Hậu Thiên Bát Quái cư vị là vị trí mỗi quái đóng ở Đồ Hậu thiên Văn Vương sau khi đã đi từ chỗ sanh ở Tiên thiên, qua trung cung, rồi đến chỗ dụng và tiêu. Tài liệu Đường Vào Dịch lần lượt lý giải cư vị của cả tám quái Kiền, Khảm, Khôn, Ly, Chấn, Đoài, Tốn, Cấn theo các ngoại tượng Thái dương, Thiếu âm, Thiếu dương, Thái âm.
Trả lời nhanh: Theo tài liệu Đường Vào Dịch, mỗi quái sanh ở một phương Tiên thiên rồi dụng và tiêu ở một phương Hậu thiên: Kiền sanh Nam Đông Nam, tiêu Bắc Tây Bắc; Khôn sanh Bắc Tây Bắc, tiêu Nam Tây Nam; Khảm tiêu ở Bắc, Ly tiêu ở Ngọ, Chấn ở Mẹo, Đoài ở Dậu, Tốn ở Nam Đông Nam, Cấn ở Bắc Đông Bắc.
Hậu Thiên Bát Quái cư vị được lý giải dựa trên gì?
Hậu Thiên Bát Quái cư vị được lý giải dựa trên hai điểm đã trình bày ở các bài trước: quái sinh ở một miền thì tiêu ở miền đối nghịch (hệ luận sinh quái, tiêu quái), và ngũ hành bát quái từ cửa Nam xuất ra tìm miền có ái lực mà cư trú. Mỗi quái được tài liệu mô tả bằng ba ý: chỗ sanh ở Tiên thiên thuộc tượng nào, chỗ dụng và tiêu ở Hậu thiên thuộc ngoại tượng nào, và điểm khởi là biên giới giữa hai ngoại tượng nào.
Kiền, Khảm, Khôn, Ly cư vị ở đâu?
Kiền, Khảm, Khôn, Ly là bốn quái liên quan trực tiếp đến hệ luận Kiền thế, Khôn thế: Khảm là quái định thế Kiền, Ly là quái định thế Khôn.
Kiền quái
Tiên thiên sanh Kiền tại Nam Đông Nam, thuộc thượng tượng Thái dương. Sang Hậu thiên, Kiền dụng và tiêu tại Bắc Tây Bắc, thuộc ngoại tượng hạ Thái âm, khởi từ biên giới giữa hai ngoại tượng Thiếu dương – Thái âm.
Khảm quái
Khảm là quái định thế Kiền. Tiên thiên sanh Khảm tại Tây Tây Nam, thuộc hạ Thiếu dương. Sang Hậu thiên, Khảm dụng và tiêu tại Bắc, thuộc ngoại tượng Thái âm, khởi từ biên giới giữa hai ngoại tượng Thái âm – Thái âm.
Khôn quái
Tiên thiên sanh Khôn tại Bắc Tây Bắc, thuộc hạ tượng Thái âm. Sang Hậu thiên, Khôn dụng và tiêu tại Nam Tây Nam, thuộc ngoại tượng Thái dương, khởi từ biên giới giữa hai ngoại tượng Thái dương – Thiếu âm.
Ly quái
Ly là quái định thế Khôn (xem lại hệ luận Kiền thế, Khôn thế). Tiên thiên sanh Ly tại Đông Đông Bắc, thuộc thượng tượng Thiếu âm. Sang Hậu thiên, Ly dụng và tiêu ở Ngọ, là quê của âm khí sanh, khởi tại biên giới giữa hai ngoại tượng Thái dương – Thái dương.
Chấn, Đoài, Tốn, Cấn cư vị ở đâu?
Chấn, Đoài, Tốn, Cấn là bốn quái còn lại, cư vị Hậu thiên ở Đông, Tây và hai góc Nam Đông Nam, Bắc Đông Bắc.
Chấn quái
Tiên thiên sanh Chấn tại Bắc Đông Bắc, thuộc hạ tượng Thiếu âm. Sang Hậu thiên, Chấn dụng và tiêu ở Đông tại Mẹo, khởi từ biên giới giữa hai ngoại tượng Thiếu dương – Thiếu âm.
