Ngũ hành trong phong thuỷ là năm trạng thái vận hành của khí âm dương: Mộc, Hoả, Thổ, Kim, Thuỷ, chứ không phải năm "chất" vật lý nằm sẵn trong đồ vật. Hiểu ngũ hành từ gốc âm dương thì mới dùng đúng sinh khắc khi xem nhà, chọn hướng hay bài trí.
Trả lời nhanh: Ngũ hành là năm cách vận hành của âm dương nhị khí, gồm Mộc, Hoả, Thổ, Kim, Thuỷ, có quan hệ tương sinh và tương khắc. Trong phong thuỷ, ngũ hành là phần dụng để tính toán lý khí; phần gốc vẫn là âm dương và hình thế. Muốn dùng ngũ hành đúng, phải xét nó trong cục cụ thể, theo phương vị và theo thời.
"Ngũ hành – ngũ là 5, hành là vận. Ngũ hành là 5 vận hành của âm dương." – Thầy Vũ Giới
Câu giảng ngắn trên của Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) mở ra cả một cách học khác. Phần đông người mới học phong thuỷ tiếp cận ngũ hành như một bảng tra: mệnh Kim thì hợp màu trắng, mệnh Hoả thì kỵ màu đen, nhà mệnh Mộc thì đặt cây xanh. Bảng tra không sai, nhưng bảng tra chỉ là cái ngọn. Người học không biết vì sao Mộc sinh Hoả, vì sao Thổ nằm giữa, thì gặp một ngôi nhà thật sẽ lúng túng ngay.
Bài này đi theo đúng trình tự của chuyên mục Phong Thuỷ Đại Cương: từ âm dương đến ngũ hành, từ Hà Đồ đến phương vị, rồi mới đến cách dùng trong nhà ở. Ai muốn đi sâu hơn có thể đọc tiếp chuỗi Dẫn nhập Kinh Dịch của vugioi.com.
Ngũ hành là gì theo nguyên lý gốc?
Ngũ hành là năm pha vận động của khí, sinh ra từ âm dương nhị khí khi âm dương bắt đầu hội tụ thành hình. Chữ "hành" nghĩa là đi, là vận. Vận là vận động. Vận động gì? Vận động khí. Vì vậy Mộc, Hoả, Thổ, Kim, Thuỷ là năm trạng thái của một dòng khí, không phải năm loại vật liệu tách rời.
Theo bài giảng của Thầy Vũ Giới về nguyên lý gốc, âm dương là thuật số suy diễn khí, còn "thuật số âm dương hội tụ chính là ngũ hành". Âm dương vận động diễn khai ra ngũ hành; vô hình vận hành, hội tụ dần thành hình thái sơ khai. Đó là đường đi từ tiên thiên sang hậu thiên. Thầy gọi ngũ hành là "hậu thiên chi khí".
Một điểm Thầy Vũ Giới nhấn mạnh: ngũ hành tuy năm mà là một, tuy một mà là năm. Năm hành là năm cách dùng của một bản thể âm dương. Giống như một người vừa là con, vừa là cha, vừa là chồng: vai khác nhau, người vẫn là một. Hiểu như vậy thì người học không còn coi Kim và Mộc là hai "kẻ thù" cố định, mà thấy chúng là hai pha của cùng một dòng khí.
Hiểu đúng định nghĩa sẽ thay đổi cách dùng. Người coi ngũ hành là vật chất sẽ đặt một bể cá để "bổ Thuỷ" rồi chờ kết quả. Người coi ngũ hành là vận khí sẽ hỏi trước: khí trong căn nhà đang vận động ra sao, chỗ nào thiếu, chỗ nào thừa, hình thế có cho khí tụ hay không. Câu hỏi thứ hai mới là câu hỏi của phong thuỷ.
