Phong thủy và kiến trúc: hai hệ nguyên lý, một ngôi nhà

Phong thủy và kiến trúc thường được nhắc tới cùng nhau, nhưng không ít người coi chúng là hai thế giới tách biệt: kiến trúc thuộc về khoa học, kỹ thuật, thẩm mỹ; phong thủy thuộc về kinh nghiệm truyền thống. Thực ra, khi đặt cạnh nhau, hai hệ nguyên lý này có rất nhiều điểm chung, vì cả hai cùng trả lời một câu hỏi: làm sao để con người sống tốt trong một không gian. Bài này phân tích những điểm gặp nhau, những điểm khác nhau, cách hai lĩnh vực bổ sung cho nhau và một quy trình phối hợp thực tế. Phần tổng quan về kiến trúc phong thủy có ở bài kiến trúc phong thủy.

Trong bài này: hai hệ nguyên lý cùng phục vụ con người · những điểm gặp nhau · những điểm khác nhau · bổ sung cho nhau thế nào · khi hai bên có ý kiến khác · quy trình phối hợp · câu hỏi thường gặp.

1. Hai hệ nguyên lý cùng phục vụ con người

Kiến trúc hiện đại xây dựng trên các nguyên lý về công năng, kết cấu, vật lý công trình (ánh sáng, nhiệt, gió, âm), thẩm mỹ và quy chuẩn. Phong thủy hình thành từ quá trình quan sát lâu dài của người xưa về địa hình, khí hậu, hướng gió, dòng nước và tác động của chúng lên đời sống, được hệ thống hoá bằng các khái niệm âm dương, ngũ hành, bát quái và các phương pháp hình thế, lý khí.

Hai hệ nguyên lý dùng ngôn ngữ khác nhau, nhưng mục tiêu cuối cùng giống nhau: một ngôi nhà an toàn, dễ chịu, phù hợp với người ở và hài hoà với môi trường xung quanh.

2. Những điểm gặp nhau

• Ánh sáng tự nhiên: kiến trúc coi trọng chiếu sáng tự nhiên; phong thủy coi nhà tối tăm là nhà "âm khí nặng".
• Thông gió: kiến trúc thiết kế thông gió xuyên phòng, đối lưu; phong thủy nói tới khí lưu thông nhưng không để gió lùa trực tiếp.
• Hướng nhà: kiến trúc chọn hướng để tránh nắng Tây, đón gió mát; phong thủy chọn hướng theo hình thế và các phương pháp lý khí.
• Thế đất và cảnh quan: kiến trúc đánh giá địa hình, thoát nước, cảnh quan; phong thủy xét thế tựa, minh đường, nước.
• Bố trí công năng: kiến trúc phân chia không gian công cộng, riêng tư, phục vụ; phong thủy quan tâm vị trí cửa, bếp, phòng ngủ, phòng thờ.
• Tỉ lệ và cân bằng: kiến trúc coi trọng tỉ lệ, nhịp điệu; phong thủy coi trọng sự cân đối, vững chãi.

3. Những điểm khác nhau

• Phương pháp kiểm chứng: kiến trúc dựa trên đo lường, tính toán, quy chuẩn; phong thủy dựa trên kinh nghiệm, quan sát và hệ thống quy tắc truyền thống.
• Yếu tố thời gian và con người: một số phương pháp phong thủy xét tới thời điểm xây dựng, năm sinh của gia chủ; kiến trúc thường không đưa các yếu tố này vào thiết kế.
• Ngôn ngữ: kiến trúc nói về lux, gió, nhiệt, kết cấu; phong thủy nói về khí, cung, sơn, sinh khắc.
• Phạm vi trách nhiệm: kiến trúc sư chịu trách nhiệm pháp lý về thiết kế, an toàn; phong thủy sư tư vấn trong phạm vi bố trí và lựa chọn.

4. Bổ sung cho nhau thế nào?

Khi phối hợp tốt, mỗi bên lấp khoảng trống của bên kia:

• Kiến trúc giúp những đề xuất phong thủy trở nên khả thi về kết cấu, chi phí và quy chuẩn.
• Phong thủy đưa thêm những góc nhìn về cảm nhận, trật tự không gian và văn hoá mà gia chủ quan tâm.
• Kiến trúc giải quyết những yêu cầu phong thủy bằng giải pháp thiết kế thay vì bằng vật phẩm, ví dụ lệch cửa, làm khoảng đệm, giếng trời.
• Phong thủy nhắc kiến trúc sư những chi tiết dễ bị bỏ qua như cửa thẳng cửa, giường dưới dầm, vệ sinh trên bếp.

