Hình dạng mặt bằng nhà phong thủy: vuông, méo, khuyết góc

Hình dạng mặt bằng nhà là điều đầu tiên phong thuỷ nhìn vào khi mở một bản vẽ: nhà vuông vức hay méo lệch, khuyết góc hay nhô góc, có cạnh nhọn chĩa ra ngoài không. Bài này giải thích vì sao hình dạng mặt bằng quan trọng, thế nào là mặt bằng tốt, khuyết góc ảnh hưởng ra sao, và cách xử lý khi đất hoặc nhà không vuông.

Một mảnh đất méo không phải là án tử. Một ngôi nhà vuông vức cũng không tự động tốt. Nhưng nhìn vào mặt bằng, người làm phong thuỷ biết ngay khí của ngôi nhà có được "đựng" trọn hay không.

"Khí tụ thành hình, hình nào khí đó. Tâm sinh hình, hình sinh tâm."

— Khẩu quyết Hình Pháp Liên Hoa

Vì sao hình dạng mặt bằng quan trọng trong phong thuỷ?

Hình dạng mặt bằng quan trọng vì theo phong thuỷ, khí vận hành theo hình: hình cân đối thì khí tụ đều, hình méo lệch thì khí lệch theo. Mặt bằng là bản vẽ nhìn từ trên xuống, cho thấy rõ nhất hình thể của ngôi nhà.

Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) có một ví dụ đời thường về chọn đất: hãy tưởng tượng mua một trái sầu riêng bị eo, bị hư. Khi tách vỏ, phần cơm sẽ ít và vị cũng không ngon bằng trái lành lặn. Mảnh đất và ngôi nhà cũng vậy. Theo Thầy, ưu tiên đất vuông vắn hoặc hình chữ nhật đẹp, vì vận khí của cục dựa vào sự cân đối này mà hình thành.

Hình thể là hình tướng cụ thể của ngôi nhà: dáng khối, góc cạnh, phần lồi lõm. Hình thể khác hình thế, là cách ngôi nhà thu lai long và thuỷ khẩu từ môi trường. Mặt bằng thể hiện chủ yếu hình thể; hình thế phải đọc thêm từ bản đồ và thực địa.

Phong Thuỷ Liên Hoa đặt Hình Pháp lên trước lý số. Thầy Vũ Giới viết: "Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì." Vì vậy, trước khi phân cung hay tính sao, việc đầu tiên khi mở mặt bằng là đọc hình dạng.

Mặt bằng nhà hình gì được coi là tốt?

Mặt bằng nhà được coi là tốt khi khối nhà chính vuông hoặc chữ nhật cân đối, các góc đủ, cạnh thẳng, không có góc nhọn đâm ra ngoài và không có phần hụt lớn. Đó là hình "đoan chính", dễ xác định tâm, dễ chia không gian.

Bảng dưới đây tóm tắt cách Phong Thuỷ Liên Hoa nhìn các dạng mặt bằng thường gặp. Đây là nhận định ở tầng hình thể, chưa xét môi trường và lý khí.

Dạng mặt bằng	Nhận định chung	Lưu ý
Vuông	Cân đối, khí tụ đều, dễ định tâm	Kiểm tra cửa và các phòng có đoan chính không
Chữ nhật tỷ lệ vừa phải	Tốt, phổ biến với nhà phố và biệt thự	Nhà quá dài và hẹp cần xử lý thông thoáng giữa nhà
Chữ L, chữ U	Có phần khuyết, cần xét kỹ	Phần khuyết nên thành sân trong, không để trống vô chủ
Hình thang, đất nở hậu hoặc thót hậu	Khối nhà dễ bị méo theo đất	Nên giữ khối nhà chính vuông, phần thừa làm sân vườn
Tam giác, đa giác méo	Khó, khí lệch, nhiều góc nhọn	Cần người có chuyên môn lập phương án cụ thể

Thầy Vũ Giới cũng nói thẳng rằng thực tế khó có gì hoàn hảo trọn vẹn. Mục tiêu là hướng tới sự cân đối trong khả năng tài chính của gia chủ, không phải bỏ mảnh đất chỉ vì nó lệch vài chục phân.

Nhà dài và hẹp có xấu không?

Nhà dài và hẹp không xấu nếu mặt bằng vẫn thẳng, vuông góc và giữa nhà được thông thoáng. Nhà ống ở phố Việt Nam phần đông như vậy. Điều cần tránh là để phần giữa nhà tối, bí, không có giếng trời hoặc khoảng lấy sáng, vì phần giữa thường là nơi khí cần tụ và chuyển.

Khuyết góc, nhô góc và đất méo ảnh hưởng thế nào?

Khuyết góc làm ngôi nhà hụt khí ở phương vị bị khuyết, nhô góc lớn làm tâm khối lệch về phía nhô, còn đất méo khiến khối nhà dễ méo theo nếu thiết kế bám sát ranh đất. Ba lỗi này là ba lỗi hình thể hay gặp nhất trên mặt bằng.

