Vật chất và thời gian trong lịch pháp Á Đông được tài liệu Đường Vào Dịch trình bày như một "không thời pháp": mỗi năm, tháng, ngày, giờ đều ghi được bằng bát quái, phi cung nam nữ và ngũ hành, chứ không chỉ là một con số đếm vòng quay của địa cầu.
Trả lời nhanh: Theo tài liệu Đường Vào Dịch, lịch pháp Á Đông ghi mỗi năm bằng bát quái, phi nam, phi nữ và ngũ hành; ví dụ năm Nhâm Thìn 2012 là bát quái Khảm, phi nam Kiền, phi nữ Ly, ngũ hành Thuỷ. Mệnh hành tính bằng ba câu nạp âm; can tháng giêng suy từ can năm, can giờ Tý suy từ can ngày.
Không thời pháp trong lịch pháp Á Đông là gì?
Không thời pháp là cách lịch pháp Á Đông biểu lý vật chất thời gian của năm, tháng, ngày, giờ. Tác giả tài liệu nêu rằng câu hỏi "thời gian là gì" khoa học thời nay chưa hỏi đến, còn lịch pháp Á Đông đã có cả một không thời pháp. Thí dụ không thời gian năm 2012:
| Năm | Bát quái | Phi nam | Phi nữ | Hành |
|---|---|---|---|---|
| Nhâm Thìn 2012 | Khảm ☵ | Kiền ☰ | Ly ☲ | Thuỷ |
| Giáp Dần 1974 | Cấn ☶ | Cấn ☶ | Đoài ☱ | Thuỷ |
Tài liệu so sánh: nếu một người nói sinh năm 1974 dương lịch thì thông tin chỉ cho biết người ấy ra đời vào lúc địa cầu làm được 1974 vòng xoay quanh mặt trời kể từ khi chúa Jesus giáng sinh, thông tin gọn lỏn bấy nhiêu. Còn với không thời pháp âm lịch, năm sinh Giáp Dần 1974 cho ra bát quái, phi nam, phi nữ và hành; nếu biết chính xác giờ, ngày, tháng sinh thì có thêm nhiều thông tin để luận về người ấy.
Theo tác giả, mỗi con người có một không thời vật lý để tri thức về mình, làm chủ mình, điều tiết hoạt động của mình phù đạo tự nhiên, hợp người hợp ta. Văn Vương đức sâu công lớn, hậu thiên bát quái của người hoàn bị lịch pháp, hoá dục nhân quần.
Vì sao tuổi hôn phối được xét bằng âm dương?
Tuổi hôn phối được xét bằng âm dương vì, dưới lăng kính Dịch, "sự sống người là quá trình tương tác giữa sự với ta", mà sự ta – ta sự là âm dương tất yếu có tương tác. Tài liệu ví như quẹt ngón tay lên màn hình là biết ngay hiệu ứng âm dương hai vật tương tác. Nam nữ chung đụng tránh sao được âm dương tương thôi làm mệnh quái biến; điều mà khoa học thời nay gọi là âm dương cảm biến để chế tác khí cụ thì ông cha đã chế pháp trí tri.
Thí dụ: nam Ất Mùi 1955, nữ Giáp Thìn 1964
| Người | Bát quái | Phi nam | Phi nữ | Hành |
|---|---|---|---|---|
| Nam Ất Mùi 1955 | Khảm ☵ | Ly ☲ | Kiền ☰ | Kim |
| Nữ Giáp Thìn 1964 | Tốn ☴ | Ly ☲ | Kiền ☰ | Hoả |
Hai người hỏi tuổi hôn phối tốt xấu; người xem đối chiếu hai không thời pháp và thấy bất tương hợp, cứ theo vật lý âm dương mà luận: nam Ly, nữ Kiền thì lý âm dương phi nam phi nữ tương tác làm biến đổi hào 2 định tượng; lại ngũ hành vật chất Hoả và Kim tương khắc, nên không có lý nào phán tốt.
Dịch có bốn thứ
- Văn chương dụng lời.
- Hành động dụng biến hoá.
- Chế khí dụng hình tượng.
- Bói toán dụng chiêm.
Tài liệu định nghĩa bói toán là khoa học vận dụng âm dương trừ cộng (−)(+) biến hoá, sinh sự sự sanh. Nam (+) nữ (−) cọ xát nhau tất biến dấu, đó là nguyên do có công thức bát tự, bát trạch luận tuổi hôn phối, hướng nhà. Các bài kế tiếp sẽ lần lượt dẫn giải cách tính ngũ hành thời gian, phi cung nam nữ, vượng tướng hưu tù tuyệt và dụng quái ứng sinh nam nữ.
Công thức tính mệnh hành bằng ba câu nạp ra sao?
Mệnh hành được tính bằng ba câu nạp, mỗi chữ thơ ăn cho hai can liên tiếp [Giáp Ất] [Bính Đinh] [Mậu Kỷ] [Canh Tân] [Nhâm Quý]:
- Tý Ngọ ngân đăng giá bích câu
- Tuất Thìn yên mãn tự chung lâu
- Thân Dần hớn địa thiêu sài thấp
Lục Giáp chi trung bất ngoại cầu.
