Định luật âm dương trong phong thủy: 24 định luật, chấp và phá chấp

Định luật âm dương là chỗ khiếm khuyết lớn nhất của người học phong thuỷ: thuộc được "dương tả âm hữu" nhưng không biết khi nào phải đảo lại. Thầy Vũ Giới dạy rằng luận âm dương cần cả hai bước – chấp để học, rồi phá chấp để tiến lên.

"Điểm khiếm khuyết lớn nhất của mọi người học phong thuỷ là định luật âm dương."

— Thầy Vũ Giới

Câu nói nghe đơn giản, nhưng nó đảo ngược thói quen của rất nhiều người. Phần lớn người học coi âm dương là bài nhập môn, học qua vài buổi rồi chuyển sang ngũ hành, bát quái, phi tinh, những phần "có vẻ cao hơn". Theo Thầy, chính cách học vội ấy làm hỏng cả những tầng phía sau: không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ, vì mọi phép về sau đều được sinh ra từ âm dương.

Bài viết này gom bốn bài giảng ngắn của Thầy Vũ Giới về âm dương thành một hệ thống. Phần đầu liệt kê 24 định luật âm dương mà Thầy dùng làm nội dung lõi trong đào tạo Hình Pháp. Phần giữa giải thích hai tính chất cốt lõi là đăng đối và tương đối. Phần sau nói về nguyên tắc "chấp và phá chấp", và một sai lầm về tính trước – sau mà rất nhiều người mắc khi luận âm dương bằng ngũ hành hay bát quái. Mục tiêu là giúp người học thấy âm dương không phải một cặp nhãn dán cố định, mà là một quy luật vận động.

Trước khi đọc tiếp, các bạn nên ghi nhớ một điều Thầy nhắc nhiều lần: âm dương không phải là thứ ta gán vào sự vật. Sự vật tự thân đã có động tĩnh, trước sau, chính phụ. Âm dương là cách ta quy nạp chúng lại để luận lý.

24 định luật âm dương trong phong thuỷ Liên Hoa

Thầy Vũ Giới liệt kê 24 định luật dưới đây như một bộ khung. Người học không chỉ cần thuộc, mà phải nhìn được mỗi định luật hiện ra ở đâu trong ngôi nhà, cuộc đất, dòng khí.

Nhóm	Định luật
Quan hệ nền tảng	Âm dương đối lập · Âm dương hỗ căn · Âm dương tiêu trưởng · Âm dương bình hành
Tính hợp nhất	Trong âm có dương, trong dương có âm · Âm dương đồng thể · Âm dương đồng hành · Âm dương đồng lượng · Âm dương giao hoà
Sinh hoá và chuyển hoá	Cô âm bất sinh, cô dương bất trưởng · Âm cực sinh dương, dương cực sinh âm (vật cực tất phản) · Dương thi cho âm, âm thọ của dương (dương sinh âm dưỡng) · Dương hoá khí, âm thành hình
Thứ tự và chủ khách	Dương xướng âm tuỳ (dương trước âm sau) · Dương chủ âm tòng (dương chính âm phụ)
Tính chất	Dương thanh âm trọc · Dương động âm tĩnh · Dương tán âm tụ · Dương cương âm nhu · Dương hiển âm tàng (dương lộ âm ẩn)
Phương vị và chiều vận động	Dương thăng âm giáng · Dương tả âm hữu · Dương thượng âm hạ · Dương ngoại âm nội (dương ngoài âm trong)

Cách chia nhóm ở trên là để dễ học. Trong thực tế, các định luật đan vào nhau. Ví dụ "cô âm bất sinh – cô dương bất trưởng" giải thích vì sao một ngôi nhà chỉ có nóc mà nền yếu, hoặc chỉ có mạch mà không có thuỷ, thì khí không sinh. Đó cũng là gốc của khái niệm phu thê chính phối trong Liên Hoa: cặp âm dương phải đúng bộ thì mới giao hoà sinh khí.

Hay "dương hoá khí – âm thành hình" cho thấy vì sao Liên Hoa coi hình pháp là gốc. Khí là dương, vô hình; hình là âm, hữu hình. Khí muốn tụ phải có hình chứa. Không có hình thì khí không tụ.

Tiêu trưởng và vật cực tất phản: âm dương luôn đang chuyển

Hai định luật "âm dương tiêu trưởng" và "âm cực sinh dương – dương cực sinh âm" nhắc người học rằng không có trạng thái nào đứng yên. Bên này lớn lên thì bên kia nhỏ lại; khi một bên lên đến cực điểm thì chính lúc ấy mầm của bên kia đã nảy sinh. Ngày nắng gắt nhất là lúc khí âm bắt đầu khởi; đêm sâu nhất là lúc khí dương bắt đầu về.

