Ngũ hành hình thể là cách nhận ra Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ qua hình dáng của núi, công trình, mái nhà và mảnh đất, thay vì chỉ qua màu sắc hay năm sinh. Trong phong thuỷ, đây là chỗ ngũ hành gặp Hình Pháp: nhìn hình mà biết khí, rồi mới bàn đến sinh khắc giữa ngôi nhà và cảnh quan xung quanh.
Trả lời nhanh: Ngũ hành hình thể nhận diện năm hành qua hình dáng: Kim tròn, Mộc cao thẳng, Thuỷ uốn lượn, Hoả nhọn sắc, Thổ vuông phẳng. Phong thuỷ dùng cách nhận diện này cho núi, toà nhà, mái và lô đất để xét quan hệ sinh khắc giữa ngôi nhà và xung quanh. Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, phải xét âm dương và hình thế toàn cục trước, ngũ hành hình thể là bước phụ luận.
"Nên nhớ: biểu hiện của khí là ở hình." – Thầy Vũ Giới
Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) viết câu trên khi giảng về âm dương động tĩnh. Câu nói là chìa khoá của ngũ hành hình thể: khí không nhìn thấy được, nhưng hình thì thấy. Người học phong thuỷ nhìn hình để đọc khí, và năm dạng hình cơ bản chính là năm cách khí biểu hiện ra bên ngoài.
Bài trước trong chuyên mục Ngũ Hành đã giải thích ngũ hành từ gốc âm dương và Hà Đồ. Bài này đi sang phần dụng: nhận diện ngũ hành bằng mắt trên thực địa và trên bản vẽ, cùng các giới hạn khi áp dụng.
Ngũ hành hình thể là gì?
Ngũ hành hình thể là phép quy năm dạng hình cơ bản về năm hành, dựa trên tính chất vận động của khí ẩn sau mỗi dạng hình. Đây là một phần của Hình Pháp, khác với ngũ hành phương vị hay ngũ hành nạp âm.
Thầy Vũ Giới giải nghĩa: "Ngũ hành – ngũ là 5, hành là vận. Ngũ hành là 5 vận hành của âm dương." Vì là vận hành, mỗi hành có một kiểu chuyển động riêng của khí. Hình dáng của vật là dấu vết mà kiểu chuyển động đó để lại.
- Mộc: khí vươn lên, thẳng đứng, sinh trưởng. Hình cao, thon, dài theo chiều đứng.
- Hoả: khí bốc lên và toả ra, nhọn ở đầu. Hình nhọn, tam giác, nhiều góc sắc.
- Thổ: khí dày, đứng yên, tích tụ. Hình vuông, phẳng, đỉnh bằng.
- Kim: khí thu lại, gom vào trong. Hình tròn, vòm, cong đều.
- Thuỷ: khí chảy, lượn, không cố định. Hình uốn lượn, gợn sóng, nhiều đường cong nối tiếp.
Trong phong thuỷ, cần phân biệt hai thuật ngữ mà Phong Thuỷ Liên Hoa dùng: hình thể là hình tướng cụ thể của một vật; hình thế là cách vật đó thu lai long và thuỷ khẩu, tức cái dụng của hình thể. Ngũ hành hình thể thuộc về hình thể. Muốn luận cát hung thì phải đặt nó vào hình thế.
Nhận diện ngũ hành của núi và công trình xung quanh như thế nào?
Nhận diện ngũ hành của núi và công trình xung quanh bằng cách nhìn đường viền đỉnh và tỷ lệ cao – rộng: đỉnh tròn là Kim, cao thẳng là Mộc, nhọn là Hoả, bằng phẳng là Thổ, nhấp nhô liên tiếp là Thuỷ. Người xưa gọi đây là năm loại tinh thể của núi.
| Hành | Hình núi tự nhiên | Công trình đô thị tương ứng |
|---|---|---|
| Kim | Đỉnh tròn như úp chuông | Mái vòm, toà nhà góc bo tròn, bồn chứa tròn |
| Mộc | Thân cao thẳng, đỉnh gọn | Toà tháp cao thon, cột ăng-ten, ống khói |
| Thuỷ | Nhiều đỉnh thấp nhấp nhô | Dãy nhà mái cong lượn, mặt đứng gợn sóng |
| Hoả | Đỉnh nhọn, sườn dốc | Mái nhọn, chóp tam giác, góc nhà sắc chĩa ra |
| Thổ | Đỉnh bằng như cái bàn | Khối nhà vuông, mái bằng, toà nhà thấp rộng |
Ở đô thị, ít khi có núi thật, nên các khối nhà cao xung quanh đóng vai trò núi. Một toà tháp kính cao thon đứng phía sau nhà là "núi Mộc"; một khối trung tâm thương mại vuông thấp là "núi Thổ". Cách đọc này giúp người xem không bị lúng túng khi bước vào phố thị.
