Thuật số âm dương trong phong thủy: từ nhị phân 0 – 1 đến lý khí

Thuật số âm dương là cái gốc của mọi suy diễn trong cổ học Á Đông, và cũng chính là bộ nhị 0 – 1 mà khoa học hiện đại đã dùng để dựng nên máy tính, rồi tiến đến trí tuệ nhân tạo. Cùng một gốc nhị phân, nhưng một bên đi theo chiều vật chất, một bên đi theo chiều lý khí – và người học phong thuỷ phải hiểu vì sao kiến thức âm dương không tự suy diễn được thì chỉ là kiến thức chết.

"Kiến thức âm dương mà không tự suy diễn được là kiến thức chết."

— Thầy Vũ Giới

Bài viết này được biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới về thuật số âm dương. Thầy không bàn chuyện máy tính để khoe sự "hiện đại", cũng không có ý nói phong thuỷ là một ngành khoa học. Thầy mượn hình ảnh bộ nhị 0 – 1 để chỉ ra một điều rất giản dị mà nhiều người học phong thuỷ bỏ qua: cái gốc thì cực kỳ đơn giản, chỉ có hai, nhưng từ hai mà diễn ra vô lượng. Ai nắm được phép diễn ấy thì tự đi được. Ai chỉ thuộc kết quả của người khác diễn thì mãi mãi phải đi nhờ.

Bộ nhị 0 – 1: điểm gặp nhau của máy tính và âm dương

Thầy Vũ Giới giảng: "Khoa học hiện đại đã diễn hoá được thiên cơ của đại đạo tiến theo chiều vật chất. Đó là khởi thủy của thuật máy tính chính là bộ nhị âm dương 01. Thuật toán nhị phân chính là cốt lõi của khoa học hiện đại."

Một chiếc máy tính, dù mạnh đến đâu, ở tầng sâu nhất cũng chỉ biết hai trạng thái: có dòng hoặc không có dòng, bật hoặc tắt, 1 hoặc 0. Mọi con chữ, hình ảnh, âm thanh ta thấy trên màn hình đều là những chuỗi 0 và 1 được sắp xếp theo quy tắc. Không có trạng thái thứ ba nào được thêm vào. Sự phong phú không đến từ việc có nhiều thứ nguyên liệu, mà đến từ cách phối hợp hai thứ nguyên liệu tưởng như nghèo nàn ấy.

Người học Dịch nhìn vào đây sẽ thấy quen. Hào dương là một vạch liền, hào âm là một vạch đứt. Chỉ hai ký hiệu ấy chồng lên nhau ba lần thì thành tám quái, chồng sáu lần thì thành sáu mươi tư quẻ. Từ sáu mươi tư quẻ lại suy ra hào động, quẻ biến, quẻ hỗ… đủ để mô tả muôn trạng thái của trời đất và lòng người. Âm dương và nhị phân gặp nhau ở chỗ cùng tin rằng: cái phức tạp nhất có thể được diễn ra từ cái đơn giản nhất, miễn là có quy luật diễn.

Thầy viết tiếp: "Từ thuật toán âm dương hay thuật toán nhị phân 01 này mà khoa học hiện đại đã tiến đến AI – thuật toán của trí tuệ nhân tạo. Đại cương vẫn là âm dương 01 suy diễn đến trí tuệ nhân tạo tự nhân bản." Câu này cần đọc cho đúng ý. Thầy không nói người xưa đã phát minh ra máy tính, cũng không nói máy tính là phong thuỷ. Thầy chỉ ra rằng cả hai cùng đứng trên một nguyên lý: lấy hai làm gốc, lấy phép suy diễn làm đường đi. Khoa học đi theo chiều vật chất thì ra máy móc, ra thuật toán. Cổ học đi theo chiều lý khí thì ra Hà Đồ, Lạc Thư, bát quái, lập cục.

