Lạc Thư và ngũ hành là chủ đề mở đầu Chương III (Hậu thiên Bát quái) trong tài liệu Đường Vào Dịch. Tác giả tài liệu kể lại tích Lạc Thư, nêu những chỗ mà theo ông Lạc Thư không thể tự mình giải thích, rồi chỉ ra số Lạc Thư khác số Hà Đồ ở đâu và vì sao số Lạc Thư thực chất được khai triển từ năm nhóm số Hà Đồ.
Trả lời nhanh: Theo tài liệu Đường Vào Dịch, số Hà Đồ biểu lý âm dương nhị khí biến thiên tăng giảm, còn số Lạc Thư là cấp số nhân công bội 3 (1, 3, 9, 27, 81…) luôn có số đuôi 1, 3, 9, 7 ở bốn chính phương, biểu lý ngũ hành biến trạng tuần hoàn. Bốn âm số 2, 4, 8, 6 tòng dương mà đứng bốn góc.
Lạc Thư là gì theo sách xưa chép?
Lạc Thư là đồ số gắn với tích Vua Hạ Vũ trị nạn lụt ở sông Lạc. Sách chép đại để rằng có con rùa nổi lên, trên mai có 45 chấm tròn xếp thành số: "tái cửu, phú nhất, tả tam, hữu thất; nhị tứ vi kiên, lục bát vi túc, ngũ vị cư trung", nghĩa là đội chín, đạp một, trái ba, phải bảy; hai, bốn làm vai; sáu, tám làm chân; năm ở giữa. Vì vậy đồ được đặt tên là Lạc Thư.
Nhân đó Vua làm ra Hồng Phạm Cửu Trù, trong đó có một trù gọi là Ngũ Hành. Chín trù gồm: một ngũ hành, hai ngũ sự, ba bát chính, bốn ngũ kỷ, năm hoàng cực, sáu tam đức, bảy kê nghi, tám thứ trưng, chín phúc cực.
Vì sao tác giả cho rằng Lạc Thư không tự vạch ra Bát quái?
Tác giả tài liệu cho rằng Lạc Thư không thể tự mình dẫn tới nguyên lý Thái Cực lưỡng phân sanh nghi, tượng, quái. Theo ông, nhiều đời luận về Lạc Thư nhưng chưa có kiến giải nào đi tới nguyên lý ấy; có người còn cho rằng "biết đâu Thư không là Đồ", tức Lạc Thư có thể làm ra Kinh Dịch. Tác giả đặt lại câu hỏi: có ai từ Lạc Thư mà vạch được Bát quái?
Tác giả nêu các lý lẽ dựa trên chính hình Lạc Thư:
- Lạc Thư luận ra được "dương cư trung" vì thấy 5 dương ở trung tâm, nhưng không luận được "dương trung âm ngoại" vì tầng ngoài âm dương trộn lẫn.
- Lạc Thư nói được "dương sanh ở Bắc" vì có một tròn trắng ở Bắc; nhưng nếu dựa vào hai tròn đen ở Tây Nam mà nói "âm sanh ở Nam" thì không đúng.
- Việc phân nhóm số không có căn cứ: số 1 ở giữa 8 và 6 thì không biết thành nhóm với số nào; số 3 nhóm với 4 hay 8, số 9 nhóm với 4 hay 2 cũng vậy.
- Lạc Thư không có số 10, nên không có 10 âm để thành nhóm với 5 dương trung cung. Trung cung toàn dương là "cô dương" thì vô sinh; trung cung vô sinh thì không thể có âm dương ở vòng ngoài.
Từ đó tác giả kết luận rằng các nhà nho đã ghép Hà Đồ Phục Hy vào Lạc Thư. Tác giả cũng cho rằng Vua Hạ Vũ là người thông kinh sử, khó có chuyện không biết Hà Đồ, và đã biết thì lẽ thường phải theo dấu Phục Hy. Ông nói đùa rằng nếu ở thời nay thì đó là chuyện "bản quyền", rồi nói rõ ý thật: Hạ Vũ làm Lạc Thư là để quảng diễn năm nhóm số ngũ hành của Hà Đồ.
