Ngũ hành tứ thời là cách tài liệu Đường Vào Dịch đặt bát quái và ngũ hành lên vòng thập nhị địa chi để phân tượng bốn mùa, rồi từ đó rút ra định luật vượng, tướng, hưu, tù, tử: năng lượng của mỗi hành mạnh yếu khác nhau tuỳ thời gian nó gặp.
Trả lời nhanh: Vượng là năng lượng một hành đang nhiều; tướng là được tài bồi để mạnh lên; hưu là dừng lại, lùi xuống; tù là bị kìm hãm; tử là hết sạch năng lượng. Theo tài liệu, mùa Xuân thì Mộc vượng, mùa Hạ Hoả vượng, mùa Thu Kim vượng, mùa Đông Thuỷ vượng, tứ quý Thổ vượng.
Bốn mùa ứng với tứ tượng và bát quái thế nào?
Tứ thời được phân tượng theo trục Dần Thân Tị Hợi trên vòng thập nhị địa chi. Tài liệu chia như sau:
| Đoạn trên vòng địa chi | Tượng | Mùa | Quái chủ | Khí |
|---|---|---|---|---|
| Dần đến Tị | Thiếu âm | Xuân | Chấn | Ấm |
| Tị đến Thân | Thái dương | Hạ | Ly | Nóng |
| Thân đến Hợi | Thiếu dương | Thu | Đoài | Mát |
| Hợi đến Dần | Thái âm | Đông | Khảm | Lạnh |
Tài liệu lưu ý người đọc rằng hậu thiên bát quái ngũ hành ứng tượng thời gian, phân khí phân thời. Hành quái tại hai tượng đối xứng thì khắc nhau, nên ứng ra tứ thời thì tứ thời có đối lập. Một năm là vòng ấy có tứ thời ấm, nóng, mát, lạnh; một ngày cũng là vòng ấy có sáng, trưa, chiều, tối đối cảm.
Vì sao tháng khởi tính từ Dần, còn năm và giờ khởi từ Tý?
Tháng khởi tính số 1 ở Dần vì ba lẽ tài liệu nêu:
- Dần ở đầu Chấn quái, mà Chấn quái thành tượng do dương sinh trưởng.
- Dương khí sau một vòng biến thiên quay về hồi phục ở Chấn.
- Chấn quái hành Mộc có tượng sự sống phát khởi; bởi lý đó mà Dần khởi đầu tứ sinh cung.
Từ Dần kể 1 thì Mẹo 2, Thìn 3, đến Sửu 12. Ba tháng thành mùa: mùa Xuân kể một, Hạ kể hai, Thu kể ba, Đông kể bốn. Trung cung Thổ ứng ra tứ phương Thìn Tuất Sửu Mùi nên bốn tháng đó nhận thêm hành thổ, Thìn Tuất dương thổ, Sửu Mùi âm thổ. Ngũ hành xuất nhập qua trung cung, mọi vật quy về thổ, nên Thìn Tuất Sửu Mùi là tứ mộ cung.
Năm khởi tính số 1 ở Tý cũng vì ba lẽ tự nhiên: Tý là điểm gốc địa cầu; tháng đông chí ở Tý; dương sanh ở Tý để sau một chu kỳ 12 tháng lặp lại khí dương sinh, mà dương chủ, nên lấy Tý làm mốc khởi tính năm. Một năm là vòng ấy, một ngày cũng là vòng ấy, nên giờ cũng lấy Tý mà kể một.
Vượng, tướng, hưu, tù, tử là gì?
Vượng, tướng, hưu, tù, tử là năm trạng thái năng lượng của một hành trong quá trình tương tác sanh khắc. Theo tài liệu, lý ngũ hành tương sanh, tương khắc nghĩa là giữa các hành luôn tồn tại mối tương tác sanh khắc lẫn nhau; qua tương tác, năng lượng một hành:
- có khi nhiều: vượng;
- có khi được tài bồi để mạnh lên: tướng;
- có khi dừng lại, lùi xuống: hưu;
- có khi bị kìm hãm: tù;
- có khi hết sạch năng lượng: tuyệt tử.
