Bốn tầng xét hình trong thiết kế phong thủy Hình Pháp Liên Hoa

Thiết kế công trình theo Hình Pháp Liên Hoa là cách xét hình của một công trình qua bốn tầng: hình tướng công trình, hình thể nội cục, cảnh quan tiểu cục và cảnh quan trung – đại cục. Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) gọi đây là bộ môn gắn với hai chữ "thiết kế" trong phong thuỷ, và bài bút ký này đi qua từng tầng theo con mắt của người làm kiến trúc.

Kiến trúc sư được đào tạo để xét công năng, kết cấu, thẩm mỹ, quy chuẩn. Phong thuỷ sư được đào tạo để xét khí. Hình Pháp Liên Hoa là chỗ hai bên gặp nhau, vì cả hai cùng làm việc trên một thứ: hình của công trình.

"Khi đề cập đến hai chữ Thiết Kế trong phong thuỷ, người ta phải nói đến Bộ môn Hình Pháp Liên Hoa." — Thầy Vũ Giới

Hình Pháp Liên Hoa là gì trong thiết kế công trình?

Hình Pháp Liên Hoa là bộ môn nghiên cứu hình và thế của công trình, gồm cả dương trạch là nhà ở, công trình sống, và âm trạch là mộ phần, lăng tẩm. Trong thiết kế, bộ môn này cho người thiết kế biết hình nào sinh khí nào, để tạo ra một công trình có sự sống.

Thầy Vũ Giới đặt tên Hình Pháp Liên Hoa cho toàn bộ phép dụng hình mà Thầy hệ thống hoá: loan đầu, hình thế, hình thể, hình sát, thế sát. Theo Thầy, Hình Pháp chiếm hơn một nửa trọng lượng trong toàn bộ học thuật phong thuỷ; Thầy thường nói hình thế chiếm khoảng 70%, lý số khoảng 30%.

Điểm làm Hình Pháp Liên Hoa khác các cách học rời rạc là lý luận thiết kế dựa trên Lý Khí của Hà Đồ. Tư duy hình thể và bố cục phải thoả mãn âm dương, ngũ hành qua các nguyên lý và định luật về khí. Trọng tâm là Hình Khí Cục, tức sự tương tác giữa hình thể và khí trường tại một khu vực, chứ không phải các phép tính lý số như Huyền Không Phi Tinh.

Thầy Vũ Giới cũng nói rõ đối tượng học tốt bộ môn này cần có nền tảng vững về không gian, đặc biệt trong xây dựng và kiến trúc. Đây là lý do Thầy hay nói: "Phong thuỷ sư chính là Kiến Trúc Sư Cổ vậy."

Bốn tầng xét hình của Hình Pháp Liên Hoa gồm những gì?

Bốn tầng xét hình gồm: hình tướng công trình, hình thể nội cục, cảnh quan tiểu cục và cảnh quan trung – đại cục. Thầy Vũ Giới chia Hình Pháp Liên Hoa trong thiết kế thành bốn mục trọng tâm này.

Tầng	Phạm vi	Câu hỏi thiết kế
1. Hình tướng công trình	Hình dáng tổng thể, kiến trúc bên ngoài	Khối nhà có cân, có vững, có góc nhọn chĩa ra không?
2. Hình thể nội cục	Bố cục, hình dạng, sắp xếp không gian bên trong	Các phòng có phân vị rõ, khí đi trong nhà có thuận không?
3. Cảnh quan tiểu cục (tiểu loan đầu)	Sân vườn, lối đi, tiểu cảnh sát công trình	Khí đến cửa có êm, có chỗ tụ không?
4. Cảnh quan trung – đại cục (loan đầu)	Địa hình, sông núi, đường sá, công trình lân cận	Công trình nằm trong cục nào, nương vào đâu?

Thứ tự trên bảng là thứ tự trình bày. Thứ tự xét khi thiết kế thì ngược lại: đi từ tầng 4 vào tầng 1, từ lớn vào nhỏ. Thầy Vũ Giới nhấn mạnh tiểu cục và trung cục phải nương tựa vào cấu trúc đại cục sẵn có; thiết kế từ trong ra mà quên đại cục thì dễ đặt một ngôi nhà đẹp vào một chỗ không giữ được khí.

Hình tướng công trình nên xét những gì?

Hình tướng công trình nên xét sự cân đối của khối, sự vững của nền và nóc, và các chi tiết chĩa ra không gian bên ngoài. Hình tướng là cái "dáng" của công trình nhìn từ ngoài vào.