Phong thuỷ sư là một thuật số gia về âm dương

Từ hình ảnh máy tính, Thầy quay về người học: "Người học âm dương thuật số cũng vậy. Một phong thủy sư là một thuật số gia về âm dương, phải tự suy diễn được thiên cơ đại đạo từ bộ nhị âm dương."

"Thuật số gia" ở đây không phải người giỏi tính nhẩm, cũng không phải người thuộc nhiều bảng tra. Đó là người cầm trong tay một cặp khái niệm gốc – âm và dương – rồi từ đó tự dựng được cả hệ thống, tự kiểm chứng được từng bước. Khi đứng trước một căn nhà lạ, một cuộc đất chưa từng gặp, người ấy không cần lục sách tìm "trường hợp giống", mà biết đặt câu hỏi: đâu là động, đâu là tĩnh; đâu là phần tụ, đâu là phần tán; khí từ đâu đến, đi về đâu, dừng ở đâu.

Đó là khác biệt giữa người học kết quả và người học phép diễn. Thầy Vũ Giới vẫn thường nhắc: "Định cục là dựa vào hình, còn lý khí thì dựa vào số." Muốn lấy số cho đúng thì phải biết số sinh ra từ hình như thế nào – nghĩa là phải biết suy diễn âm dương từ thực tế trước mắt, chứ không bê một con số có sẵn đặt vào.

Học thủ pháp cứng mà không có lý luận: "não chết"

Câu nói nặng nhất trong bài giảng là câu này: "Thực tế người học thuật số âm dương chủ yếu học các kỹ năng, thủ pháp cứng như học nghề mong đổi vận cải số là sai hoàn toàn. Không có suy diễn, không có lý luận lý khí thì là não chết mà thôi."

Thầy không phủ nhận thủ pháp. Ở nhiều bài khác, Thầy nói rõ thủ pháp phải được dạy trực tiếp, phải có người hướng dẫn, phải thực hành trên công trình thật. Điều Thầy phản đối là việc học thủ pháp như học một nghề tay chân thuần tuý: thuộc thao tác, thuộc công thức, rồi mang ra dùng với mong muốn "đổi vận cải số" thật nhanh. Học như thế, thủ pháp chỉ còn là cái vỏ, giống như người thuộc cách bấm phím mà không biết chương trình chạy theo lô-gích nào.

Những sai lầm thường gặp của lối học "não chết" có thể kể ra:

• Thuộc kết luận, không thuộc giả thiết. Biết hướng này "tốt", nhưng không biết tốt trong điều kiện nào, nên dùng sai chỗ.
• Coi con số là chân lý tự thân. Quên rằng con số chỉ là ký hiệu của trạng thái khí, mà trạng thái khí lại phụ thuộc vào hình thế.
• Gom nhiều phái mà không biết sắp xếp. Mỗi phái một bảng tra, gặp mâu thuẫn thì chọn bảng nào "nghe có lợi" hơn.
• Mong thủ pháp thay cho hiểu biết. Nghĩ rằng chỉ cần đặt đúng vật, làm đúng nghi thức là đổi được vận, trong khi gốc của căn nhà chưa hề được chữa.

Mỗi sai lầm ấy đều có chung một nguyên nhân: người học không quay về được bộ nhị âm dương để tự kiểm chứng. Không kiểm chứng được thì chỉ còn biết tin, mà phong thuỷ dựa vào niềm tin mù quáng thì rất dễ trượt sang mê tín.

Suy diễn thuật số là suy diễn thiên cơ

Thầy Vũ Giới giảng: "Học cổ học Á Đông là học lý khí thuật số âm dương. Suy diễn thuật số âm dương gọi là suy diễn thiên cơ. Thuật số âm dương khai từ vô cực mà có, vô cực sinh thái cực âm dương."