Tác giả tài liệu cho rằng văn chương chữ nghĩa khó rốt ráo, chi bằng nhìn thẳng biểu đồ thì minh bạch trắng đen.
| Mùa | Vượng | Tướng | Hưu | Tù | Tử |
|---|---|---|---|---|---|
| Xuân | Mộc | Hoả | Thuỷ | Kim | Thổ |
| Hạ | Hoả | Thổ | Mộc | Thuỷ | Kim |
| Thu | Kim | Thuỷ | Thổ | Hoả | Mộc |
| Đông | Thuỷ | Mộc | Kim | Thổ | Hoả |
| Tứ quý | Thổ | Kim | Hoả | Mộc | Thuỷ |
TA nhập xuất năng lượng ra sao?
TA là cách tài liệu gọi bản thân người (mệnh hành của mình) khi đặt vào vòng tương tác ngũ hành. Dưới lăng kính Dịch, muôn sự trong trời đất là quái hành nên TA không thể ở ngoài vòng tương tác; đời sống người suy cho cùng là quá trình tương tác giữa SỰ với TA. Theo lý ngũ hành bát quái tương tác, có 5 sự tương tác TA: Huynh sự (H), Tài sự (T), Tử tức sự (C), Phụ sự (P), Quan sự (Q).
Là vật chất, TA tất yếu bị vật chất thời gian thuỷ, hoả, mộc, kim, thổ làm biến trạng; đó là quy luật. Cổ nhân chi li vật lý, nêu ra vòng thời gian 60 can chi an định 30 đơn vị ngũ hành. Địa cầu trôi lăn trong dòng sông năng lượng ấy mang theo TA, tất nhiên TA nhập xuất năng lượng.
Bảng TA nhập xuất năng lượng theo từng mệnh hành
Định luật vượng tướng hưu tù tử áp cho từng TA được tài liệu vẽ thành năm quạt biểu đồ, tóm lại như sau:
| TA | Vượng | Tướng | Hưu | Tù | Tử |
|---|---|---|---|---|---|
| TA Kim | gặp Kim | gặp Thổ | gặp Thuỷ | gặp Mộc | gặp Hoả |
| TA Thuỷ | gặp Thuỷ | gặp Kim | gặp Mộc | gặp Hoả | gặp Thổ |
| TA Mộc | gặp Mộc | gặp Thuỷ | gặp Hoả | gặp Thổ | gặp Kim |
| TA Hoả | gặp Hoả | gặp Mộc | gặp Thổ | gặp Kim | gặp Thuỷ |
| TA Thổ | gặp Thổ | gặp Hoả | gặp Kim | gặp Thuỷ | gặp Mộc |
Người đọc nên đọc bảng tứ thời và bảng TA theo đúng từng bảng như tài liệu trình bày: bảng tứ thời xét hành nào mạnh yếu trong mỗi mùa, còn bảng TA xét mệnh hành của mình được hay mất năng lượng khi gặp hành nào.
Câu hỏi thường gặp
Mùa Xuân hành nào vượng, hành nào tử?
Mùa Xuân Mộc vượng, Hoả tướng, Thuỷ hưu, Kim tù, Thổ tử. Tài liệu Đường Vào Dịch vẽ điều này bằng biểu đồ Mộc vượng ở giữa, bốn hành còn lại xung quanh.
Người mệnh Kim gặp năm hành Hoả thì sao?
Theo bảng TA nhập xuất năng lượng, TA Kim gặp Hoả là tử, tức năng lượng bị hết sạch; gặp Thổ là tướng, gặp Kim là vượng.
Vì sao Thìn Tuất Sửu Mùi gọi là tứ mộ cung?
Vì ngũ hành xuất nhập qua trung cung, mọi vật quy về thổ, mà trung cung Thổ ứng ra bốn phương Thìn Tuất Sửu Mùi. Bốn tháng ấy nhận thêm hành thổ: Thìn Tuất dương thổ, Sửu Mùi âm thổ.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Vật chất và thời gian trong lịch pháp Á Đông · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Độ số ngũ hành sanh khắc TA →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
