Bảo quản đồ gỗ tự nhiên: chống mối, cong vênh, nứt theo khí hậu Việt Nam

Đồ gỗ tự nhiên là tài sản dùng hàng chục năm, có khi truyền qua nhiều đời. Nhưng khí hậu Việt Nam lại khắc nghiệt với gỗ: nóng ẩm quanh năm ở phía Nam, mùa nồm ẩm ướt và mùa đông hanh khô ở phía Bắc, nắng gió mạnh ở miền Trung. Mối mọt, cong vênh, nứt chân chim, mốc trắng, bạc màu là những chuyện mà gần như gia đình nào dùng đồ gỗ cũng từng gặp. Bảo quản đồ gỗ tự nhiên vì thế không phải việc phụ, mà là điều kiện để món đồ gỗ đẹp hôm nay còn đẹp sau mười năm.

Theo cách nhìn của Phong Thuỷ Liên Hoa, một món đồ gỗ nứt, mối, cong vênh, cửa gỗ không khép kín là điều xấu rất cụ thể trong nhà, rõ ràng hơn mọi lý luận về màu gỗ hay cung thước. Giữ cho đồ gỗ lành lặn, sạch sẽ chính là một phần của giữ khí nhà tốt. Bài này trình bày nguyên nhân hư hỏng, cách phòng ngừa từ khi chọn gỗ, vị trí đặt, cách lau chùi, đánh dầu, lịch chăm sóc theo mùa và cách xử lý khi gỗ đã hỏng.

Vì sao đồ gỗ hư hỏng

• Độ ẩm thay đổi: gỗ hút ẩm và nhả ẩm theo không khí. Ẩm lên thì gỗ nở, khô đi thì co lại; co nở không đều giữa các mặt gây cong vênh, nứt.
• Gỗ chưa sấy đạt: gỗ đóng khi còn ẩm sẽ tiếp tục co sau khi về nhà, mộng lỏng, khe hở, nứt mặt.
• Mối mọt: mối từ đất, tường ẩm tấn công chân tủ, chân giường; mọt đục lỗ nhỏ ở gỗ không xử lý.
• Nấm mốc: mùa nồm, mặt gỗ ẩm, thiếu thoáng khí sinh mốc trắng, mốc đen.
• Tia UV và nhiệt: nắng chiếu trực tiếp làm bạc màu, khô nứt lớp sơn; đồ gỗ sát nguồn nhiệt (bếp, điều hoà thổi thẳng) khô nhanh.
• Va đập, nước đọng: cốc nước đọng để lại vết trắng, đồ nóng để lại vết cháy, nước lau nhà ngấm chân tủ.

Phòng ngừa từ lúc chọn gỗ và đóng đồ

1. Chọn gỗ đã sấy đạt độ ẩm phù hợp khí hậu nơi dùng; hỏi xưởng phương pháp sấy và thời gian để gỗ ổn định trước khi gia công.
2. Chọn loại gỗ hợp hạng mục: gỗ có dầu, chống mối tốt cho chân tủ, sàn, cửa; gỗ ổn định cho mặt bàn lớn. Xem các loại gỗ tự nhiên làm nội thất.
3. Mặt lớn ghép thanh thay vì nguyên tấm rộng, giảm cong vênh.
4. Xử lý chống mối mọt trước khi sơn, nhất là gỗ sồi, tần bì, xoan đào.
5. Sơn hoàn thiện kín cả sáu mặt, kể cả mặt trong, mặt sau, đáy; mặt không sơn là chỗ hút ẩm và mối vào.
6. Chân tủ, chân giường có đệm nhựa hoặc chân kê cách sàn, không đặt gỗ trực tiếp xuống sàn ẩm.

Vị trí đặt đồ gỗ trong nhà

Vị trí ảnh hưởng tới tuổi thọ đồ gỗ không kém chất lượng gỗ:

• Cách tường ẩm, tường giáp nhà vệ sinh, tường bị thấm ít nhất 3–5 cm để không khí lưu thông.
• Không đặt sát cửa sổ nắng chiều; dùng rèm hoặc kính dán chống UV.
• Không để điều hoà, quạt sưởi thổi thẳng vào đồ gỗ.
• Bàn thờ, tủ thờ không đặt sát tường bếp nóng hay tường vệ sinh, vừa đúng Hình Pháp vừa giúp gỗ bền.
• Đồ gỗ ngoài trời đặt dưới mái che, kê cao khỏi sàn đọng nước.

Những nguyên tắc vị trí này trùng với Hình Pháp Liên Hoa: nơi khô, thoáng, sáng vừa là nơi tốt cho người và cho gỗ. Xem thêm nội thất gỗ phong thuỷ.

Lau chùi và chăm sóc hằng ngày

• Lau bụi bằng khăn mềm khô hoặc hơi ẩm, vắt thật kiệt; lau theo chiều vân gỗ.
• Không dùng nước lau sàn, chất tẩy mạnh, cồn đậm đặc lên mặt gỗ.
• Lau khô ngay vết nước, vết dầu mỡ; dùng lót cốc, lót nồi.
• Không kéo lê đồ nặng trên mặt bàn gỗ; dùng nỉ lót đáy đồ trang trí.
• Lau nhà khu vực chân tủ, chân giường bằng giẻ vắt kiệt, không để nước đọng.