Hai chữ "thiên cơ" dễ làm người đọc nghĩ đến điều gì bí hiểm, thần bí. Thực ra, theo cách Thầy dùng, thiên cơ chỉ là cái cơ chế vận hành của trời đất – cái "máy" của tự nhiên. Suy diễn thiên cơ là lần theo cơ chế ấy từ gốc đến ngọn: từ vô cực đến thái cực, từ thái cực phân ra âm dương, từ âm dương sinh tứ tượng, bát quái, rồi đến các đồ hình vận khí dùng trong phong thuỷ.

Có thể sắp lại trình tự suy diễn ấy thành một bảng để người học dễ hình dung:

Tầng	Nội dung	Ý nghĩa với người học phong thuỷ
Vô cực	Chưa phân, chưa có hình	Nhắc rằng mọi phân chia đều do ta đặt ra để hiểu, không phải bản thân sự vật
Thái cực	Một điểm gốc, một tâm	Trong nhà ở là việc định tâm, định cục: phải biết tâm thực của cục ở đâu
Âm dương	Bộ nhị: động – tĩnh, tụ – tán, sáng – tối	Cặp câu hỏi đầu tiên khi xem bất cứ hình thế nào
Tứ tượng – bát quái	Âm dương chồng lên nhau, phân thành phương vị và trạng thái	Cơ sở chia cung, chia phương, đọc trạng thái khí từng phần
Đồ hình vận khí	Hà Đồ, Lạc Thư, vận khí đồ	Nơi hình và số gặp nhau, là nền của lập cục

Nhìn bảng này, ta thấy mỗi tầng sau đều có thể truy ngược về tầng trước. Người học chỉ đứng ở tầng cuối, thuộc các con số của đồ hình mà không truy được về bộ nhị âm dương, thì giống như người dùng máy tính mà không biết gì về 0 và 1: dùng được khi mọi thứ trơn tru, nhưng hỏng ở đâu thì không tự sửa nổi.

Thầy cũng nói thẳng lý do vì sao lớp kiến thức này bị xem là xa lạ: "Do từ ngữ cổ nên người hiện đại thấy nó hơi lạ mà thôi. Đại đạo tính là tự nhiên, không có gì mơ hồ huyền bí cả." Đây là điểm quan trọng. Từ ngữ cổ – vô cực, thái cực, thiên cơ – nghe có vẻ huyền bí, nhưng nội dung của nó là quy luật tự nhiên, có thể học bằng trí lực, có thể lý luận, có thể kiểm chứng trên thực địa. Đại đạo chí giản: cái gốc luôn giản dị; chỉ có lòng người thích làm cho nó rối lên.

Cùng một gốc nhị phân, vì sao phong thuỷ không phải là khoa học

Đọc đến đây, có người sẽ hỏi: nếu máy tính và âm dương cùng một gốc 0 – 1, vậy phong thuỷ có phải là khoa học không? Trong nhiều bài giảng khác, Thầy Vũ Giới đã trả lời rõ: phong thuỷ không phải là khoa học theo nghĩa hiện đại. Phong thuỷ thuộc về văn hoá và học thuật Á Đông, đi theo chiều duy tâm, lấy khí làm đối tượng.

Chữ then chốt trong câu của Thầy là "tiến theo chiều vật chất". Khoa học lấy bộ nhị để mô tả và điều khiển vật chất: dòng điện, mạch bán dẫn, dữ liệu. Phong thuỷ lấy bộ nhị để đọc trạng thái của khí: động hay tĩnh, tụ hay tán, sinh hay tử. Cùng một phép diễn, nhưng đối tượng khác nhau, phương pháp kiểm chứng khác nhau, mục đích khác nhau.