Hồng Phạm giải năm nhóm số Hà Đồ ra sao?
Hồng Phạm giải năm nhóm số Hà Đồ thành năm hành theo khẩu quyết:
- Thiên nhất sanh thuỷ, Địa lục thành chi
- Địa nhị sinh hoả, Thiên thất thành chi
- Thiên tam sinh mộc, Địa bát thành chi
- Địa tứ sanh kim, Thiên cửu thành chi
- Thiên ngũ sanh thổ, Địa thập thành chi
| Nhóm số | Phương | Hành |
|---|---|---|
| 1 – 6 | Bắc | Thuỷ |
| 2 – 7 | Nam | Hoả |
| 3 – 8 | Đông | Mộc |
| 4 – 9 | Tây | Kim |
| 5 – 10 | Trung ương | Thổ |
Tài liệu gọi đó là tiên thiên ngũ hành hình nhi thượng.
Số Lạc Thư khác số Hà Đồ ra sao?
Số Lạc Thư khác số Hà Đồ ở chỗ biểu lý: số Hà Đồ biểu lý âm dương nhị khí biến thiên tăng giảm, số Lạc Thư biểu lý ngũ hành biến trạng tuần hoàn, không biến thiên tăng giảm.
Dương số Lạc Thư: cấp số nhân công bội 3
Số Hà Đồ thuộc cấp số nhân chia để biểu lý âm dương nhị khí biến thiên tăng giảm (xem lại phần Hà Đồ giải mã). Số Lạc Thư thuộc cấp số nhân tiến công bội 3: 1 – 3 – 9 – 27 – 81 – 243 – 729 – 2187… Dãy này luôn có số đuôi 1, 3, 9, 7, 1 lặp lại, đặt tại 4 chính phương Bắc, Đông, Nam, Tây.
Âm số Lạc Thư: cấp số nhân công bội 2
Bốn âm số 2, 4, 8, 6 luỹ tiến theo cấp số nhân công bội 2 (2, 4, 8, 16, có số đuôi 6). Theo định luật "dương chủ, dương chính, âm tòng dương", mỗi âm số theo một dương số mà đứng ở góc:
| Âm số | Theo dương số | Đứng ở |
|---|---|---|
| 6 | 1 | Tây Bắc |
| 8 | 3 | Đông Bắc |
| 4 | 9 | Đông Nam |
| 2 | 7 | Tây Nam |
Vậy theo tác giả Nguyên K, số Lạc Thư không phải do Vua Vũ chế ra; Hạ Vũ biết phép gia bội, từ 5 nhóm số Hà Đồ khai triển ra, lại theo cách Phục Hy dùng đồ hoạ để bày Lạc số, chỉ điểm ngũ hành vận động cư phương.
Cách ngũ hành và Lạc số được đưa vào thực hành có thể xem thêm ở chuỗi Học Liên Hoa Độn.
Câu hỏi thường gặp
Lạc Thư có bao nhiêu chấm?
Theo sách chép được tài liệu dẫn lại, mai rùa sông Lạc có 45 chấm tròn, xếp thành: đội chín, đạp một, trái ba, phải bảy, hai bốn làm vai, sáu tám làm chân, năm ở giữa.
Vì sao Lạc Thư không có số 10?
Tài liệu nêu đúng thực tế là Lạc Thư không có số 10. Theo tác giả, đó là chỗ Lạc Thư "giữ 5 bỏ 10"; vì thiếu 10 âm nên không thể lấy Lạc Thư tự lý giải được dương trung âm ngoại như Hà Đồ.
Số đuôi 1, 3, 9, 7 trong Lạc Thư nghĩa là gì?
Đó là số đuôi lặp lại của dãy cấp số nhân công bội 3 (1, 3, 9, 27, 81…). Tài liệu đặt chúng ở bốn chính phương để biểu lý ngũ hành biến trạng tuần hoàn.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Lý giải Hậu Thiên Bát Quái cư vị · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Ngũ hành tiên thiên: nguồn gốc và tương tác →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
