Âm dương kênh trong Hà Đồ là hai đường khí xoắn vòng mà tài liệu Đường Vào Dịch rút ra từ hai tầng số ngoài: dương kênh trắng đi từ Bắc 1 qua Đông 3, Nam 27, Tây 9 về Bắc; âm kênh đen đi từ Nam 2 qua Tây 4, Bắc 16, Đông 8 về Nam. Khi hai kênh biến đổi, đồ tứ tượng vệt đen trắng hiện ra.
Trả lời nhanh: Âm dương kênh là đường đi của dương khí (kênh trắng) và âm khí (kênh đen) trên Hà Đồ. Dương kênh ở miền Tây Bắc giảm 3² lần nên hoá đen; âm kênh ở miền Đông Nam giảm 2² lần nên hoá trắng. Kết quả là đồ tứ tượng vệt hai vòng: vòng trong theo luật "dương tả, âm hữu", vòng ngoài theo luật "dương thượng, âm hạ".
Dương kênh trắng và âm kênh đen đi như thế nào?
Dương kênh trắng là đường đi của dương khí: dương sinh ở Bắc 1, rẽ trái sang Đông thành 3, lên Nam thành 27 (Hà Đồ để số 7, ẩn số 2), rẽ phải sang Tây thành 9, rồi xuống Bắc thành 1.
Âm kênh đen là đường đi của âm khí: âm sinh ở Nam 2, rẽ phải sang Tây thành 4, xuống Bắc thành 16 (Hà Đồ để số 6, ẩn số 1), rẽ trái sang Đông thành 8, rồi lên Nam thành 2.
Âm dương kênh biến đổi ra sao?
Âm dương kênh biến đổi vì khí trong mỗi kênh giảm dần đến mức đổi tánh:
- Dương kênh trắng: dương từ Nam đi xuống thì dương trong kênh trắng giảm dần, mà dương giảm dần thì dương biến dần sang âm tính. Tại miền Tây Bắc, dương giảm 3² lần, trị số giảm quá lớn khiến phần dương kênh trắng ở miền Tây Bắc biến sang âm thành màu đen.
- Âm kênh đen: âm từ Bắc đi lên thì âm trong kênh đen giảm dần, mà âm giảm dần thì âm biến dần sang dương tính. Tại miền Đông Nam, âm giảm 2² lần, trị số giảm quá lớn khiến phần âm kênh đen ở miền Đông Nam biến sang dương thành màu trắng.
Đồ tứ tượng số liên quan gì đến đồ tứ tượng vệt?
Đồ tứ tượng số (bốn miền tăng giảm) và đồ tứ tượng vệt (hai vòng đen trắng) tương ứng với nhau từng miền một. Tài liệu đối chiếu đồ số bốn vùng với đồ kênh âm dương biến đổi để chỉ ra mối tương liên ấy.
| Vùng | Tượng | Tăng giảm | Hai vệt |
|---|---|---|---|
| Đông Bắc | Thiếu âm | dương tăng 3, âm giảm 2 | trong trắng, ngoài đen |
| Đông Nam | Thái dương | dương tăng 3², âm giảm 2² | trong trắng, ngoài trắng |
| Tây Nam | Thiếu dương | âm tăng 2, dương giảm 3 | trong đen, ngoài trắng |
| Tây Bắc | Thái âm | âm tăng 2², dương giảm 3² | trong đen, ngoài đen |
Đồ tứ tượng vệt cho thấy quy luật gì?
Đồ tứ tượng vệt cho thấy quy luật Cái Một lưỡng phân thành hai Cái Một âm dương đối tánh. Đồ gồm hai vòng:
- Vòng trong: Thái Cực lưỡng phân âm dương thành vòng hai nửa, dương chiếm bên trái, âm chiếm bên phải, bày ra quy luật "dương tả, âm hữu".
- Vòng ngoài: mỗi nửa âm, nửa dương của vòng trong lại lưỡng phân, dương chiếm trên, âm chiếm dưới, bày ra quy luật "dương thượng, âm hạ".
Như vậy âm dương chiếm vị trong Cái Một đã lưỡng phân ra nó theo quy luật ban đầu là "dương tả, âm hữu", sau là "dương thượng, âm hạ".
Kinh qua đồ tứ tượng vệt, Cái Một lưỡng phân nhị tánh vừa trải qua hai quá trình:
- Quá trình I: Thái Cực là Cái Một lưỡng phân thành hai Cái Một âm dương đối tánh gọi là lưỡng nghi (vòng trong), dương nghi chiếm vị tả, âm nghi chiếm vị hữu.
- Quá trình II: dương nghi và âm nghi, mỗi nghi là một Cái Một, lại lưỡng phân, sinh ra 4 Cái Một gọi là tứ tượng (vòng ngoài).
Vì sao Phục Hy vẽ thêm đồ tám nhóm ba vạch?
Hà Đồ của Phục Hy dừng ở 5 tầng vòng, nên việc giải mã Hà Đồ của tác giả Nguyên K cũng dừng tại đó. Câu hỏi tác giả tự đặt ra là: đồ tám nhóm ba vạch mà Phục Hy vẽ kèm Hà Đồ để làm gì?
Câu trả lời của tài liệu: Phục Hy tự biết Hà Đồ 55 dấu tròn đen trắng chỉ đủ lý dẫn người giải mã tới đồ tứ tượng vệt đen trắng, tức tới cái biết "Thái cực sanh lưỡng nghi, lưỡng nghi sanh tứ tượng". Vì vậy cần một đồ bổ sung, đồ tám nhóm ba vạch liền đứt, để định hướng người giải mã đi tiếp tới "tứ tượng sanh bát quái".
Mỗi tượng (Thiếu âm, Thái dương, Thiếu dương, Thái âm) là một Cái Một, phải lưỡng phân thành hai Cái Một đối tánh, dương chiếm thượng, âm chiếm hạ. Điều đó cho phép tác giả phát triển vòng thứ 3 bên ngoài đồ tứ tượng vệt, ra đồ vệt 3 vòng. Dùng vạch liền thế chỗ vệt trắng, vạch đứt thay chỗ vệt đen thì được đồ tám nhóm ba vạch liền đứt.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dương kênh trắng lại có đoạn màu đen?
Vì ở miền Tây Bắc dương giảm 3² lần, giảm quá lớn nên phần dương kênh tại đó biến sang âm. Tài liệu Đường Vào Dịch vẽ đoạn ấy thành màu đen.
Hà Đồ một mình có dẫn tới Bát Quái không?
Theo tài liệu, Hà Đồ chỉ đủ dẫn tới lưỡng nghi và tứ tượng. Đồ tám nhóm ba vạch đi kèm là để hướng người học tiến tới "tứ tượng sanh bát quái".
Thiếu âm có hai vệt như thế nào?
Thiếu âm ở vùng Đông Bắc có vệt trong trắng, vệt ngoài đen, ứng với dương tăng 3 và âm giảm 2.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Giải mã số hai tầng IV và V của Hà Đồ · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Hà Đồ tóm lược: bầu âm dương vũ trụ →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