Ba nhóm điểm thường được xét:

• Khối: vuông vắn, cân đối hay méo, khuyết, lệch. Theo Thầy Vũ Giới, vận khí của cục dựa vào sự cân đối mà hình thành.
• Nóc và nền: nóc là nơi chủ quản dương khí, nền là nơi tiếp địa khí. Đây là một cặp phu thê chính phối, tức cặp âm dương đúng bộ mới sinh khí.
• Chi tiết ngoài: Thầy dặn tuyệt đối không thiết kế các cạnh nhọn chĩa ra không gian bên ngoài.

Thầy Vũ Giới đã phê phán thẳng những công trình mang danh "di sản" mà lại đục đỉnh nóc để lấy sáng. Theo Thầy, sự sống của công trình tụ ở Thiên Tâm, ngay tại đỉnh nóc; đỉnh nóc mà hở thì khí tán, hồn bay. Đây là ví dụ rõ nhất cho thấy một quyết định về hình tướng có thể đi ngược lý khí.

Hình thể nội cục được bố trí theo nguyên tắc nào?

Hình thể nội cục được bố trí theo nguyên tắc phân vị rõ ràng và cho khí đi thuận từ cửa vào trong. Nơi ăn, nơi ngủ, nơi tiếp khách, nơi đặt bếp, nơi thờ tự phải riêng, không chồng chéo.

Thầy Vũ Giới coi phân vị là quy tắc chung nhất nhưng cũng quan trọng nhất của nội cục, và nói rằng khi nhìn đủ lâu vào không gian, người ta sẽ hiểu được "chân quyết" của hình pháp. Ngoài phân vị, Hình Pháp Liên Hoa xét thêm:

• Tâm nhà: phân biệt tâm biểu kiến, là tâm hình học, với tâm thực, là tâm vận khí. Bố trí phải dựa vào tâm thực.
• Bếp: bếp là sinh mệnh lực của ngôi nhà, phải đỏ lửa đều đặn.
• Phòng thờ: chỗ tĩnh, không bị đè, không bị xuyên.
• Kết cấu: Hình Pháp Liên Hoa hình pháp hoá cột, dầm, đà, móng, tường, mái; mỗi bộ phận ảnh hưởng đến sự vững chãi và lưu thông khí bên trong.

Nền tảng của tầng này là 24 định luật âm dương mà Thầy Vũ Giới giảng trong khoá Hình Pháp. Theo Thầy, thấu hiểu các định luật này giúp người thiết kế cân bằng tĩnh và động, sáng và tối, hư và thực trong không gian. Nội dung chi tiết thuộc phần giảng trực tiếp.

Cảnh quan tiểu cục và trung – đại cục khác nhau ra sao?

Cảnh quan tiểu cục là phạm vi sát công trình mà người thiết kế tác động trực tiếp được, còn trung – đại cục là môi trường rộng mà người thiết kế chủ yếu phải đọc và nương theo. Tiểu cục là việc "làm", đại cục là việc "chọn".

Tiểu loan đầu

Tiểu loan đầu gồm sân vườn, lối đi, tiểu cảnh, cổng. Ở tầng này, kiến trúc sư có nhiều quyền nhất: tạo minh đường trước cửa, uốn lối đi cho khí chậm lại, đặt cây che nắng gắt, xử lý nước mưa. Thầy Vũ Giới từng xử lý một nhà hướng Tây bị nắng làm tán khí cục bằng cách thiết kế hệ che chắn mặt tiền và trồng một cây lớn tạo bóng mát.

Trung – đại cục loan đầu

Trung – đại cục gồm địa hình, sông núi, đường sá và các công trình lân cận. Thầy Vũ Giới viết rằng đại cục phải bám sát vào hình thái tự nhiên của sơn long là địa mạo núi đồi, và thuỷ long là hệ thống thuỷ văn. Ở tầng này, người thiết kế ít khi sửa được; việc chính là chọn vị trí và hướng khối cho thuận với cục.

Thầy cũng khái quát các yếu tố cấu tạo nên một cục thành "lục yếu": Trạch, Lạch, Tâm, Sơn, Hướng, Toạ. Việc phối hợp giữa toạ – hướng và tâm điểm giúp định hình cấu trúc khí ổn định cho công trình.

Kiến trúc sư áp dụng Hình Pháp Liên Hoa vào quy trình thiết kế thế nào?

