Nếu phong thủy nhà ở quan tâm tới một ngôi nhà, thì phong thủy quy hoạch quan tâm tới cả một khu: khu dân cư, khu đô thị, khu nghỉ dưỡng, khuôn viên trường học hay khu công nghiệp. Ở quy mô này, những quyết định về thế đất, trục chính, cổng, mặt nước và cây xanh ảnh hưởng tới hàng trăm, hàng nghìn hộ gia đình trong nhiều chục năm. Bài này trình bày các nguyên tắc chính khi kết hợp kiến trúc quy hoạch với phong thủy: đọc thế đất, xác định trục chính, đặt cổng và lối vào, tổ chức mặt nước, cây xanh, phân khu chức năng và những lỗi hay gặp. Phần tổng quan về phong thủy dự án có ở bài phong thủy dự án, quy hoạch.
Trong bài này: vì sao phong thủy quan trọng ở quy mô quy hoạch · đọc thế đất · xác định trục chính · cổng và lối vào · mặt nước · cây xanh và không gian mở · phân khu chức năng · mạng lưới đường · lỗi hay gặp · câu hỏi thường gặp.
1. Vì sao phong thủy quan trọng ở quy mô quy hoạch?
Một sai sót trong một ngôi nhà có thể sửa bằng cách đổi vị trí giường hay làm thêm vách ngăn. Nhưng một sai sót ở quy hoạch, như con đường chính đâm thẳng vào một dãy nhà, hồ điều hoà đặt ở chỗ trũng thoát nước kém, hay cổng khu đô thị mở ra một nút giao nguy hiểm, sẽ ảnh hưởng tới mọi người sống trong khu và rất khó sửa sau khi đã xây dựng. Vì vậy, càng ở quy mô lớn, việc xem xét phong thủy từ giai đoạn ý tưởng quy hoạch càng có giá trị.
Ở quy mô này, phong thủy chủ yếu dựa vào phương pháp hình thế: đọc địa hình, dòng nước, hướng gió, đường giao thông và mối quan hệ giữa các khối công trình. Các phương pháp lý khí thường được áp dụng sâu hơn ở cấp từng công trình.
2. Đọc thế đất
- Thế tựa: phía nào của khu đất cao, vững, có thể làm "hậu chẩm" cho khu; thường là nơi bố trí công trình quan trọng hoặc khu ở cao cấp.
- Hai bên che chắn: địa hình, cây xanh hoặc khối công trình hai bên giúp khu đất không bị gió lùa.
- Minh đường: khoảng thoáng phía trước, thường là quảng trường, công viên, mặt nước, nơi khí tụ và cũng là không gian công cộng chính.
- Dòng nước và thoát nước: hướng nước chảy tự nhiên, vùng trũng, nguy cơ ngập; đây vừa là yếu tố phong thủy vừa là yếu tố kỹ thuật bắt buộc.
- Hướng gió và nắng: gió mùa, hướng nắng gắt quyết định cách xoay các dãy nhà.
Việc đọc thế đất cần kết hợp bản đồ địa hình, khảo sát thực địa và đo hướng ở nhiều điểm. Kiến thức nền về đo hướng có ở bài cách đo hướng nhà bằng la kinh.
3. Xác định trục chính
Trục chính là đường xương sống của khu quy hoạch, nối cổng chính với không gian trung tâm và công trình quan trọng nhất. Một trục chính tốt thường:
- Đi từ thấp lên cao, từ minh đường vào thế tựa, tạo cảm giác tiến vào trang trọng.
- Có điểm dừng, quảng trường, nút giao mềm thay vì chạy thẳng một mạch dài.
- Không đâm thẳng vào cửa một công trình ở cuối trục nếu công trình đó là nhà ở.
- Hướng của trục hài hoà với hướng gió mát và hướng nhìn đẹp.
4. Cổng và lối vào
- Vị trí cổng: mở ra đường có lưu lượng phù hợp, tránh nút giao phức tạp, tránh đối diện thẳng công trình gây áp lực.
- Khoảng đệm sau cổng: quảng trường, vòng xoay hoặc cảnh quan giúp dòng xe, dòng người chậm lại trước khi vào khu.
- Cổng phụ: tách luồng xe dịch vụ, xe rác, xe chở hàng khỏi cổng chính.
- Hình thức cổng: cân đối, vững chãi, phù hợp với tính chất của khu.
5. Mặt nước
Mặt nước như hồ điều hoà, kênh cảnh quan, suối nhân tạo là yếu tố rất được coi trọng trong phong thủy quy hoạch. Một số nguyên tắc:
- Mặt nước nên đặt ở phía trước hoặc ôm lấy khu ở, phía lõm của đường cong hướng về các công trình.