Ngũ hành sinh ra từ đâu: Hà Đồ và âm dương
Ngũ hành sinh ra từ âm dương, và đồ hình ghi lại sự sinh thành đó là Hà Đồ. Hà Đồ xếp mười số thành năm cặp sinh – thành, mỗi cặp ứng với một hành và một phương. Đây là bảng gốc mà mọi bảng tra ngũ hành về sau đều kế thừa.
| Cặp số Hà Đồ | Hành | Phương vị | Mùa ứng |
|---|---|---|---|
| 1 – 6 | Thuỷ | Bắc | Đông (mùa) |
| 2 – 7 | Hoả | Nam | Hạ |
| 3 – 8 | Mộc | Đông | Xuân |
| 4 – 9 | Kim | Tây | Thu |
| 5 – 10 | Thổ | Trung tâm | Cuối mỗi mùa |
Mỗi cặp số trong Hà Đồ là một cặp âm dương: một số lẻ (dương) đi cùng một số chẵn (âm). Thầy Vũ Giới giảng rằng năm bộ nhị này "chính là hợp thập", và năm bộ vận hành đó chính là ngũ hành. Nói cách khác, mỗi hành vẫn mang trong mình bộ mã âm dương ban đầu.
Thổ nằm ở giữa không phải ngẫu nhiên. Thổ là trung cung, là nơi các hành khác quy về và từ đó phát ra. Trong nhà ở, trung cung cũng là chỗ khí hội tụ; trung cung bị phá, bị đè, bị khoét rỗng thì cả cục bị ảnh hưởng. Đây là lý do Phong Thuỷ Liên Hoa coi trọng việc định tâm trước khi bàn bất cứ hành nào.
Thầy Vũ Giới có câu: "Hà Đồ và âm dương là cha mẹ, ngũ hành và bát quái là con cháu." Cha mẹ chưa rõ mà đã tính chuyện con cái thì dễ lạc. Vì vậy người học ngũ hành nên học song song với Hà Đồ và chuỗi bài Dẫn nhập Kinh Dịch, thay vì học thuộc bảng màu.
Tương sinh, tương khắc vận hành như thế nào?
Tương sinh là quan hệ hành trước nuôi hành sau; tương khắc là quan hệ hành này kiềm chế hành kia. Sinh và khắc đều cần thiết: có sinh mà không có khắc thì khí tràn lan, có khắc mà không có sinh thì khí cạn kiệt. Ngũ hành có hợp có đẩy, nên mới gọi là sinh khắc.
- Vòng tương sinh: Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc.
- Vòng tương khắc: Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoả, Hoả khắc Kim, Kim khắc Mộc.
- Tỷ hoà: hai hành giống nhau đứng cạnh nhau, khí cùng loại, tăng lực cho nhau.
Người học thường dừng ở đây và nghĩ "khắc là xấu". Thực tế không phải vậy. Kim khắc Mộc như người thợ mộc dùng dao đục gỗ: không có khắc thì không có đồ vật. Thuỷ khắc Hoả như nước giữ cho bếp lửa không cháy lan. Khắc vừa đủ là chế ngự, khắc quá mức mới là tổn hại.
Sinh cũng có mặt trái. Hành sinh ra hành khác thì bị tiết khí, giống người mẹ nuôi con thì hao sức. Một căn nhà vốn yếu Thổ mà bố trí quá nhiều Kim sẽ làm Thổ càng hao. Vì vậy phong thuỷ không hỏi "hành nào tốt", mà hỏi "trong cục này, hành nào đang vượng, hành nào đang suy, cần bổ hay cần tiết".
Vì sao Thầy Vũ Giới nói âm dương mới là quyết định?
Âm dương quyết định thành bại của một cục, còn ngũ hành chỉ là phụ luận dùng để tính toán. Thầy Vũ Giới nói rõ: "Luận âm dương mới là quyết định, chứ không phải luận của ngũ hành. Do chấp cái dụng mà bỏ cái gốc âm dương." Câu này không hạ thấp ngũ hành, mà đặt ngũ hành về đúng chỗ.
