艮配純陽,鰥夫豈有發生之機兆。
Dịch: Đầm trên núi dưới là quẻ Hàm: tình của trai út thuộc về gái út. Nếu Cấn phối với thuần dương, thì người đàn ông goá há có điềm cơ phát sinh.
Giảng: Quẻ Trạch Sơn Hàm (澤山咸) là Đoài trên Cấn dưới. Hàm nghĩa là cảm, là quẻ tình yêu đôi lứa trong Kinh Dịch: thiếu nam (Cấn) hạ mình dưới thiếu nữ (Đoài). Ngũ hành thì Cấn thổ sinh Đoài kim. Một âm một dương, cùng là út, tuổi xứng: đây là cặp thật thứ hai.

Rồi bài phú đổi Đoài bằng Càn. Cấn thổ vẫn sinh Càn kim. Nhưng Càn là thuần dương (純陽, ba hào đều dương), Cấn cũng là quái dương (thiếu nam). Hai dương gặp nhau thì như đàn ông goá (鰥夫), không có điềm phát sinh. Hình ảnh này nói về con cháu: có sinh mà không có âm dương thì không có sinh nở.
Trong phi tinh, Bát Bạch (Cấn) gặp Thất Xích (Đoài) và Bát Bạch gặp Lục Bạch (Càn) đều là thổ sinh kim. 8–7 là cặp thật, chủ có tình, có tài, nhất là khi Bát hay Thất đương vận; 8–6 có sinh nhưng là hai dương, các nhà chú hay nói chủ thiếu con trai nối dõi hoặc đàn ông trong nhà cô độc. Một lần nữa, ngũ hành giống nhau mà ứng khác nhau, vì âm dương khác.
Đặt bốn câu này cạnh nhau sẽ thấy một cấu trúc đối xứng: mẹ Khôn với cha Càn là thật, với gái út Đoài là giả; trai út Cấn với gái út Đoài là thật, với cha Càn là giả. Hai cặp thật là một già một già, một trẻ một trẻ; hai cặp giả là cùng giới.
Láng giềng giả và tình ngẫu nhiên – 乾兌假鄰 · 坤艮偶爾
Nguyên văn – 原文
乾兌託假鄰之誼,坤艮通偶爾之情。
Dịch: Càn với Đoài nương nhau bằng tình láng giềng giả; Khôn với Cấn thông nhau bằng tình ngẫu nhiên.
Giảng: Đây là hai cặp cùng hành. Càn và Đoài cùng thuộc kim; trên hậu thiên bát quái, Càn ở Tây Bắc, Đoài ở Tây, đứng sát nhau như hai nhà láng giềng. Cùng hành thì gọi là "tỷ hoà", thường được xem là tốt. Bài phú nói đó chỉ là "láng giềng giả" (假鄰): ở gần, cùng loại, nhưng không phải người một nhà, không có sinh, không có âm dương giao.

Khôn và Cấn cùng thuộc thổ, nhưng đứng đối nhau qua tâm: Khôn Tây Nam, Cấn Đông Bắc. Trong phép Huyền Không, đường Khôn Cấn là trục quỷ môn, và cặp 2–8 thường gặp nhau khi phi tinh. Bài phú gọi đó là "tình ngẫu nhiên" (偶爾之情): có lúc thông với nhau, nhưng không bền. Ý chung của hai câu là: cùng hành chưa đủ, cùng hành mà không có âm dương phối thì chỉ được cái quen, không được cái thân.
Tuy vậy, nhiều nhà chú Huyền Không cũng nói 2–8 hợp thập, 6–7 cùng kim, gặp lúc đương vận thì vẫn có cái cát của tỷ hoà. Huyền Cơ Phú không phủ nhận điều đó; nó chỉ hạ bậc: so với cặp sinh mà đúng đôi như 2–6, 8–7, thì tỷ hoà chỉ là tầng dưới.
Hai mộc thành rừng, sấm gió xô nhau – 雙木成林 · 雷風相薄
Nguyên văn – 原文
雙木成林,雷風相薄。
Dịch: Hai mộc thành rừng; sấm và gió xô đẩy nhau.
Giảng: Cặp cùng hành thứ ba là Chấn và Tốn, cùng thuộc mộc. Khác với hai cặp trước, Chấn là trưởng nam, Tốn là trưởng nữ: một dương một âm, tuổi xứng. Nên cặp này vừa cùng hành vừa đúng đôi. Bài phú dùng hai hình ảnh: "hai mộc thành rừng" (雙木成林), tức cùng hành mà hợp lại thì mạnh lên; và "sấm gió xô nhau" (雷風相薄), mượn câu Thuyết Quái nói về Chấn Tốn trong tiên thiên.