- Nước nên được giữ sạch, có lưu thông; hồ tù đọng gây mùi và muỗi là điểm trừ cả về phong thủy lẫn môi trường.
- Hồ điều hoà cần được tính đúng chức năng thoát nước mưa, không chỉ để làm cảnh.
- Kênh nước không nên chạy thẳng tắp, đâm vào khu ở; các đoạn uốn lượn mềm mại được ưa chuộng hơn.
6. Cây xanh và không gian mở
Cây xanh vừa là lớp che chắn gió, bụi, tiếng ồn, vừa tạo không gian nghỉ ngơi. Vành đai cây xanh dọc đường lớn, công viên trung tâm làm minh đường, cây xanh dọc trục chính và các khoảng sân nhỏ giữa các nhóm nhà giúp khu đô thị có nhịp thở. Về phong thủy, cây xanh khoẻ mạnh, được chăm sóc tốt góp phần làm khu đất "sinh khí".
7. Phân khu chức năng
- Khu ở: đặt ở vị trí có thế tựa, yên tĩnh, gần cây xanh và mặt nước.
- Khu công cộng, thương mại: gần cổng, trục chính, thuận tiện tiếp cận.
- Trường học, nhà trẻ: an toàn, xa đường lớn, gần khu ở.
- Hạ tầng kỹ thuật: trạm điện, trạm xử lý nước thải, điểm tập kết rác đặt ở vị trí kín, cuối hướng gió, tách khỏi khu ở và không gian công cộng chính.
- Công trình tâm linh, nếu có: vị trí trang nghiêm, có không gian riêng, không bị luồng giao thông cắt ngang.
8. Mạng lưới đường
Đường nội bộ nên có thứ bậc rõ ràng: trục chính, đường khu vực, đường nhóm nhà. Tránh tạo ra các ngõ cụt hẹp dài, các ngã ba chữ T đâm thẳng vào nhà ở, hoặc các lô đất ở mũi nhọn giữa hai đường. Đường cong mềm theo địa hình giúp giảm tốc độ xe và tạo cảnh quan đẹp hơn trục thẳng tắp.
9. Những lỗi quy hoạch hay gặp
- Trục đường chính đâm thẳng vào dãy nhà ở cuối trục.
- Nhiều lô đất ở góc nhọn, hình tam giác khó sử dụng.
- Hồ cảnh quan đặt ở chỗ cao, phải bơm nước, trong khi vùng trũng lại bố trí nhà ở.
- Trạm xử lý nước thải đặt đầu hướng gió.
- Thiếu không gian mở, cây xanh; mật độ xây dựng quá dày.
- Cổng khu mở ra nút giao nguy hiểm.
Phần lớn những lỗi này đều có thể nhận ra từ bản vẽ tổng mặt bằng nếu được rà soát sớm bởi cả kiến trúc sư quy hoạch và người tư vấn phong thủy. Ở cấp từng toà nhà trong khu, tham khảo bài phong thủy tòa nhà văn phòng; mối quan hệ giữa hai lĩnh vực có ở bài phong thủy và kiến trúc.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- App Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: phác thảo tổng mặt bằng, trục chính và các khối công trình.
- App Lập Cục Pháp: đặt la kinh Liên Hoa lên tổng mặt bằng để xác định hướng.
- La kinh trực tuyến Liên Hoa: đo và đọc hướng ngay trên web.
- Mẫu nhà Liên Hoa: tham khảo các mẫu quy hoạch khu đô thị và nhà ở.
Câu hỏi thường gặp về quy hoạch theo phong thủy
Phong thủy quy hoạch khác phong thủy nhà ở thế nào?
Quy hoạch tập trung vào hình thế lớn: địa hình, nước, đường, trục chính, phân khu. Nhà ở đi sâu vào bố trí bên trong và các phương pháp lý khí cho từng công trình.
Khu đất bằng phẳng thì tạo thế tựa thế nào?
Có thể dùng khối công trình cao hơn, cây xanh lớn hoặc địa hình nhân tạo ở phía sau để tạo thế tựa, kết hợp mặt nước và quảng trường phía trước làm minh đường.
Có cần đo hướng cho cả khu quy hoạch không?
Có. Hướng của trục chính, các dãy nhà và cổng cần được xác định rõ để tính toán nắng gió và phân tích phong thủy.
Nên mời tư vấn phong thủy vào giai đoạn nào của dự án?
Từ giai đoạn ý tưởng quy hoạch, khi trục chính, cổng và phân khu còn có thể thay đổi dễ dàng.
Cần tư vấn phong thủy cho dự án quy hoạch cụ thể, có thể liên hệ Phong Thuỷ Liên Hoa.