Kiến trúc sư áp dụng Hình Pháp Liên Hoa bằng cách lồng bốn tầng xét hình vào các bước thiết kế quen thuộc, đi từ khảo sát hiện trạng đến hồ sơ thi công. Không cần làm thêm một bộ hồ sơ riêng, chỉ cần thêm câu hỏi ở mỗi bước.

1. Khảo sát hiện trạng: thêm việc đọc trung – đại cục: nước, đường, công trình lân cận.
2. Ý tưởng tổng mặt bằng: định tâm thực, đặt khối nhà nương vào cục, xác định cổng và cửa.
3. Mặt bằng các tầng: phân vị bếp, thờ, ngủ, khách; kiểm tra dầm cột với vị trí giường và bàn thờ.
4. Mặt đứng, mặt cắt: kiểm tra nóc liền, nền đúng cốt, không có cạnh nhọn chĩa ra ngoài.
5. Cảnh quan: minh đường, lối đi, cây che nắng, đường thoát nước mưa.
6. Hồ sơ thi công: ghi chú điểm cứng phong thuỷ để nhà thầu không tự ý đổi.

Ở bước 2 và bước 3, kiến trúc sư có thể làm việc trực tiếp với phong thuỷ sư trên cùng một bộ mặt bằng. Công cụ Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa và Lập Cục Pháp do Thầy Vũ Giới phát triển giúp phân cung ngay trên mặt bằng. Thầy cũng lưu ý: công nghệ không thể thay thế luận đoán của thầy phong thuỷ.

Vì sao Hình Pháp đứng trước lý số trong thiết kế?

Hình Pháp đứng trước lý số vì lý số tính trên cái cục đã có hình; hình sai thì số đúng cũng không dùng được. Khẩu quyết Thầy Vũ Giới hay nhắc là "Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng".

Thầy giải thích bằng ví dụ chiếc xe: mải tính công suất, sức tải mà chiếc xe không khởi động được thì mọi thông số cũng vứt đi. Nếu những điều kiện về hình thế chưa thoả mãn, thì nhà hợp hướng, tính theo Phi Tinh, Kỳ Môn, Đại Quái hay Liên Thành đều trở nên vô nghĩa.

Điều này không có nghĩa lý số vô dụng. Theo tinh thần "không có môn nào sai, chỉ đặt sai chỗ", lý số có chỗ của nó sau khi hình đã đúng. Thầy Vũ Giới nói gọn: "Định cục là dựa vào hình, còn lý khí thì dựa vào số."

Tóm lại, bút ký này không đưa ra một mẫu nhà để chép, mà đưa ra một cách nhìn: thiết kế đi từ đại cục vào hình tướng, từ hình tướng vào nội cục, và ở mỗi tầng đều hỏi một câu duy nhất của phong thuỷ: công trình này có sự sống không. Đó là lý pháp; còn thủ pháp, theo đúng lời Thầy, phải dạy trực tiếp.

— Vũ Giới —

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Bút ký kiến trúc phong thủy Vũ Giới: hình nào khí đó
• Hình Pháp Liên Hoa
• Nguyên tắc kiến trúc phong thuỷ
• Kiến trúc sư học phong thuỷ

Câu hỏi thường gặp

Hình Pháp Liên Hoa có chỉ dùng cho mộ phần không?

Không. Hình Pháp Liên Hoa dùng cho cả dương trạch và âm trạch; Thầy Vũ Giới cho rằng quan niệm Hình Pháp chỉ dành cho âm trạch là sai hoàn toàn.

Kiến trúc sư có cần học Phi Tinh để thiết kế phong thuỷ không?

Không bắt buộc ở bước đầu. Hình Pháp Liên Hoa tập trung vào Hình Khí Cục; lý số như Phi Tinh có chỗ dùng riêng sau khi hình đã đúng.

Thiết kế nên bắt đầu từ trong nhà hay ngoài nhà?

Nên bắt đầu từ ngoài vào: đọc trung – đại cục trước, rồi mới đặt khối nhà, cửa, và bố trí nội cục. Tiểu cục phải nương vào đại cục.

Nhà hiện đại nhiều kính có hợp Hình Pháp không?

Có thể hợp nếu hình khối cân, nóc liền, nội cục phân vị rõ và có chỗ che nắng gắt. Vấn đề không nằm ở phong cách mà ở việc hình có giữ được khí hay không.

Phần mềm có thay được phong thuỷ sư không?

Không. Thầy Vũ Giới phát triển Vẽ Mặt Bằng và Lập Cục Pháp để hỗ trợ, nhưng chính Thầy nhắc công nghệ không thể thay thế luận đoán của thầy phong thuỷ.