Chữ "bạc" (薄) ở đây nghĩa là sát gần, xô vào nhau. Sấm làm gió nổi, gió đưa sấm đi xa: hai lực cùng loại tăng cho nhau. Trong phi tinh, Tam Bích (Chấn) gặp Tứ Lục (Tốn) là cặp 3–4. Khi đương vận, mộc vượng thành rừng, chủ phát về văn chương, danh tiếng, nhân đinh. Khi thất vận, "sấm gió xô nhau" cũng có thể đọc là va chạm, náo động; nhiều nhà chú nói 3–4 thất vận chủ đàn ông đàn bà trong nhà tranh chấp, hoặc nhà có tiếng thị phi.
Câu này khép đoạn thứ hai: sau các cặp thổ kim (Khôn, Cấn, Càn, Đoài), đến cặp mộc. Cặp thuỷ hoả (Khảm Ly) và các phối mộc hoả, thuỷ mộc, kim thuỷ sẽ được nói ở đoạn tiếp theo, bắt đầu bằng câu "中爻得配".
Thực hành: đọc một cặp sao theo ba tầng – 三層讀星
Từ đoạn này có thể rút ra một cách đọc ba tầng mỗi khi hai sao gặp nhau trong một cung. Tầng một là ngũ hành: sinh, khắc, hay tỷ hoà. Tầng hai là âm dương và thứ bậc gia đình: có phải một đôi (một âm một dương, tuổi xứng) không. Tầng ba là thực cảnh: hình sa, đường nước, vật dụng trong nhà có làm cho cặp ấy quá đà (như hoả nóng thổ khô) hay thiếu (như thuỷ lạnh kim hàn) không.

Ví dụ trong nhà phố: phòng ngủ ở Tây Bắc có sao 2 và 6 gặp nhau, đương vận. Tầng một là thổ sinh kim, tốt; tầng hai là cha mẹ đúng đôi, tốt; tầng ba xem phòng ấy có gì nóng, đỏ, nhọn quá không. Nếu cả ba tầng đều thuận thì đây là chỗ hợp cho vợ chồng chủ nhà. Còn nếu phòng ấy có sao 2 và 7, thì dù thổ sinh kim, tầng hai đã báo là cặp hai âm, nên không xếp cho đôi vợ chồng trẻ mà xếp làm phòng làm việc hay kho thì hợp hơn.
Với âm phần, cũng vậy: sơn hướng và các sa nước quanh huyệt tạo nên những cặp quái. Thấy cặp đúng đôi thì cục có tình; thấy cặp cùng giới thì dù có sinh cũng phải dè chừng về nhân đinh.