Ví dụ của Thầy rất đời thường: mạch động thì cần thuỷ tĩnh, mạch tĩnh thì cần thuỷ động. Không phải hễ là mạch thì phải tĩnh, hễ là thuỷ thì phải động. Cái cốt yếu nằm ở phối bộ âm dương. Nếu chỉ xét ngũ hành mà bỏ qua động – tĩnh, người xem có thể khen một dòng nước "hợp mệnh Thuỷ" trong khi chính dòng nước ấy đang phá cục.
Thầy Vũ Giới còn giảng: "Phong thuỷ Hình Pháp chính là phong thuỷ âm dương." Hình Pháp Liên Hoa là phép dụng hình, nhìn ra sát và khí từ hình thế; ngũ hành chỉ vào cuộc khi đã định được cục. Thứ tự này khớp với khẩu quyết quen thuộc của Liên Hoa: Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng.
Áp vào thực tế, khi gặp một căn nhà có vấn đề, Phong Thuỷ Liên Hoa xét theo trình tự:
- Xem hình thế bên ngoài và hình thể ngôi nhà: có sát hay không, khí có tụ hay không.
- Định tâm, định cục: trung cung ở đâu, nóc – nền, trước – sau có phối đúng âm dương hay không.
- Sau đó mới dùng ngũ hành để tính bổ, tiết, chế, hoá cho từng phương.
Làm ngược trình tự, tức là bổ ngũ hành khi hình chưa đúng, cũng giống như uống thuốc bổ khi vết thương còn chảy máu.
Vượng – tướng – hưu – tù – tử: ngũ hành theo thời
Ngũ hành không đứng yên mà mạnh yếu thay đổi theo mùa, theo năm, theo vận. Cổ nhân dùng năm trạng thái vượng, tướng, hưu, tù, tử để mô tả sức mạnh của một hành tại một thời điểm. Đây là chỗ nhiều người học bỏ qua nhất.
| Mùa | Vượng | Tướng | Hưu | Tù | Tử |
|---|---|---|---|---|---|
| Xuân | Mộc | Hoả | Thuỷ | Kim | Thổ |
| Hạ | Hoả | Thổ | Mộc | Thuỷ | Kim |
| Thu | Kim | Thuỷ | Thổ | Hoả | Mộc |
| Đông | Thuỷ | Mộc | Kim | Thổ | Hoả |
Quy luật của bảng rất gọn: hành đương mùa thì vượng, hành được nó sinh thì tướng, hành sinh ra nó thì hưu (đã làm xong việc), hành khắc nó thì tù, hành bị nó khắc thì tử. Ai nắm được logic sinh khắc ở mục trên thì không cần học thuộc bảng này.
Ý nghĩa thực hành: cùng một bố trí, có thời điểm khí hợp, có thời điểm khí nghịch. Đây cũng là lý do phong thuỷ phải tính cả không gian lẫn thời gian. Theo bài giảng của Thầy Vũ Giới về thời không, không gian thuộc âm, thời gian thuộc dương; hai thứ là một cặp phu thê chính phối. Ngũ hành theo mùa chính là chỗ thời gian "nạp" vào không gian.
Dùng ngũ hành trong nhà ở thế nào cho đúng?
Ngũ hành trong nhà ở được dùng đúng khi nó phục vụ cục, không phải khi nó phục vụ thói quen. Câu hỏi đúng không phải là "mệnh tôi hợp màu gì" mà là "phương này của nhà đang thiếu hay thừa khí gì, và hình thế có cho phép bổ cứu hay không".
Một số nguyên tắc chung mà Phong Thuỷ Liên Hoa thường dùng:
- Bếp và nước: bếp là Hoả, chậu rửa là Thuỷ. Hai thứ đặt sát đối đầu dễ thành Thuỷ Hoả tương xung; nhưng cũng có thể thành Thuỷ Hoả ký tế nếu được phối đúng. Khác biệt nằm ở vị trí và khoảng cách trong cục.