Trong nhà ở, điều này hiện ra rất cụ thể. Một không gian quá động – cửa mở liên tục, đường xe sát mặt tiền, ánh sáng chói cả ngày – không phải là "nhiều dương nên tốt", mà là dương đã quá, khí sẽ tán. Ngược lại một căn phòng kín, tối, ẩm, ít người lui tới là âm đã quá, khí sẽ trệ. Người hiểu tiêu trưởng sẽ không hỏi "nhà tôi âm hay dương", mà hỏi "âm dương trong nhà tôi đang chuyển về phía nào, và có chỗ để quay lại thế quân bình hay không". Đó chính là tinh thần của định luật "âm dương bình hành".

Hai tính chất cốt lõi: đăng đối và tương đối

Trong bài "Luận Âm Dương", Thầy Vũ Giới rút gọn toàn bộ vấn đề về hai tính chất:

• Âm dương đăng đối: ví như dương ở tả – âm ở hữu; dương ở thượng – âm ở hạ. Đây là sự cân xứng, đối đãi theo trục, theo phương vị.
• Âm dương tương đối: ví như dương động thì âm tĩnh – dương tĩnh thì âm động. Đây là sự biến đổi, thay phiên, không cố định.

"Khi luận âm dương cần nắm rõ: đăng đối để nhận ra thế cân xứng, tương đối để thấu được sự vận động."

Đăng đối giúp người học đọc được cấu trúc tĩnh: trục nhà, hai bên long hổ, trên nóc dưới nền. Tương đối giúp người học đọc được dòng chảy: lúc nào bên này động, lúc nào bên kia động, khí đang thăng hay giáng. Chỉ có đăng đối thì nhìn ngôi nhà như một tấm ảnh. Có thêm tương đối thì mới nhìn ngôi nhà như một cơ thể sống.

Cái tuyệt đối của âm dương là Bất Dịch

Thầy nói thêm một tầng: cái tuyệt đối của âm dương chính là Bất Dịch, như vòng sinh – lão – bệnh – tử của con người, không ai tránh khỏi. Nhưng Thầy lập tức cảnh báo: "Không thể chấp vào 'bất dịch' mà cho rằng mọi sự đều cố định bất biến." Bất Dịch là quy luật của sự vận động, chứ không phải lý do để đóng khung mọi thứ vào một vị trí.

Chấp và phá chấp khi luận âm dương

Đây là phần sâu nhất, và cũng là phần Thầy viết "với cương vị người thầy đào tạo". Thầy mượn nguyên lý trong Kinh Kim Cang của nhà Phật: chấp pháp để học pháp, hành pháp, tu luyện, rồi phá pháp để tiến lên.

"Âm dương chấp là chấp động tĩnh – trái phải. Phá là phá động tĩnh trái phải, có thể thuận nghĩa và hoán đổi tính âm dương cho nhau."

Người mới phải chấp. Phải học cho chắc "dương tả âm hữu", "dương thượng âm hạ", vì không có điểm tựa thì không có gì để phá. Nhưng đến một tầng nào đó, người học phải thấy rằng tả dương hữu âm cũng có lúc là tả âm hữu dương, tuỳ thời mà hành, tuỳ hành mà biến. Thầy diễn giải:

• Khí của Trời Đất không gì chẳng phải là âm dương; âm dương chính là lý lẽ của sự giao hoà giữa Trời và Đất.
• Khi dương ở cực điểm của Tý và Quý, thì âm tất ở cực điểm của Ngọ và Đinh.
• Từ Tý đến Nhâm, từ Ngọ đến Bính, chỗ nào cũng có dương, chỗ nào cũng có âm, rõ ràng phân minh.
• Cũng có thể gọi là trái – phải, Đông – Tây, trước – sau, Nam – Bắc; tất cả đều không phải vị trí cố định.

Thầy dẫn thêm chú giải cũ trong phép Nguyên Không (Huyền Không cổ chú): từ Tý Sửu đến Tuất Hợi thì toàn bộ bên trái là dương, từ Ngọ Mùi đến Thân Dậu thì toàn bộ bên phải là âm. Tức là cổ nhân có quy định phương vị tả hữu, nhưng người học phải hiểu âm dương là động, không định hình. "Người học phải tự mình ngộ ra, chứ chẳng nên câu nệ rằng bên trái là dương, bên phải là âm."

