Kiến trúc bền vững theo phong thuỷ là cách thiết kế lấy gió, nước, cây, nắng và địa hình làm gốc, để ngôi nhà được tự nhiên "dung nạp, ôm ấp và nuôi dưỡng" thay vì chống lại tự nhiên. Bút ký này trình bày cách Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) nhìn mối quan hệ giữa phong thuỷ và kiến trúc bền vững, chỗ hai bên gặp nhau và chỗ hai bên khác nhau.
Trả lời nhanh: Phong thuỷ gặp kiến trúc bền vững ở năm yếu tố: chắn gió dữ và đón gió lành, giữ và dẫn nước, che nắng gắt, trồng cây tạo sinh cơ, và đặt nhà thuận địa hình. Theo Thầy Vũ Giới, tư duy quy hoạch kiến trúc của phong thuỷ vốn là bền vững; nhưng phong thuỷ vẫn là phong thuỷ, xét khí chứ không chỉ xét nhiệt độ hay độ ẩm.
Khái niệm "kiến trúc xanh", "kiến trúc bền vững" ngày nay được nói đến nhiều. Người học phong thuỷ đọc các tiêu chí ấy thường thấy quen: che nắng, thông gió, giữ nước, trồng cây. Câu hỏi là: phong thuỷ có phải chỉ là kiến trúc bền vững nói bằng ngôn ngữ cổ không?
"Tư duy quy hoạch kiến trúc của phong thuỷ là bền vững. Quan niệm gió, nước và núi thôi là thấy tư duy bền vững của phong thuỷ rồi." — Thầy Vũ Giới
Phong thuỷ và kiến trúc bền vững gặp nhau ở đâu?
Phong thuỷ và kiến trúc bền vững gặp nhau ở chỗ cả hai đều đặt công trình vào tự nhiên chứ không đặt tự nhiên vào công trình. Cả hai đều xét gió, nước, nắng, cây và địa hình trước khi xét hình dáng ngôi nhà.
Thầy Vũ Giới viết rằng cốt lõi của kiến trúc phong thuỷ là lấy "đại tự nhiên" làm trung tâm của mọi thiết kế: định vị một ngôi nhà vào không gian phải bảo đảm sự hài hoà, để chính tự nhiên có thể dung nạp, ôm ấp và nuôi dưỡng công trình đó. Đại tự nhiên ở tầng vĩ mô là thiên và địa; ở tầng vi mô là cảnh quan và hệ sinh thái quanh nhà.
Thầy cũng nhắc rằng dưới lăng kính của vi khí hậu học hiện đại và phong thuỷ phương Đông, việc đặt ngôi gia vào tổng thể khí lực tự nhiên phải đạt tiêu chuẩn "tàng phong đắc thuỷ, thừa sinh khí". Tàng phong là giữ gió, đắc thuỷ là được nước, thừa sinh khí là nương vào khí sống. Ba chữ này cũng là ba tiêu chí của một ngôi nhà bền vững.
Phong thuỷ có phải là kiến trúc bền vững nói bằng ngôn ngữ cổ không?
Không hoàn toàn. Phong thuỷ có nhiều điểm trùng với kiến trúc bền vững, nhưng phong thuỷ xét khí, một thứ vô hình mà các chỉ số nhiệt, ẩm, gió không đo hết được. Thầy Vũ Giới phản đối việc "khoa học hoá" phong thuỷ.
Theo Thầy, phong thuỷ thuộc văn hoá Á Đông, mang tính duy tâm; gán cho nó cái tên "phong thuỷ khoa học" là tráo đổi từ ngữ. Thầy viết thẳng: "Phong thuỷ là Phong thuỷ, thế thôi." Tuy vậy, Thầy cũng không bí hiểm hoá: phong thuỷ phải học bằng trí lực, không có gì là bí hiểm.
Thầy Vũ Giới đặt hai cách nhìn này cạnh nhau: kiến trúc hiện đại phương Tây dựa trên tư duy hình thể và công năng, còn kiến trúc phong thuỷ Á Đông dựa trên tư duy vận động khí của ngôi gia. Thầy cho rằng khí và hình chất là nhất thể, và có một "điểm giao" mà nếu biết khai thác thì vận dụng được cả hình và khí cùng lúc.
Vì vậy, cách hiểu đúng là: kiến trúc bền vững là một điểm giao rất rộng với phong thuỷ. Một ngôi nhà bền vững thường dễ thành một ngôi nhà có sự sống. Nhưng một ngôi nhà đạt mọi chỉ số xanh mà phá Thiên Tâm, sai tâm, sai phân vị, thì theo phong thuỷ vẫn là nhà bệnh.
Gió và nước được xử lý thế nào trong kiến trúc phong thuỷ?