- Trung cung: là Thổ, nên giữ thông thoáng, sạch, vững. Không đặt nhà vệ sinh, cầu thang xoáy hay bể nước lớn ở giữa nhà nếu tránh được.
- Vật liệu và màu sắc: chỉ là lớp ngoài cùng. Đổi màu sơn không cứu được một căn nhà bị sát hình.
- Phối mệnh: mệnh chủ và mệnh trạch phải phối nhau. Thầy Vũ Giới ví như quạt 110V cắm vào ổ 220V: quạt tốt, ổ tốt, nhưng cắm sai thì hỏng.
Sai lầm thường gặp nhất là dùng ngũ hành như bùa hộ mệnh: nhà nào cũng đặt bể cá, cây kim tiền, tượng đá theo một công thức chung. Thầy Vũ Giới phản đối cách làm này. Mỗi nhà phải "kê toa" theo lý khí của chính nó, giống như thầy thuốc không cho mọi bệnh nhân uống cùng một thang.
Giới hạn của bài viết: những nguyên tắc trên đúng ở mức lý thuyết chung. Một căn nhà cụ thể cần được khảo sát tại chỗ, định tâm và đo hướng, xem hình thế xung quanh, rồi mới kết luận nên bổ hành nào. Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Tóm lại: ngũ hành là năm vận hành của âm dương. Học ngũ hành mà quên âm dương thì như cầm đèn pin đi soi chính cái đèn. Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn.
Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.
— Vũ Giới —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La Kinh Liên Hoa: la kinh web miễn phí, đo hướng và xem phương vị ngũ hành của 24 sơn.
- Lập Cục Pháp: phân cung mặt bằng, xác định trung cung trước khi bàn ngũ hành từng phương.
- Tướng Mệnh: tra cứu mệnh lý để phối mệnh chủ với mệnh trạch.
Bài liên quan
- Ngũ hành sanh khắc, tỷ hoà trong bát quái
- Ngũ hành tứ thời: vượng, tướng, hưu, tù, tử
- Âm dương ngũ hành theo Liên Hoa Dịch
- Lạc Thư và ngũ hành
Xem thêm chuyên mục Thiên Can và Bát Quái trong Phong Thuỷ Đại Cương.
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Ngũ hành, âm dương và Hà Đồ được giảng từ gốc trong các khoá khảo luận nguyên lý của Phong Thuỷ Liên Hoa.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Ngũ hành có phải là năm loại vật chất không?
Không. Ngũ hành là năm trạng thái vận hành của khí âm dương. Gỗ, lửa, đất, kim loại, nước chỉ là hình ảnh tượng trưng dễ thấy nhất của năm trạng thái đó.
Mệnh Hoả có nên tránh hoàn toàn màu đen, màu xanh nước biển?
Không cần tránh tuyệt đối. Thuỷ khắc Hoả, nhưng khắc vừa đủ là chế ngự. Điều quan trọng hơn là hình thế và bố cục ngôi nhà; màu sắc chỉ là lớp điều chỉnh sau cùng.
Nhà thiếu một hành thì đặt vật phẩm bù vào có được không?
Chỉ nên làm khi đã xét hình thế và định tâm. Vật phẩm là phần bổ cứu sau Hình Pháp; đặt vật phẩm khi cục còn sát thì không giải quyết được gốc vấn đề.
Học ngũ hành nên bắt đầu từ đâu?
Nên bắt đầu từ âm dương và Hà Đồ, sau đó mới đến sinh khắc và vượng suy theo thời. Chuỗi Dẫn nhập Kinh Dịch trên vugioi.com đi đúng trình tự này.
Ngũ hành và bát quái liên quan với nhau ra sao?
Mỗi quẻ trong bát quái mang một hành: Càn, Đoài thuộc Kim; Ly thuộc Hoả; Chấn, Tốn thuộc Mộc; Khảm thuộc Thuỷ; Cấn, Khôn thuộc Thổ. Bát quái là lưới phương vị, ngũ hành là tính chất khí trên lưới đó.