Bảng tóm tắt – 摘要表
| Cặp quái (sao) | Ngũ hành | Âm dương, gia đình | Huyền Cơ Phú nói |
|---|---|---|---|
| Ly – Cấn Khôn (9–8, 9–2) | Hoả sinh thổ | Trung nữ với thiếu nam, mẹ | Hoả quá thì thổ khô, không ích |
| Khảm – Càn Đoài (1–6, 1–7) | Kim sinh thuỷ (thuỷ tiết kim) | Trung nam với cha, thiếu nữ | Thuỷ lạnh kim hàn, không thấm nhuần |
| Khôn – Càn (2–6) | Thổ sinh kim | Mẹ với cha | Địa Thiên Thái, phối thật |
| Khôn – Đoài (2–7) | Thổ sinh kim | Mẹ với gái út, hai âm | Nàng hầu khó vui lòng mẹ goá |
| Cấn – Đoài (8–7) | Thổ sinh kim | Trai út với gái út | Trạch Sơn Hàm, phối thật |
| Cấn – Càn (8–6) | Thổ sinh kim | Trai út với cha, hai dương | Đàn ông goá, không phát sinh |
| Càn – Đoài (6–7) | Tỷ hoà kim | Cha với gái út | Láng giềng giả |
| Khôn – Cấn (2–8) | Tỷ hoà thổ | Mẹ với trai út | Tình ngẫu nhiên |
| Chấn – Tốn (3–4) | Tỷ hoà mộc | Trưởng nam với trưởng nữ | Hai mộc thành rừng, sấm gió xô nhau |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa coi đoạn này là bài học về "tình" trong lý khí. Người học hay dừng ở sinh khắc, nên đọc 2–6, 2–7, 8–6, 8–7 như nhau vì đều là thổ sinh kim. Huyền Cơ Phú tách chúng ra bằng âm dương và thứ bậc, và chính chỗ tách ấy giải thích những ca thực tế mà sinh khắc không giải thích được: nhà có tài mà đàn bà bất hoà, mộ có quý mà thiếu con trai.
Liên Hoa thêm tầng thời: một cặp đúng đôi vẫn cần được khí năm, khí mùa trợ. Khi xét, Liên Hoa phối các cặp quái với vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, để biết năm nào hoả khí trời quá thịnh (dễ thành "hoả nóng thổ khô"), năm nào hàn thuỷ quá thịnh (dễ thành "thuỷ lạnh kim hàn"). Như vậy hai câu mở đầu của đoạn không chỉ là chuyện phương vị, mà còn là chuyện năm tháng. Lý pháp chia sẻ, thủ pháp học trực tiếp: bảng cặp quái và ba tầng đọc được chia sẻ trong bộ sách; còn cách cân lượng thực cảnh, chọn phòng, chọn ngày động thổ cho từng cặp phải học cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Sinh khắc phải xem vừa hay quá: hoả quá thì thổ khô, Ly không ích cho Cấn Khôn; thuỷ lạnh thì kim hàn, Khảm Quý không nuôi được Càn Đoài. Bốn quái giao nhau lấy sinh vượng làm nền, nhưng tám cung kết hợp có thật có giả. Thật là cặp vừa sinh vừa đúng đôi: Khôn với Càn (Địa Thiên Thái), Cấn với Đoài (Trạch Sơn Hàm). Giả là cặp có sinh mà cùng giới: Khôn với Đoài như nàng hầu với mẹ goá, Cấn với Càn như đàn ông goá. Cặp cùng hành mà không phối đôi chỉ là láng giềng giả (Càn Đoài) hay tình ngẫu nhiên (Khôn Cấn); cặp cùng hành mà đúng đôi là Chấn Tốn, hai mộc thành rừng, sấm gió xô nhau.
Bài trước: Khí khẩu, tam cát, ân cừu, trạch thần và dụng thần.
Bài sau: Trung hào được phối, thuỷ hoả mới giao; mộc hoả, kim thuỷ 中爻得配 · 水火方交.
Nguồn: Huyền Cơ Phú (玄機賦), đoạn từ "火炎土燥" đến "雷風相薄", in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗), Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Hiệu đính: các số sao (2–6, 8–7…) ghép vào từng cặp quái là cách đọc thông dụng của phái Huyền Không phi tinh, không có trong chính văn; "bốn quái" có hai cách hiểu, bài nêu cả hai. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng để biết quái của sơn và hướng.
- Lập Cục Pháp: lập tinh bàn Huyền Không, xem từng cung có cặp sao nào gặp nhau và phối với vận khí Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: đặt tinh bàn lên mặt bằng nhà để chọn phòng hợp cho từng cặp sao.
Bài liên quan – 相關文章
- Huyền Cơ Phú: khí khẩu, tam cát, ân cừu
- Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ: Biện Âm Dương Giao Cấu
- Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ: Biện Quý Âm Tiện Dương
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc bảng cặp sao chỉ mất một buổi; nhìn một căn nhà thật mà biết cặp nào đang "quá đà", cặp nào "thiếu tình" thì phải đi cùng thầy nhiều lần. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Hoả nóng thổ khô" nghĩa là gì trong Huyền Không? – 火炎土燥
Là hoả sinh thổ nhưng quá đà: khi Ly hoả quá thịnh, thổ của Cấn Khôn bị nung khô, không còn nuôi vật, nên Ly không đem lại ích cho Cấn Khôn. Phải xét thực cảnh có quá nhiều hoả không.
Vì sao 2–6 và 2–7 đều thổ sinh kim mà khác nhau? – 坤乾 · 坤兌
Vì 2–6 là Khôn mẹ với Càn cha, một âm một dương, là Địa Thiên Thái; 2–7 là Khôn mẹ với Đoài gái út, hai âm, như nàng hầu khó được lòng mẹ goá.
Quẻ Trạch Sơn Hàm liên quan gì đến phong thuỷ? – 澤山咸
Hàm là Đoài trên Cấn dưới, tình thiếu nam thiếu nữ. Trong phi tinh, cặp 8–7 vừa thổ sinh kim vừa đúng đôi, được Huyền Cơ Phú xem là kết hợp thật.
Tỷ hoà có phải lúc nào cũng tốt? – 比和
Không hẳn. Càn Đoài cùng kim chỉ là láng giềng giả, Khôn Cấn cùng thổ chỉ là tình ngẫu nhiên. Chỉ Chấn Tốn vừa cùng mộc vừa đúng đôi mới "hai mộc thành rừng".
"Lôi phong tương bạc" là gì? – 雷風相薄
Là câu Thuyết Quái nói sấm gió xô vào nhau. Huyền Cơ Phú dùng nó cho cặp Chấn Tốn (3–4): đương vận thì mộc vượng thành rừng; thất vận thì dễ thành va chạm, thị phi.