Gió được xử lý theo nguyên tắc chắn gió dữ, giữ gió lành; nước được xử lý theo nguyên tắc dẫn về, giữ lại, rồi mới thoát. Hai chữ "phong" và "thuỷ" chính là tên của bộ môn.
Thầy Vũ Giới giải thích phong thuỷ bản chất là hai dòng lưu chuyển khí âm dương của thiên địa: lưu khí của đất là thuỷ, lưu khí của trời là phong. Lưu khí đồ của Phong Thuỷ Liên Hoa mô tả khí "chạy như nước – xoắn như gió".
Gió
- Phía sau nhà nên vững, có chỗ tựa để chắn gió lùa.
- Phía trước nên có khoảng thoáng để gió vào nhẹ, không thốc thẳng.
- Trong nhà nên có đường gió đi vòng, không xuyên thẳng từ cửa trước ra cửa sau.
Nước
- Nước mưa nên được dẫn về, có chỗ tụ trước khi thoát.
- Sân trong, giếng trời là nơi thu nước trời, như bố cục Tứ Thuỷ Quy Đường của nhà cổ, nơi nước bốn mái đổ về sân giữa.
- Không để nước đọng lâu quanh móng và trước cửa.
Thầy Vũ Giới dặn gia chủ nên đứng tại khu đất khi trời mưa để nhìn dòng nước chảy, vì nước mang theo linh khí của trời đất, giúp tái tạo sinh cơ cho toàn cục. Đây cũng là bài học đầu tiên của thiết kế thoát nước bền vững: hiểu nước trước khi xây.
Nắng gắt ảnh hưởng đến khí của ngôi nhà ra sao?
Nắng gắt kéo dài làm tán khí cục, vì hoả khí quá vượng thiêu đốt không gian, khiến khí trong nhà không tụ được. Đây là điểm phong thuỷ và kiến trúc chống nóng gặp nhau rất rõ.
Thầy Vũ Giới đã kể một ca thực địa: một nhà hướng Tây phạm nắng gắt, dẫn đến hiện tượng nắng làm tán khí cục. Giải pháp Thầy đưa ra là thiết kế hệ thống che chắn mặt tiền và trồng một cây lớn. Theo Thầy, sau vài năm cây phát triển xanh tốt, tạo bóng mát giúp tụ khí, ngăn sự thiêu đốt của hoả khí quá vượng.
Ca này cho thấy hai điều. Thứ nhất, giải pháp phong thuỷ ở đây trùng với giải pháp kiến trúc chống nóng: che chắn và trồng cây. Thứ hai, Thầy không đề nghị xoay hướng nhà hay đặt vật phẩm, mà xử lý bằng chính hình và cây.
| Yếu tố | Nhìn theo kiến trúc bền vững | Nhìn theo phong thuỷ |
|---|---|---|
| Nắng chiều hướng Tây | Tăng nhiệt, tốn điện làm mát | Hoả khí quá vượng, tán khí cục |
| Gió lùa xuyên nhà | Mất nhiệt, bụi | Khí xuyên, không tụ |
| Nước đọng quanh móng | Ẩm, hỏng kết cấu | Khí âm nặng, uế khí |
| Cây lớn trước nhà | Bóng mát, giảm nhiệt | Tạo sinh cơ, giúp tụ khí (nếu không che kín cửa) |
Cây xanh và sinh cơ liên quan với nhau thế nào?
Cây xanh là một biểu hiện của sinh cơ, tức khí của sự sống trong cuộc đất. Đất có cây tốt, nước lành thường là đất có sinh cơ; đất trơ trụi, bê tông kín mặt thì sinh cơ cạn dần.
Thầy Vũ Giới cho rằng một cuộc đất chỉ thật sự quý khi có sinh cơ, và thuật phong thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống. Khi bàn về việc nắn cửa, xoay hướng để đổi vận, Thầy đặt câu hỏi ngược lại: tại sao không kết hợp với việc cải tạo cảnh quan xung quanh, trồng cây, bồi đắp địa mạch? Theo Thầy, khi "gốc" vững thì bất kể hướng nào, chỉ cần hợp lý và thông thoáng, ngôi nhà đó đã là một ngôi nhà tốt.
Một số nguyên tắc chung khi trồng cây quanh nhà theo tinh thần này:
- Cây lớn nên đặt ở phía cần che nắng, không đặt chắn ngay trước cửa chính.
- Không để cành nhọn, cành khô chĩa vào cửa hay cửa sổ phòng ngủ.
- Giữ cây khoẻ, cắt tỉa đều; cây chết, cây héo nên thay.
- Ưu tiên giữ lại cây cũ khoẻ mạnh trên đất thay vì chặt hết để xây.
Địa hình và quy hoạch bền vững nhìn theo Liên Hoa thế nào?
Địa hình và quy hoạch bền vững theo Liên Hoa là đặt công trình thuận theo sơn long và thuỷ long sẵn có, không san phẳng tất cả rồi dựng lại từ đầu. Tiểu cục và trung cục phải nương vào đại cục.