Chấp ở đâu và phá ở đâu, theo Thầy, "chỉ có người thầy và người trò tự hiểu". Đó là phần tâm pháp, phải được dẫn dắt trực tiếp, không thể biến thành một quy tắc in sẵn.

Sai lầm về tính trước – sau: luận âm dương chỉ luận âm dương

Bài giảng thứ tư của Thầy chỉ ra một sai lầm rất phổ biến: luận âm dương mà lại dẫn chứng ngũ hành hay bát quái. Lý do là người học phong thuỷ phần lớn không phân biệt được cái nào có trước, cái nào có sau.

"Âm dương có rồi mới sinh ra hành và quái rồi độ số. Luận âm dương chỉ luận âm dương thôi."

Ví dụ dễ thấy nhất là luận long hổ. Lý hình thành của long hổ là lý âm dương động tĩnh, có trước cả độ số. Nếu đem độ số ra để chứng minh long hổ, người luận đang dùng con để giải thích cha mẹ. Kết luận có thể đúng tình cờ, nhưng lập luận thì đã đảo thứ tự.

Thầy liệt kê những cặp tự thân đăng đối:

• Âm – dương
• Động – tĩnh
• Trước – sau
• Phải – trái
• Chính – phụ

Và nhấn mạnh: "Chúng đăng đối tự thân, chứ không phải chúng là âm dương mà âm dương là quy nạp vào." Tự thân khí lực của chúng đã như vậy. Quy nạp là để luận lý; quy nạp không sai, nhưng nhiều người đang hiểu sai. Thầy đưa một hình ảnh: âm tĩnh dương động, giờ ta bỏ chữ âm dương đi, chỉ dùng động – tĩnh thôi, cũng như lập trình bỏ chữ âm dương mà chỉ dùng 0 và 1. Cái cốt lõi vẫn còn nguyên.

Áp dụng định luật âm dương khi xem một ngôi nhà

Từ các bài giảng trên, người học có thể tập một trình tự quan sát đơn giản, dừng ở mức lý pháp:

1. Đọc đăng đối: xác định trục nhà, trên – dưới, trong – ngoài, hai bên tả hữu. Cấu trúc có cân không, có bên nào khuyết hẳn không.
2. Đọc tương đối: bên nào động (đường, cửa, nước, người qua lại), bên nào tĩnh (tường đặc, núi, khối cao). Động – tĩnh có phối hợp hay đang giằng co.
3. Kiểm tra phu thê chính phối: nóc có nền, mạch có thuỷ, động có tĩnh. Cô âm, cô dương ở đâu.
4. Không vội gán phương vị: nhớ rằng tả dương hữu âm chỉ là danh vị tạm; phải xem khí thực tế đang chạy thế nào.
5. Chỉ sau đó mới đến ngũ hành, bát quái, độ số, đúng thứ tự trước – sau.

Tóm lại: âm dương không phải bài nhập môn để học cho xong. Đó là cái gốc phải học cả đời. Chấp cho vững rồi mới phá được. Phá đúng thì mới thấy âm dương là động, không phải hai cái nhãn dán.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Cân bằng âm dương trong nhà ở theo Phong Thuỷ Liên Hoa
• Tiên thiên vi thể, hậu thiên vi dụng
• Thư Hùng – chìa khoá định cục trong Huyền Không Lục Pháp
• Chuyên mục Âm Dương

Câu hỏi thường gặp

Có bao nhiêu định luật âm dương trong phong thuỷ Liên Hoa?

Thầy Vũ Giới hệ thống thành 24 định luật, từ âm dương đối lập, hỗ căn, tiêu trưởng đến dương ngoại âm nội. Đây là phần lõi của khoá Hình Pháp.

"Dương tả âm hữu" có luôn đúng không?

Không cố định. Đó là quy ước để học (chấp). Đến tầng sâu hơn, người học phải thấy tả hữu có thể hoán đổi tuỳ thời và tuỳ khí thực tế (phá chấp).

Âm dương đăng đối và tương đối khác nhau thế nào?

Đăng đối là sự cân xứng theo trục, theo phương vị. Tương đối là sự thay phiên động – tĩnh, không cố định. Cần cả hai mới luận đúng.

Có nên dùng ngũ hành để giải thích âm dương?

Không nên. Âm dương có trước, ngũ hành, bát quái và độ số có sau. Luận âm dương chỉ luận âm dương.

Người mới học nên bắt đầu thế nào?

Thuộc vững 24 định luật, tập nhìn động – tĩnh, trên – dưới, trong – ngoài ở chính ngôi nhà mình, rồi mới học sang ngũ hành, bát quái.