Tìm chìa khoá Hà Đồ: phương vị, màu sắc, hạt tử

Tìm chìa khoá Hà Đồ, theo tài liệu Đường Vào Dịch, là tìm ở ba chỗ Phục Hy đã để sẵn trong đồ: phương vị đồ, màu sắc đồ và hạt tử đồ. Hà Đồ nói theo cách nói thời nay là mô hình âm dương vũ trụ, nhưng Phục Hy để đồ không chữ như để khoá không chìa.

Vì sao phương vị đồ là chìa khoá đầu tiên?

Phương vị đồ là chìa khoá đầu tiên vì Hà Đồ và đồ Bát Quái Phục Hy đều không chia lìa Nam Bắc Đông Tây. Tác giả Nguyên K hiểu điều đó là Phục Hy có ý bảo phải lấy địa cầu làm cơ sở. Lời "ngửa xem, cúi xét, nghiệm gần, nghiệm xa" ngụ ý người học phải quan sát trời, quan sát đất, quan sát vật để thấu lý mà nghiệm đồ.

Bài học về địa cầu, theo tài liệu, xác định rằng Hà Đồ và Quái Đồ được vẽ trên mặt phẳng kinh tuyến. Địa cầu xoay quanh trục theo chiều từ Tây sang Đông, về hướng trước mặt người quan sát. Địa cầu bị chia hai nửa sáng tối: nửa sáng là ngày, nửa tối là đêm.

Phương vị đồ đặt Nam trên, Bắc dưới có phù hợp hiện thực địa cầu trong không gian không? Tài liệu trả lời là hợp. Tác giả nói vui rằng Phục Hy như thể biết trước hàng nghìn năm sau phương Tây có đồng hồ đeo tay, phải đeo tay trái để kim quay thuận chiều thời gian.

Màu trắng đen trong Hà Đồ có nghĩa gì?

Màu trắng đen trong Hà Đồ là màu ngày và màu đêm. Địa cầu có ngày đêm: ngày sáng trắng, đêm tối đen; ngày ấm nóng, đêm mát lạnh. Phục Hy dùng hai màu đen trắng, tối sáng để vẽ âm dương, ý bảo người học dùng cái cảm về ngày, về đêm mà cảm nghĩa âm dương vũ trụ.

Ngày đêm xoay vòng, tối sáng xoay vòng, lạnh nóng xoay vòng thì âm dương cũng phải xoay vòng, đó là lý. Tài liệu viết: Dịch đạo là đạo biến; lý biến phải động; lý động viết vòng. Vì vậy nghiên cứu Dịch phải ưu tiên nghiên cứu vòng động biến.

Hai cái đối trên vòng động biến

Lý toán cho biết trên vòng động biến có cái ứng đối giữa hai thời vị cách nhau 180 độ. Tại hai thời vị đó có đối chiều, đối cực, đối trạng, đối tính, đối cảm, đối thức, đối màu, đối lượng. Tài liệu kể các thí dụ:

• đêm đối ngày, nóng đối lạnh;
• thu đối xuân, đông đối hạ;
• cực đại đối cực tiểu, vàng úa đối xanh tươi;
• giọng thứ (mineur) đối giọng trưởng (majeur);
• hoàng hôn nhạc dế đất thê lương đối bình minh nhạc chim trời ríu rít.

55 hạt tử Hà Đồ cho biết điều gì?

Hạt tử là các dấu tròn trên Hà Đồ. Tròn thì lăn chạy, mà lăn chạy là động; Phục Hy dùng hạt tròn để vẽ vũ trụ, ý bảo vũ trụ tròn, vũ trụ động. Tròn trắng biểu lý dương động, tròn đen biểu lý âm động. Toàn đồ có 55 tròn trắng, tròn đen bày mười số biểu lý âm dương số động, và bày 5 tầng vòng biểu lý âm dương động vòng.

Nhóm	Dương tử (tròn trắng)	Âm tử (tròn đen)
Trung ương	5	10
Bắc phương	1	6
Nam phương	7	2
Đông phương	3	8
Tây phương	9	4

Luật "dương lẻ, âm chẵn"

Tròn trắng cho 5 số lẻ [1, 3, 5, 7, 9]; tròn đen cho 5 số chẵn [2, 4, 6, 8, 10]. Tròn trắng biểu lý dương nên [1, 3, 5, 7, 9] là dương số; tròn đen biểu lý âm nên [2, 4, 6, 8, 10] là âm số. Định luật "dương lẻ, âm chẵn" là quy luật số mà tài liệu rút ra từ Hà Đồ số Phục Hy.

Câu hỏi thường gặp

Hà Đồ đặt Nam ở trên có ngược với bản đồ hiện nay không?

Có khác với bản đồ thông dụng, nhưng tài liệu Đường Vào Dịch cho rằng Nam trên Bắc dưới phù hợp hiện thực địa cầu trong không gian và phù hợp chiều thời gian, giống chiều kim đồng hồ đeo ở tay trái.

Vì sao số lẻ là dương, số chẵn là âm?

Vì trên Hà Đồ các số lẻ 1, 3, 5, 7, 9 đều vẽ bằng tròn trắng (dương), các số chẵn 2, 4, 6, 8, 10 đều vẽ bằng tròn đen (âm). Từ đó có luật "dương lẻ, âm chẵn".

Vòng động biến là gì?

Vòng động biến là vòng xoay của âm dương như vòng ngày đêm. Trên vòng ấy, hai thời vị cách nhau 180 độ luôn đối nhau, như ngày đối đêm, hạ đối đông.

Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.