Luyện năng lực tự suy diễn âm dương: các bước thực hành

Lý thuyết nói nhiều mà không thực hành thì cũng thành kiến thức chết. Dưới đây là những bước người học có thể tự luyện hằng ngày để biến bộ nhị âm dương thành công cụ của chính mình:

1. Tập gọi tên cặp đối đãi. Trước bất kỳ không gian nào – căn phòng, con hẻm, góc vườn – hãy tự hỏi: phần nào động, phần nào tĩnh; phần nào sáng, phần nào tối; phần nào mở, phần nào khép. Chưa cần kết luận tốt xấu, chỉ cần phân được âm dương.
2. Tìm tâm trước khi chia cung. Mọi phép chia đều phải có điểm gốc. Hãy tập xác định tâm của một không gian theo sự vận động của khí chứ không chỉ theo hình học. Đây là bước thái cực.
3. Truy ngược mỗi con số. Khi gặp một quy tắc trong sách, hãy hỏi nó được suy ra từ cặp âm dương nào, ở tầng nào. Không truy được thì đánh dấu lại, chưa vội dùng.
4. Đối chiếu với hình thế thật. Suy diễn trên giấy phải được kiểm lại trên thực địa. Hình pháp bất chân thì lý khí vô dụng; suy diễn mà không khớp với hình thì phải xem lại suy diễn.
5. Ghi chép và so sánh. Mỗi lần xem một công trình, ghi lại phần suy diễn của mình và những gì thực tế cho thấy. Lâu dần, năng lực suy diễn sẽ được mài sắc.

Làm như vậy, người học không còn bị trói vào bảng tra, mà có thể tự đặt câu hỏi và tự tìm câu trả lời trong phạm vi nguyên lý. Đó chính là ý Thầy muốn nói khi gọi phong thuỷ sư là một "thuật số gia về âm dương".

Tóm lại, bộ nhị 0 – 1 của máy tính chỉ là một tấm gương để người học phong thuỷ soi lại mình. Khoa học từ hai trạng thái mà dựng nên cả một nền văn minh vật chất. Người học cổ học từ âm dương mà phải dựng được cả một hệ lý khí trong đầu, tự diễn, tự kiểm. Ai làm được thì kiến thức sống; ai không làm được thì dù thuộc bao nhiêu sách, kiến thức vẫn chết.

Thầy kết bài giảng bằng lời mời: hãy dành thời gian đọc thêm các bài suy diễn về hình thế âm dương lập cục của Hình Pháp Phong Thuỷ Liên Hoa để hiểu thêm cách suy diễn. Chúc các bạn học vui và ngộ.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Khí là gì trong phong thuỷ?
• Phong thuỷ "khoa học" là sai
• Âm dương ngũ hành theo Liên Hoa Dịch
• Hai quy tắc thống trị vũ trụ trong phong thuỷ hiện đại

Câu hỏi thường gặp

Thuật số âm dương là gì?

Là phép dùng cặp khái niệm gốc âm – dương để suy diễn ra các trạng thái, phương vị và con số của trời đất, từ đó đọc được vận động của khí. Đây là nền chung của Dịch học và phong thuỷ.

Nhị phân 0 – 1 và âm dương có giống nhau không?

Giống ở nguyên lý: cùng lấy hai làm gốc và diễn ra vô lượng trạng thái. Khác ở đối tượng: khoa học dùng nhị phân cho vật chất, còn phong thuỷ dùng âm dương để đọc lý khí.

Vì sao Thầy Vũ Giới nói kiến thức âm dương không suy diễn được là kiến thức chết?

Vì cuộc đất và căn nhà không bao giờ giống hệt sách. Chỉ người tự suy diễn được từ gốc mới xử lý được trường hợp mới; người thuộc kết luận thì dễ dùng sai chỗ.

Học thủ pháp có cần thiết không?

Có, nhưng thủ pháp phải đi sau lý luận và được dạy trực tiếp. Học thủ pháp cứng để mong đổi vận nhanh mà không hiểu lý khí là sai hướng.

Người mới nên bắt đầu luyện suy diễn từ đâu?

Từ việc phân âm dương trong không gian quen thuộc: động – tĩnh, sáng – tối, mở – khép; sau đó tập định tâm và truy ngược mỗi quy tắc về gốc của nó.