Trên thực tế, rất ít khối núi hay công trình mang một hành thuần. Thường gặp là hình kiêm: một ngọn núi thân vuông nhưng đỉnh tròn là Thổ kiêm Kim; một toà nhà cao thon nhưng chóp nhọn là Mộc kiêm Hoả. Cách đọc là lấy phần chiếm tỷ lệ lớn nhất làm hành chính, phần đỉnh hoặc phần nhô ra làm hành phụ. Hành chính cho biết tính chất chủ đạo của khí, hành phụ cho biết khí ấy biến hoá theo chiều nào.
Người mới học nên tập trên ảnh trước, rồi ra thực địa đối chiếu. Mỗi lần đi qua một dãy phố, thử gọi tên hành của từng khối nhà; sau vài tuần, mắt sẽ tự nhận ra mà không cần suy nghĩ. Đó là bước đầu của nhãn pháp, phần mà Phong Thuỷ Liên Hoa coi là cốt lõi của Hình Pháp.
Lưu ý: nhận diện phải nhìn từ vị trí của ngôi nhà, không nhìn từ ảnh quảng cáo. Cùng một toà nhà, đứng ở góc này thấy vuông, đứng ở góc khác thấy nhọn. Hình mà ngôi nhà "thấy" mới là hình tác động đến nhà.
Hình dạng ngôi nhà và mảnh đất mang hành gì?
Hình dạng ngôi nhà và mảnh đất mang hành theo cùng quy tắc: đất vuông vức thuộc Thổ, đất dài hẹp thuộc Mộc, đất tam giác thuộc Hoả, đất tròn hoặc bo cong thuộc Kim, đất méo lượn thuộc Thuỷ. Với nhà ở, đất và khối nhà Thổ được xem là ổn định nhất.
Thầy Vũ Giới có ví dụ đời thường về chọn đất: mua trái sầu riêng bị eo, bị hư thì khi tách vỏ, phần cơm sẽ ít và không ngon bằng trái lành lặn. Mảnh đất cũng vậy. Thầy viết: "Ưu tiên đất vuông vắn hoặc hình chữ nhật đẹp. Vận khí của Cục dựa vào sự cân đối này mà hình thành."
Lý do theo ngũ hành: Thổ là hành của trung cung, của sự tích tụ và nuôi dưỡng. Nhà ở cần giữ khí, nên khối Thổ hợp với chức năng ở. Ngược lại:
- Đất tam giác (Hoả): khí dồn về góc nhọn và tản ra, khó tụ; góc nhọn còn tạo cảm giác bất an khi sử dụng.
- Đất quá dài hẹp (Mộc): khí chạy một chiều, phần cuối nhà thường thiếu sáng, thiếu khí.
- Đất méo, nhiều cạnh lượn (Thuỷ): khí không ổn định, khó định tâm, khó bố trí.
Tuy vậy, hình dạng đất chưa phải là kết luận cuối cùng. Phong Thuỷ Liên Hoa dùng lập cục pháp để "nắn" lại một mảnh đất chưa đẹp: chia khối, chọn phần chính làm nhà, phần lệch làm sân vườn hoặc công năng phụ. Thầy Vũ Giới nói: "Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn của tự nhiên mà dùng. Còn lập cục là giả kim thuật luyện bùn thành vàng để dùng."
Ngũ hành hình thể sinh khắc với nhau ra sao?
Ngũ hành hình thể sinh khắc theo vòng quen thuộc: Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc; và Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoả, Hoả khắc Kim, Kim khắc Mộc. Khi xét nhà với cảnh quan, người xưa xem hình xung quanh sinh cho nhà hay khắc nhà.
Ví dụ điển hình được nhiều sách nhắc: nhà khối Thổ có toà nhà mái nhọn (Hoả) ở phía trước không quá gần thì được xem là Hoả sinh Thổ. Nhà khối Mộc cao thon mà đứng cạnh khối tròn lớn (Kim) áp sát thì được xem là bị khắc.
Nhưng cần đọc đúng thứ tự. Thầy Vũ Giới nhấn mạnh: "Luận âm dương mới là quyết định, chứ không phải luận của ngũ hành." Và: "Thành – bại tại âm dương vận động, chứ không nằm ở ngũ hành hay bát quái." Trước khi bàn sinh khắc, phải xét:
- Khoảng cách và tỷ lệ: một chóp nhọn nhỏ ở xa khác hẳn một góc nhà lớn chĩa thẳng vào cửa ở cự ly gần.
- Động – tĩnh: vật đó tĩnh hay có dòng người, dòng xe động mạnh.
- Vị trí trong cục: vật nằm ở phía toạ, phía hướng, hay hai bên long hổ.
- Có tạo thành hình sát không: góc nhọn chĩa thẳng, cạnh sắc cắt ngang, khe hẹp giữa hai nhà.