Lịch chăm sóc theo mùa

Mùa nồm, mùa mưa

Đóng cửa sổ khi trời nồm, bật máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô; mở cửa tủ vài giờ khi trời khô ráo cho thoáng; kiểm tra mốc ở mặt sau, mặt trong tủ; lau mốc bằng khăn khô rồi để khô thoáng.

Mùa khô, hanh

Tránh để phòng quá khô; đặt chậu cây hoặc máy tạo ẩm nhẹ ở phòng điều hoà chạy liên tục; kiểm tra khe nứt ở mặt bàn, cánh tủ.

Định kỳ 6–12 tháng

Đánh dầu hoặc sáp cho đồ gỗ hoàn thiện dầu; kiểm tra mộng, bản lề, vít; kiểm tra dấu hiệu mối (đường đất ở chân tường, bột gỗ dưới chân tủ, gõ nghe tiếng rỗng).

Xử lý khi đồ gỗ đã hỏng

• Mối mọt: cách ly món đồ, gọi đơn vị diệt mối xử lý tận gốc ở tường, nền; tự phun thuốc bề mặt thường không triệt để.
• Cong vênh nhẹ: đưa về môi trường độ ẩm ổn định vài tuần, gỗ có thể tự phẳng một phần; cong nặng cần xưởng tháo, ép, gia cố.
• Nứt chân chim: trám bột gỗ cùng màu, chà nhám, sơn lại; nứt lớn ở mặt bàn cần ghép nẹp.
• Vết nước trắng: lau bằng khăn khô ấm hoặc chà nhẹ bằng hỗn hợp chuyên dụng cho đồ gỗ; nặng thì đánh lại lớp sơn mặt.
• Bạc màu: chà nhám nhẹ, đánh dầu hoặc sơn lại; sau đó che nắng.
• Cửa gỗ khép không kín: chỉnh bản lề, bào cạnh cánh; cửa chính không khép kín nên xử lý sớm, vì đó là chỗ gió mưa và côn trùng vào nhà.

Bảo quản từng loại đồ gỗ

Cửa gỗ

Cửa chính chịu nắng mưa trực tiếp nên cần sơn ngoại thất chống tia UV, kiểm tra và sơn lại mặt ngoài mỗi vài năm khi thấy lớp sơn bạc, nứt. Khe giữa cánh và khuôn cần gioăng; bản lề tra dầu định kỳ để cánh không xệ. Ngưỡng cửa gỗ thường bị nước mưa hắt, nên có mái hắt hoặc bậu che phía trên.

Sàn gỗ và cầu thang

Lau bằng cây lau vắt thật kiệt, không dội nước; dùng thảm ở lối vào để giảm cát sạn làm xước mặt. Bậc cầu thang mòn ở mũi bậc thì đánh lại lớp sơn chống trơn trước khi lộ gỗ trần.

Bàn thờ, tủ thờ

Hơi nóng của nến, đèn, hương làm khô mặt gỗ; đặt bát hương, đèn trên đế lót, lau bụi hương thường xuyên bằng khăn khô sạch. Không dùng hoá chất mạnh lau bàn thờ; khi cần đánh lại sơn, chọn ngày phù hợp theo phong tục gia đình và hoàn thành gọn trong ngày.

Giường và tủ áo

Mở tủ áo cho thoáng định kỳ, dùng túi hút ẩm trong tủ vào mùa nồm, không nhồi đồ ẩm vào tủ. Giường kê cách tường vài centimét để mặt sau đầu giường không ẩm mốc.

Những điều không nên làm

• Phun dầu nhớt, dầu ăn lên đồ gỗ để "bóng"; dầu bám bụi và ôi.
• Che đồ gỗ bằng nilon kín trong mùa nồm, hơi nước đọng bên trong gây mốc.
• Đặt bình nước, chậu cây không có đĩa lót trực tiếp lên mặt gỗ.
• Tin vào "gỗ quý không bao giờ mối"; gỗ nào cũng cần môi trường khô thoáng.

Bài liên quan

• Các loại gỗ tự nhiên làm nội thất
• Gỗ tự nhiên hay gỗ công nghiệp theo phong thuỷ
• Chuyên mục Nội Thất

Câu hỏi thường gặp

Làm sao chống cong vênh đồ gỗ mùa nồm?

Đóng cửa sổ khi nồm, dùng máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô, kê đồ gỗ cách tường và sàn, mở tủ cho thoáng khi trời khô. Quan trọng nhất là gỗ phải được sấy đạt và sơn kín sáu mặt từ đầu.

Đồ gỗ bị mối phải làm sao?

Cách ly món đồ và gọi đơn vị diệt mối xử lý tận gốc ở tường, nền nhà; phun thuốc bề mặt thường không triệt để.

Bao lâu nên đánh dầu đồ gỗ một lần?

Đồ gỗ hoàn thiện dầu nên đánh lại mỗi 6–12 tháng; đồ sơn PU chỉ cần lau sạch và kiểm tra lớp sơn định kỳ.

Đồ gỗ nứt có ảnh hưởng phong thuỷ không?

Theo Liên Hoa, đồ gỗ hư hỏng, cửa không khép kín là điều xấu cụ thể trong sinh hoạt; nên sửa sớm. Không cần vật phẩm hoá giải, chỉ cần sửa cho lành.