• Khuyết góc: một góc của hình vuông hay chữ nhật bị cắt mất, thường do đất xéo hoặc do thiết kế lùi một góc làm sân. Phần khuyết nhỏ so với tổng thể thì ảnh hưởng nhẹ; phần khuyết lớn thì cần xét kỹ phương vị bị khuyết.
• Nhô góc: một phần khối nhà thò ra ngoài hình chính, như phòng xây thêm, ban công đua lớn. Phần nhô nhỏ thì không đáng ngại; phần nhô lớn làm khối nhà mất cân đối.
• Cạnh nhọn chĩa ra ngoài: Thầy Vũ Giới dặn tuyệt đối không thiết kế các cạnh nhọn chĩa ra không gian bên ngoài. Cạnh nhọn là hình sát do chính ngôi nhà tạo ra.
• Đất méo: bản thân đất méo không quyết định tất cả; quyết định là khối nhà xây lên có méo theo hay không.

Phần khuyết bao nhiêu thì đáng lo?

Không có một con số áp chung cho mọi nhà. Phong Thuỷ Liên Hoa xét phần khuyết trong quan hệ với cả khối nhà, với phương vị bị khuyết và với cục bên ngoài. Một góc khuyết nhỏ để làm hiên thường không đáng ngại. Một góc khuyết chiếm phần lớn một cạnh nhà thì nên nhờ thầy xem trực tiếp trên mặt bằng và thực địa.

Tâm nhà trên mặt bằng méo xác định thế nào?

Tâm nhà trên mặt bằng méo không thể lấy đơn giản bằng cách kẻ hai đường chéo. Với mặt bằng vuông, tâm hình học dễ tìm; với mặt bằng khuyết, nhô, méo, tâm hình học bắt đầu lệch xa so với điểm khí thực sự hội tụ.

Thầy Vũ Giới phân biệt hai khái niệm. Tâm biểu kiến là tâm hình học trên mặt bằng kiến trúc, một điểm số học dựa trên đo đạc. Tâm thực là tâm vận khí cục, điểm hội tụ năng lượng thực sự vận hành bên trong công trình. Theo Thầy, phần đông người học và thực hành quá chấp vào tâm biểu kiến, trong khi chỉ cần định tâm sai thì mọi phép phân kim, lập hướng sau đó đều lệch theo.

Thầy còn đi xa hơn: điểm lập cục không phải là tâm nhà, mà là tâm của cục chứa ngôi nhà. Ngôi nhà là tiểu cục, nằm trong trung cục là cảnh quan bao quanh, và trung cục nằm trong đại cục là địa thế rộng lớn. Mặt bằng chỉ cho thấy tiểu cục; trung cục phải đọc từ bản đồ và thực địa.

"Chỉ cần định tâm sai thì mọi phép phân kiêm, lập hướng sau đó đều sẽ bị lệch lạc theo."

— Thầy Vũ Giới

Vì vậy, với mặt bằng méo, bước định tâm không nên giao hết cho phần mềm. Phần mềm tính nhanh từ một tâm cho trước; chọn tâm nào là việc của người hiểu Lập Cục Pháp.

Đọc mặt bằng nhà nhiều tầng có gì khác?

Đọc mặt bằng nhà nhiều tầng khác ở chỗ phải chồng các tầng lên nhau để xem sự liên thông trên dưới, không đọc từng tầng như những ngôi nhà riêng. Phong thuỷ gọi mối liên thông này là thông thiên thấu địa: phía trên thông với trời qua nóc, phía dưới tiếp đất qua nền.

Theo Thầy Vũ Giới, nhà độc lập trên mặt đất thì thông thiên thấu địa, lấy thiên làm chủ, chăm chút nóc nhà vì đây là nơi chủ quản dương khí. Nhà chung cư thì lấy địa mẫu làm chủ. Khi đọc mặt bằng nhiều tầng, cần để ý:

1. Tầng trên có đè lệch tầng dưới không: phần đua, phần hẫng lớn làm khối nhà "nặng đầu".
2. Vị trí nhà vệ sinh các tầng: nhà vệ sinh tầng trên có nằm ngay trên bếp, trên bàn thờ, trên giường tầng dưới không.
3. Cầu thang và giếng trời: đây là đường khí đi giữa các tầng, nên đặt hợp lý, không chiếm đúng tâm nhà một cách tuỳ tiện.
4. Tầng mái: mái có kín, có vững không; nóc nhà hở, thủng là điều cần tránh.

Khắc phục mặt bằng khuyết, méo khi thiết kế và cải tạo thế nào?

Cách khắc phục chính là tách khối nhà chính ra khỏi phần méo: giữ khối nhà chính vuông, dùng phần đất thừa làm sân, vườn, nhà xe, kho, tiểu cảnh. Cách này xử lý từ hình thể, không phụ thuộc vào vật phẩm.