Thầy Vũ Giới viết rằng một đồ án quy hoạch phong thuỷ phải thoả mãn trọn vẹn lưu khí đồ của cả địa vận và thiên vận: địa vận là sự lưu chuyển của thực địa để đắc khí về hình thể không gian, thiên vận là sự luân chuyển của thời gian để đắc khí trong trục thời vận. Thiếu một trong hai, theo Thầy, sẽ phá vỡ cấu trúc cân bằng sinh thái của cả quy hoạch.
Ở những nơi tự nhiên không đủ, Phong Thuỷ Liên Hoa có phép lập cục. Thầy nói: "Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn của tự nhiên mà dùng. Còn lập cục là giả kim thuật luyện bùn thành vàng để dùng." Và: "Sình lầy không có chủ mạch, đúng – nhưng lập cục là phép tái tạo mạch, chứ không phải tìm mạch." Lập cục không phải phá tự nhiên, mà là tạo lại cái tự nhiên đang thiếu: nước, cây, khoảng thở.
Với người thiết kế, điều này dẫn tới một thứ tự làm việc: đọc tự nhiên trước, giữ lại những gì đang sống, bổ sung những gì còn thiếu, rồi mới đặt công trình vào.
Gia chủ áp dụng tinh thần này vào nhà mình thế nào?
Gia chủ áp dụng bằng cách xử lý gió, nước, nắng, cây trước khi nghĩ đến vật phẩm hay xoay hướng. Những việc này vừa làm nhà dễ chịu hơn, vừa đúng với tinh thần Hình Pháp Liên Hoa.
- Quan sát nhà khi nắng gắt và khi mưa, ghi lại chỗ nóng, chỗ đọng nước.
- Che nắng gắt bằng mái hắt, lam, cây xanh thay vì chỉ kéo rèm.
- Dẫn nước mưa về chỗ tụ, xử lý chỗ đọng quanh móng và cửa.
- Giữ đỉnh nóc liền; lấy sáng bằng giếng trời đặt đúng chỗ đã lập cục.
- Trồng cây ở phía cần che, giữ trước cửa thoáng.
- Khi xây mới hoặc sửa lớn, mời phong thuỷ sư xem cùng kiến trúc sư từ đầu.
Tóm lại, phong thuỷ và kiến trúc bền vững đi chung một đoạn đường dài: tôn trọng gió, nước, nắng, cây và đất. Đoạn còn lại, phong thuỷ đi tiếp một mình: xét tâm, xét phân vị, xét khí của sự sống. Hiểu cả hai thì ngôi nhà vừa bền, vừa sống.
— Vũ Giới —
Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: đánh dấu hướng nắng, đường gió, chỗ thu nước trên mặt bằng.
- La Kinh Liên Hoa: đo hướng nhà để biết mặt nào chịu nắng chiều.
- Mẫu nhà Liên Hoa: tham khảo bố cục sân trong, giếng trời.
- Dự toán Liên Hoa: ước tính chi phí xây dựng sơ bộ.
Bài liên quan
- Bút ký kiến trúc phong thủy Vũ Giới: hình nào khí đó
- Kiến trúc quy hoạch phong thuỷ
- Phong thủy nhà vườn: nước, đất, cây xanh và sinh cơ cho ngôi nhà
- Phong thuỷ khoa học là sai
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Kiến trúc sư và người làm quy hoạch muốn hiểu lưu khí đồ, sinh cơ và lập cục có thể học theo lộ trình phong thuỷ bất động sản hoặc phong thuỷ sư. Tư vấn kiến trúc phong thuỷ tại Hà Nội: 0917 798 886 (KTS Vũ Minh).
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Nhà xanh, nhà tiết kiệm năng lượng có tự động hợp phong thuỷ không?
Không tự động. Nhà xanh thường thuận ở gió, nước, nắng, cây, nhưng phong thuỷ còn xét tâm nhà, phân vị, nóc và nền; sai những điểm này thì vẫn là nhà bệnh.
Nhà hướng Tây có nên xoay hướng để tránh nắng?
Thầy Vũ Giới không khuyến khích nắn cửa, xoay hướng. Trong một ca thực địa, Thầy xử lý nhà hướng Tây bằng hệ che chắn mặt tiền và trồng cây tạo bóng mát.
Trồng cây lớn trước nhà có tốt không?
Tốt nếu cây che nắng gắt và không chắn kín cửa chính. Cây trước cửa nên để khoảng thoáng cho khí vào; cây khô, cây chết nên thay.
Phong thuỷ có phải là khoa học môi trường không?
Không. Theo Thầy Vũ Giới, phong thuỷ thuộc văn hoá Á Đông, xét khí vô hình; nó có điểm giao rộng với kiến trúc bền vững nhưng không đồng nhất với khoa học môi trường.