5. Khi hai bên có ý kiến khác nhau

Không tránh khỏi những lúc yêu cầu phong thủy mâu thuẫn với phương án kiến trúc, ví dụ hướng cửa đẹp theo phong thủy lại đón nắng gắt, hoặc vị trí bếp tốt lại vướng trục kỹ thuật. Một số nguyên tắc dung hoà:

1. An toàn và quy chuẩn luôn đi trước: không đánh đổi kết cấu, phòng cháy, thoát hiểm.
2. Tìm phương án thứ ba: thay vì chọn một trong hai, tìm giải pháp thoả cả hai như xoay cửa vài độ kèm lam che nắng.
3. Xếp mức ưu tiên: phân biệt điều phong thủy coi là quan trọng và điều chỉ nên làm nếu thuận tiện.
4. Để gia chủ quyết định khi đã hiểu rõ: trình bày ưu nhược của từng phương án bằng ngôn ngữ dễ hiểu.

6. Quy trình phối hợp gợi ý

1. Chọn đất: khảo sát cùng nhau, đánh giá hình thế, hạ tầng, quy hoạch.
2. Ý tưởng: thống nhất hướng chính, vị trí cửa, khối nhà.
3. Mặt bằng: đặt la kinh lên mặt bằng, kiểm tra vị trí các không gian chính; có thể dùng app Vẽ Mặt Bằng 2D – 3D và app Lập Cục Pháp.
4. Kỹ thuật: kiến trúc sư, kỹ sư hoàn thiện kết cấu, điện nước; phong thủy rà lại các vị trí trọng yếu.
5. Nội thất: phối hợp bố trí giường, bàn, bếp, ban thờ.
6. Thi công: kiểm tra hướng, kích thước cửa và các chi tiết đã thống nhất.

Những yếu tố phong thủy sư cần biết về kiến trúc và cách làm việc cùng kiến trúc sư được bàn thêm ở bài Thầy Vũ Giới dạy phong thủy kiến trúc.

7. Một ví dụ: cùng một vấn đề, hai cách nhìn

Hãy lấy ví dụ một ngôi nhà phố có cửa chính, cầu thang và cửa sau nằm thẳng hàng trên một trục. Kiến trúc sư sẽ thấy đây là trục giao thông rõ ràng, thông gió xuyên tốt, nhưng cũng nhận ra gió lùa mạnh, thiếu riêng tư cho khu sinh hoạt phía sau. Phong thủy sư gọi đó là khí đi xuyên một mạch, khó tụ lại trong nhà. Hai cách diễn đạt khác nhau, nhưng cùng chỉ ra một vấn đề, và giải pháp cũng giống nhau: xoay cầu thang hoặc lệch cửa sau, đặt vách ngăn, kệ hay bình phong làm điểm chuyển hướng, để dòng đi lại và dòng gió chậm lại trước khi tới phía sau nhà.

Một ví dụ khác là phòng ngủ có giường kê dưới dầm lớn. Kiến trúc sư có thể đề xuất làm trần giả che dầm hoặc đổi hướng kê giường để không gian cân đối hơn; phong thủy sư cũng khuyên tránh để dầm đè lên chỗ nằm. Khi hai bên cùng nhìn vào một bản vẽ, những điểm như vậy được xử lý tự nhiên ngay từ đầu, thay vì phải sửa sau khi gia đình đã dọn vào ở. Đó chính là giá trị lớn nhất của việc để hai hệ nguyên lý cùng làm việc trên một ngôi nhà.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• App Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: vẽ mặt bằng và xem khối nhà 2D – 3D.
• App Lập Cục Pháp: đặt la kinh Liên Hoa lên mặt bằng để phân cung cho từng phòng.
• Mẫu nhà Liên Hoa: tham khảo mẫu nhà theo kích thước và phong cách.
• Dự toán Liên Hoa: ước tính chi phí xây dựng theo diện tích và số tầng.

Câu hỏi thường gặp về phong thủy và kiến trúc

Kiến trúc sư có cần biết phong thủy không?

Không bắt buộc, nhưng hiểu những nguyên tắc cơ bản giúp kiến trúc sư trao đổi tốt hơn với gia chủ quan tâm phong thủy và tránh những lỗi bố trí phổ biến.

Nên mời phong thủy sư vào giai đoạn nào?

Càng sớm càng tốt, lý tưởng là từ khi chọn đất hoặc lên ý tưởng, vì sửa trên giấy luôn dễ và rẻ hơn sửa khi đã xây.

Phong thủy có làm thiết kế kém đẹp đi không?

Không nhất thiết. Khi phối hợp sớm, các yêu cầu phong thủy được giải quyết bằng giải pháp thiết kế, không phải bằng những chi tiết gượng ép.

Nếu phong thủy và quy chuẩn xây dựng mâu thuẫn thì sao?

Quy chuẩn và an toàn luôn phải tuân thủ. Phong thủy điều chỉnh trong phạm vi quy chuẩn cho phép.

Cần tư vấn phối hợp phong thủy và kiến trúc cho công trình cụ thể, có thể liên hệ Phong Thuỷ Liên Hoa.