• Với nhà sắp xây: vẽ khối nhà chính vuông vức trước, sau đó mới tính phần phụ. Đừng để ranh đất quyết định hình khối nhà.
• Với đất nở hậu hoặc thót hậu: phần thừa ở phía sau dùng làm sân sau. Thầy Vũ Giới khuyên nên chừa khoảng trống từ 50 cm đến 1 m phía sau nhà, gọi là "đường lui".
• Với góc khuyết đã có: xét xem có thể khép lại bằng mái hiên, tường rào, bồn cây, sân lát để phần khuyết trở thành không gian có chủ, không phải khoảng trống bỏ hoang.
• Với phần nhô lớn: cân nhắc dùng phần nhô làm không gian phụ, không đặt bếp hay phòng thờ ở đó.
• Với cạnh nhọn: vát, bo, hoặc che bằng cây xanh, tường thấp để cạnh nhọn không chĩa thẳng ra lối đi, cửa nhà khác.

Thầy Vũ Giới phản đối cách xử lý theo "toa cố định": nhà bị đường đâm thì đặt cục đá, nhà phản cung thì treo gương. Theo Thầy, cũng như y có y lý để kê toa, phong thuỷ có lý khí để kê toa. Mỗi mặt bằng khuyết, méo cần một phương án riêng.

Những sai lầm thường gặp khi đọc hình dạng mặt bằng

Sai lầm thường gặp nhất là chỉ nhìn hình dạng mặt bằng rồi kết luận tốt xấu ngay, bỏ qua môi trường và cách khí vào nhà. Dưới đây là các lỗi hay gặp:

• Đọc theo bản vẽ xin phép trong khi nhà đã cơi nới, xây thêm, phần khuyết nhô thực tế khác bản vẽ.
• Coi mọi góc khuyết là đại hung mà không xét độ lớn và cách khuyết đó được sử dụng.
• Lấy tâm hình học cho mặt bằng méo rồi phân cung, khiến cả bảng phân cung lệch.
• Bỏ quên cạnh nhọn của chính nhà mình, chỉ chăm chăm tìm sát khí từ nhà hàng xóm.
• Dùng vật phẩm thay cho sửa hình: treo gương, đặt tượng ở góc khuyết mà không xử lý hình thể.
• Xoay cửa, nắn hướng để bù cho mặt bằng méo, làm méo thêm cửa chính.

Giới hạn cần nói rõ: bài này nêu nguyên lý đọc hình dạng mặt bằng ở tầng hình thể. Kết luận cụ thể cho một ngôi nhà cần xét thêm trung cục, đại cục, cách khí vào nhà và vật liệu thực tế, tức là cần khảo sát tại chỗ.

Tóm lại

Tóm lại, hình dạng mặt bằng là phần "xác" chứa khí của ngôi nhà. Vuông vức, cân đối thì khí tụ đều. Khuyết, nhô, méo thì xử lý bằng cách giữ khối nhà chính đoan chính, biến phần thừa thành sân vườn có chủ. Định tâm cho đúng rồi mới phân cung. Hình trước, số sau.

Hiểu vậy là đủ!

— Vũ Giới —

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Vẽ mặt bằng: thư viện 550 nhà mẫu
• 2D-LCP Liên Hoa: vẽ mặt bằng và phân cung trên bản vẽ
• Nguyên lý thiết kế kiến trúc nhà ở: 6 trụ cột Hình Pháp
• Lỗi kiến trúc phong thuỷ khi tự xây nhà ở dân dụng

Câu hỏi thường gặp

Đất hình thang có nên mua để làm nhà không?

Có thể mua nếu diện tích đủ để đặt một khối nhà chính vuông vức, phần thừa làm sân vườn. Đất thang quá hẹp một đầu, không đủ chỗ cho khối nhà chính đoan chính thì nên cân nhắc kỹ hoặc nhờ thầy xem trước khi xuống tiền.

Nhà chữ L có xấu không?

Nhà chữ L không mặc nhiên xấu. Điều quan trọng là phần khuyết được dùng thế nào: thành sân trong có chủ, có mái hiên, có cây thì khác hẳn một khoảng trống bỏ hoang. Phương vị của phần khuyết cũng cần xét trên thực địa.

Treo gương ở góc khuyết có bù được không?

Không nên coi gương là cách bù góc khuyết. Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, lỗi hình thể phải xử lý từ hình thể trước, như khép góc bằng mái, tường, sân vườn. Vật phẩm chỉ là phần bổ cứu sau, và cần người hiểu lý khí chỉ định.

Tâm nhà có phải là giao điểm hai đường chéo không?

Giao điểm hai đường chéo chỉ là tâm hình học, đúng tương đối với mặt bằng vuông. Thầy Vũ Giới phân biệt tâm biểu kiến và tâm thực; với mặt bằng méo, tâm thực có thể lệch khỏi tâm hình học, và điểm lập cục còn phải xét theo trung cục chứa ngôi nhà.