Đoài quái
Tiên thiên sanh Đoài tại Đông Đông Nam, thuộc hạ tượng Thái dương. Sang Hậu thiên, Đoài dụng và tiêu ở Tây tại Dậu, khởi từ biên giới giữa hai ngoại tượng Thiếu âm – Thiếu dương.
Tốn quái
Tiên thiên sanh Tốn tại Nam Tây Nam, thuộc thượng tượng Thiếu dương. Sang Hậu thiên, Tốn dụng và tiêu ở Nam Đông Nam, thuộc ngoại tượng Thái dương, khởi từ biên giới giữa hai ngoại tượng Thiếu âm – Thái dương.
Cấn quái
Tiên thiên sanh Cấn tại Tây Tây Bắc, thuộc thượng tượng Thái âm. Sang Hậu thiên, Cấn dụng và tiêu tại Bắc Đông Bắc, thuộc ngoại tượng Thiếu dương, khởi từ biên giới giữa hai ngoại tượng Thiếu dương – Thái âm.
Bảng tóm tắt sanh – tiêu của tám quái
Bảng tóm tắt dưới đây gom lại chỗ sanh Tiên thiên và chỗ dụng, tiêu Hậu thiên của tám quái theo đúng lời tài liệu:
| Quái | Tiên thiên sanh tại | Thuộc tượng | Hậu thiên dụng, tiêu tại |
|---|---|---|---|
| Kiền ☰ | Nam Đông Nam | thượng Thái dương | Bắc Tây Bắc |
| Đoài ☱ | Đông Đông Nam | hạ Thái dương | Tây (Dậu) |
| Ly ☲ | Đông Đông Bắc | thượng Thiếu âm | Nam (Ngọ) |
| Chấn ☳ | Bắc Đông Bắc | hạ Thiếu âm | Đông (Mẹo) |
| Tốn ☴ | Nam Tây Nam | thượng Thiếu dương | Nam Đông Nam |
| Khảm ☵ | Tây Tây Nam | hạ Thiếu dương | Bắc |
| Cấn ☶ | Tây Tây Bắc | thượng Thái âm | Bắc Đông Bắc |
| Khôn ☷ | Bắc Tây Bắc | hạ Thái âm | Nam Tây Nam |
Đến đây tài liệu khép lại phần Tiên thiên và chuyển sang Chương III: Hậu thiên Bát quái. Tác giả tài liệu định nghĩa Hậu thiên Bát quái là môn học về nguyên lý ngũ hành, về ứng dụng ngũ hành với ngũ hành Bát quái vào nhân sinh; văn hoá Đông phương từ thiên văn, địa lý, y học, văn học đến lý, số, chiêm, bốc đều vận dụng ngũ hành và ngũ hành Bát quái. Chương này gồm các mục: Lạc Thư ngũ hành, Tiên thiên ngũ hành, Hậu thiên ngũ hành, ngũ hành sanh khắc, thập thiên can, thập nhị địa chi phân thế, Tiên Hậu đồ quái, vật chất thời gian, ngũ hành tứ thời, độ số sanh khắc, vận dụng bàn tay, được lỗi mùa sanh, luận chứng nạp âm.
Phần ứng dụng cư vị bát quái vào thực hành có thể xem ở chuỗi Học Liên Hoa Độn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Khảm ở Bắc và Ly ở Nam trong Hậu thiên?
Theo tài liệu, Khảm là quái định thế Kiền nên dụng và tiêu tại Bắc, thuộc ngoại tượng Thái âm; Ly là quái định thế Khôn nên dụng và tiêu ở Ngọ, là quê của âm khí sanh.
Kiền Tiên thiên ở đâu, Hậu thiên ở đâu?
Kiền sanh ở Nam Đông Nam thuộc thượng tượng Thái dương, sang Hậu thiên dụng và tiêu tại Bắc Tây Bắc thuộc ngoại tượng hạ Thái âm.
Hậu thiên Bát quái là môn học về gì?
Theo tác giả tài liệu, Hậu thiên Bát quái là môn học về nguyên lý ngũ hành và ứng dụng ngũ hành cùng ngũ hành Bát quái vào nhân sinh.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Lý giải phương vị ngũ hành Bát Quái tiên thiên · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Lạc Thư và ngũ hành: số Lạc Thư khác Hà Đồ ra sao →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