Chỉ khi bốn điều trên đã rõ, sinh khắc ngũ hành mới có ý nghĩa. Một góc nhà Hoả "sinh" cho nhà Thổ theo lý thuyết, nhưng nếu nó chĩa thẳng vào cửa chính ở khoảng cách gần thì đó là hình sát, không phải sinh khí.
Áp dụng ngũ hành hình thể khi thiết kế và sửa nhà
Khi thiết kế và sửa nhà, ngũ hành hình thể được dùng để chọn khối nhà, dáng mái và chi tiết mặt đứng sao cho hài hoà với cảnh quan và giữ được khí. Đây là việc của kiến trúc phong thuỷ, nơi Thầy Vũ Giới nói "phong thuỷ sư chính là kiến trúc sư cổ".
- Khối chính: ưu tiên khối Thổ cân đối cho không gian ở; tránh khối nhọn, khối méo làm phần chính của nhà.
- Mái: mái dốc vừa phải, đều hai bên giữ khí tốt; tránh mái nhọn quá cao hoặc mái lệch hẳn một bên.
- Góc nhà: góc nhọn chĩa ra đường hoặc sang nhà bên có thể vát, bo nhẹ để giảm tính sát.
- Chi tiết trang trí: dùng đường cong mềm ở cổng, lan can, bồn cây để làm dịu khối cứng; không lạm dụng.
- Cảnh quan: cây cao (Mộc) phía sau làm chỗ dựa, sân trước thoáng phẳng (Thổ) làm minh đường.
Những sai lầm thường gặp khi áp dụng ngũ hành hình thể:
- Đổi hình dạng nhà theo "mệnh" của gia chủ, ví dụ mệnh Kim thì làm nhà toàn vòm tròn, bất chấp công năng và cảnh quan.
- Chỉ xét hình của nhà mình mà không xét nhà xung quanh.
- Dùng vật phẩm nhỏ để "hoá" một hình khắc lớn, như đặt chậu cây để hoá cả một toà tháp nhọn.
- Bỏ qua hình thế, tức lai long và thuỷ khẩu, chỉ đếm hành của từng khối.
Giới hạn: bài trình bày nguyên tắc nhận diện chung. Một khối nhà cụ thể có tạo thành sát hay không, có cần sửa hay không, cần nhìn tại chỗ với nhãn pháp, xét khoảng cách, độ cao và toàn cục. Xem phong thuỷ mà không nhìn ra HÌNH, thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa.
Tóm lại: ngũ hành hình thể là cách đọc khí qua hình. Kim tròn, Mộc thẳng, Thuỷ lượn, Hoả nhọn, Thổ vuông. Nhưng hình phải đặt trong thế, ngũ hành phải đặt sau âm dương. Hiểu vậy là đủ!
Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.
— Vũ Giới —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La Kinh Liên Hoa: xác định phương vị các khối núi, khối nhà xung quanh để đặt vào cục.
- Vẽ Mặt Bằng: vẽ hình dạng lô đất, khối nhà để xem tính cân đối.
- Mẫu nhà: tham khảo các khối nhà cân đối, dễ giữ khí.
Bài liên quan
- Ngũ hành trong phong thuỷ: hiểu từ gốc âm dương và Hà Đồ
- Khí và hình chất
- Hình pháp phong thuỷ chân quyết là gì
- Nguyên lý thiết kế nhà ở: 6 trụ cột Hình Pháp
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Nhãn pháp nhận diện hình thể, hình thế và hình sát được dạy trong các khoá Hình Pháp của Phong Thuỷ Liên Hoa.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Nhà mái bằng thuộc hành gì trong phong thuỷ?
Nhà mái bằng, khối vuông vức thuộc hành Thổ. Đây là dạng khối ổn định, hợp với chức năng giữ khí của nhà ở, miễn là tỷ lệ cân đối và không bị hình sát xung quanh.
Toà nhà cao nhọn đối diện có phải luôn xấu?
Không luôn xấu. Cần xét khoảng cách, độ cao, góc nhọn có chĩa thẳng vào cửa hay không. Ở xa và không chĩa thẳng thì tác động nhẹ; gần và chĩa thẳng thì thành hình sát cần xử lý.
Có nên làm nhà theo hành của mệnh gia chủ?
Không nên lấy mệnh làm tiêu chí chính cho hình dạng nhà. Phong Thuỷ Liên Hoa xét hình thế và âm dương của cục trước; mệnh gia chủ được phối sau, chủ yếu qua bố trí và chọn thời điểm.
Đất hình tam giác có làm nhà được không?
Làm được, nhưng cần lập cục lại: chọn phần đất vuông vức nhất cho khối nhà chính, dùng phần góc nhọn cho sân vườn hoặc công năng phụ. Nên có người khảo sát thực địa trước khi thiết kế.
