Hà Đồ tóm lược theo tài liệu Đường Vào Dịch gồm mười ba nguyên lý, từ "dương cư trung" đến định luật Thái Cực lưỡng phân, và một biểu đồ bầu âm dương vũ trụ sáu vòng trong đó lưỡng nghi, tứ tượng, bát quái và lục thập tứ quái lần lượt hiện ra.
Trả lời nhanh: Hà Đồ, theo tài liệu Đường Vào Dịch, phát biểu 13 nguyên lý: dương ở trung tâm, dương lẻ âm chẵn, dương sinh ở Bắc âm sinh ở Nam, dương tăng giảm theo số 3, âm theo số 2, và Thái Cực lưỡng phân theo "dương tả, âm hữu" rồi "dương thượng, âm hạ". Sáu vòng lưỡng phân bày ra vũ trụ một bầu âm dương tượng số.
Hà Đồ phát biểu những nguyên lý nào về âm dương?
Hà Đồ, theo phần tóm lược của tài liệu, phát biểu tám nguyên lý cơ bản về vị trí, con số và chiều chuyển động của âm dương:
- Dương cư trung.
- Dương trung, âm ngoại.
- Dương số lẻ, âm số chẵn.
- Dương sinh ở Bắc, âm sinh ở Nam.
- Âm dương lưỡng nhất, âm tòng dương.
- Dương chiều đi lên, âm chiều đi xuống.
- Âm đi xuống để tăng, âm đi lên để giảm.
- Dương đi lên để tăng, dương đi xuống để giảm.
Âm dương tăng giảm theo cấp số nào?
Âm dương tăng giảm theo hai dãy năm số hạng mà tài liệu tạm gọi là "cấp số nhân chia":
| Nguyên lý | Dãy số | Phần tăng | Phần giảm |
|---|---|---|---|
| 9. Dương tăng, dương giảm | [1, 3, 27, 9, 1] | (1, 3, 27), công bội 3 | (27, 9, 1), công chia 3 |
| 10. Âm tăng, âm giảm | [2, 4, 16, 8, 2] | (2, 4, 16), công bội 2 | (16, 8, 2), công chia 2 |
Tài liệu chú thích rằng "cấp số chia" là tên tạm gọi, và tác giả tự hỏi: nếu không gọi như thế thì gọi là gì?
Định luật Thái Cực lưỡng phân phát biểu thế nào?
Định luật Thái Cực lưỡng phân là ba nguyên lý cuối (11 đến 13) trong phần tóm lược:
- Nguyên lý 11: Thái Cực (Cái Một) lưỡng phân âm dương thành hai Cái Một âm dương đối tánh. Âm dương chiếm vị trong Cái Một đã lưỡng phân ra nó theo quy luật "dương tả, âm hữu" để sinh lưỡng nghi, và theo quy luật "dương thượng, âm hạ" để sinh tứ tượng, sinh bát quái, sinh lục thập tứ quái.
- Nguyên lý 12: Sáu quá trình Thái Cực lưỡng phân bày biện vũ trụ âm dương một bầu tượng số.
- Nguyên lý 13: Cái Một (Thái Cực) lưỡng phân thành hai Cái Một âm dương đối tánh. Ở quá trình một, âm dương chiếm vị theo luật "dương tả, âm hữu". Vào quá trình hai, theo luật "dương thượng, âm hạ". Từ quá trình ba trở đi, âm dương giữ nguyên luật "dương thượng, âm hạ".
Biểu đồ bầu âm dương vũ trụ gồm những gì?
Biểu đồ bầu âm dương vũ trụ là hình tác giả Nguyên K vẽ để hiển bày cái thấy của Phục Hy. Phục Hy dùng 55 dấu tròn đen, tròn trắng vẽ Hà Đồ để thể hiện bầu vũ trụ âm dương biến hoá; tác giả dùng vệt đen, vệt trắng vẽ sáu lớp vòng từ trong ra [1 2 3 4 5 6]. Dùng vạch liền ⚊ thế vệt trắng, vạch đứt ⚋ thế vệt đen thì bầu âm dương bày ra từng tầng.
| Vòng | Hiện ra |
|---|---|
| Vòng 1 | Lưỡng nghi |
| Vòng 1 và 2 | Tứ tượng |
| Vòng [1 2 3] | Bát quái |
| Vòng [1 2 3 4 5 6] | Lục thập tứ quái kép |
Vòng 1: lưỡng nghi
Vòng 1 và 2: tứ tượng
Vòng 1, 2, 3: bát quái
Sáu vòng: lục thập tứ quái kép
Phần Hà Đồ khép lại và mở sang chương nào?
Phần Hà Đồ khép lại bằng bản tóm lược này và mở sang Chương II của tài liệu: Tiên Thiên Bát Quái. Tài liệu định nghĩa Tiên Thiên Bát Quái là môn học về nguồn cội Bát Quái và về nguyên lý sinh thành Bát Quái. Về nguồn gốc, kể ngược từ Bát Quái thì trước Bát Quái là Tứ Tượng, trước Tứ Tượng là Lưỡng Nghi, trước Lưỡng Nghi là Thái Cực; Thái Cực là tiên tổ của Bát Quái. Về nguyên lý, đó là nguyên lý Thái Cực lưỡng phân nhị tánh âm dương, sinh Lưỡng Nghi, sinh Tứ Tượng, sinh Bát Quái.
Chương II gồm 13 chuyên đề: Thái Cực lưỡng phân, cấu trúc Bát Quái, bốn tầng quái, chu kỳ Bát Quái, lục thập tứ quái, Bát Quái lưỡng phân, quái tuyến, thập nhị địa chi lập thành, nghi tượng quái, Kiền Khôn giao thái, Kiền Khôn biến, Bát Quái vận động và phương vị ngũ hành Bát Quái.
Câu hỏi thường gặp
"Âm tòng dương" trong Hà Đồ nghĩa là gì?
"Âm dương lưỡng nhất, âm tòng dương" là nguyên lý thứ 5 trong phần tóm lược của tài liệu Đường Vào Dịch: âm và dương là một thể thống nhất, trong đó âm theo dương.
Bầu âm dương vũ trụ có mấy vòng?
Có sáu vòng. Vòng 1 là lưỡng nghi, vòng 1–2 là tứ tượng, vòng 1–3 là bát quái, và đủ sáu vòng là lục thập tứ quái kép.
Thái Cực là gì trong Tiên Thiên Bát Quái?
Thái Cực là tiên tổ của Bát Quái. Thái Cực lưỡng phân sinh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sinh Tứ Tượng, Tứ Tượng sinh Bát Quái.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Âm Dương kênh trong Hà Đồ và đồ tứ tượng · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Thái Cực lưỡng phân: 6 quá trình sinh nghi, tượng, quái →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