Câu (1) dùng cho nhà Giáp Tý và nhà Giáp Ngọ. Câu (2) dùng cho nhà Giáp Tuất và nhà Giáp Thìn. Câu (3) dùng cho nhà Giáp Thân và nhà Giáp Dần. Ba câu đọc liên tiếp [1 2 3] rồi [1 2 3] cho ra vòng ngũ hành lục giáp.
| Hành | Các chữ trong câu nạp |
|---|---|
| Kim | ngân, câu, chung |
| Hoả | đăng, yên, thiêu |
| Mộc | giá, lâu, sài |
| Thổ | bích, tự, địa |
| Thuỷ | mãn, hớn, thấp |
Vì sao hai nhà giáp dùng chung một câu nạp?
Hai nhà giáp [Tý Ngọ], [Tuất Thìn], [Dần Thân] dùng chung một câu nạp, và tài liệu giải thích bằng hai cách:
- Bằng lập luận: hai can chi liên tiếp cho một mệnh hành, 60 can chi cho 30 mệnh hành, nên chỉ cần 3 câu nạp là đủ cho 6 nhà giáp.
- Bằng cửu cung quái số: cho quái số [1 Khảm, 2 Khôn, 3 Chấn, 4 Tốn, 5 ngũ trung, 6 Càn, 7 Đoài, 8 Cấn] chạy vòng trên thập nhị địa chi, khởi từ Tý nhứt Khảm về lại Tý nhứt Khảm, kết quả cho ra 12 nhóm 3 số; ba số của hai nhóm trực đối giống nhau: nhóm Tý [147] giống nhóm Ngọ, nhóm Tuất [258] giống nhóm Thìn, nhóm Thân [936] giống nhóm Dần.
Ngũ hành nạp âm trên cơ sở này cho ra khẩu quyết 3 câu nạp dùng cho 6 con nhà giáp (xem phần luận chứng ngũ hành nạp âm ở các bài sau).
Làm sao tính can tháng giêng và can giờ Tý?
Can tháng giêng suy từ can năm, can giờ Tý suy từ can ngày. Tài liệu lưu ý sách lịch thường chỉ ghi can của năm mà không ghi can của tháng, ghi can của ngày mà không ghi can của giờ, nên cần hai bảng sau:
| Can năm / Can ngày | Tháng giêng | Giờ Tý |
|---|---|---|
| Giáp, Kỷ | Bính Dần | Giáp Tý |
| Ất, Canh | Mậu Dần | Bính Tý |
| Bính, Tân | Canh Dần | Mậu Tý |
| Đinh, Nhâm | Nhâm Dần | Canh Tý |
| Mậu, Quý | Giáp Dần | Nhâm Tý |
Một năm 12 tháng: tháng giêng là tháng Dần khởi số (1) đến tháng Sửu số (12). Một ngày 12 giờ: giờ Tý khởi số (1) đến giờ Hợi số (12).
Một giờ địa chi bằng mấy giờ đồng hồ?
Một giờ địa chi bằng 2 giờ đồng hồ:
| Giờ | Khoảng giờ đồng hồ | Giờ | Khoảng giờ đồng hồ |
|---|---|---|---|
| Tý | 23 giờ đêm trước – 1 giờ | Ngọ | 11 – 13 giờ |
| Sửu | 1 – 3 giờ | Mùi | 13 – 15 giờ |
| Dần | 3 – 5 giờ | Thân | 15 – 17 giờ |
| Mẹo | 5 – 7 giờ | Dậu | 17 – 19 giờ |
| Thìn | 7 – 9 giờ | Tuất | 19 – 21 giờ |
| Tị | 9 – 11 giờ | Hợi | 21 – 23 giờ |
Các khoảng trên chỉ là áng chừng. Để có giờ chính xác, địa lý gia khi đến một địa phương, mỗi mùa phải dựng cây nêu đo bóng. Vào ban trưa, khi bóng cây nêu đổi hướng là thời điểm chính Ngọ; bấm giờ đồng hồ rồi trừ 1, cộng 1 để có khoảng thời của giờ Ngọ, từ đó suy ra giờ Tý.
Câu hỏi thường gặp
Năm 2012 trong lịch pháp Á Đông ghi thế nào?
Năm Nhâm Thìn 2012 ghi là bát quái Khảm, phi nam Kiền, phi nữ Ly, ngũ hành Thuỷ. Tài liệu gọi đó là không thời vật chất của năm.
Can năm Giáp thì tháng giêng là tháng gì?
Năm can Giáp hoặc Kỷ thì tháng giêng là Bính Dần. Tương tự, ngày can Giáp hoặc Kỷ thì giờ Tý là Giáp Tý.
Ba câu nạp mệnh hành dùng cho nhà giáp nào?
Câu "ngân đăng giá bích câu" dùng cho nhà Giáp Tý và Giáp Ngọ; câu "yên mãn tự chung lâu" cho Giáp Tuất và Giáp Thìn; câu "hớn địa thiêu sài thấp" cho Giáp Thân và Giáp Dần.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Tiên thiên – Hậu thiên đồ quái Phục Hy và Văn Vương · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Ngũ hành tứ thời: vượng, tướng, hưu, tù, tử →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
