Khi nhìn những ngôi nhà hình hộp trắng, mái bằng, cửa kính lớn, không phào chỉ trang trí, nhiều người gọi chung là "nhà hiện đại". Một trong những nguồn gốc quan trọng nhất của ngôn ngữ ấy là Bauhaus, ngôi trường thiết kế ra đời ở Đức đầu thế kỷ 20. Bauhaus không chỉ là một phong cách mà là một tư tưởng: thiết kế phải phục vụ đời sống, kết hợp nghệ thuật với kỹ thuật và sản xuất. Bài này giới thiệu ngắn gọn lịch sử Bauhaus, các đặc điểm kiến trúc chính, những gì Bauhaus để lại cho kiến trúc nhà ở ngày nay và cách người Việt có thể học hỏi tinh thần ấy, kể cả khi kết hợp với phong thủy. Bức tranh chung về các trường phái kiến trúc có ở chuyên mục kiến trúc phong thủy.
Trong bài này: Bauhaus là gì · lịch sử ngắn · đặc điểm kiến trúc · công trình tiêu biểu · ảnh hưởng tới kiến trúc hiện đại · bài học cho nhà Việt · Bauhaus và phong thủy · câu hỏi thường gặp.
1. Bauhaus là gì?
Bauhaus là tên một trường mỹ thuật, thiết kế và kiến trúc của Đức, được kiến trúc sư Walter Gropius thành lập năm 1919 tại Weimar. Tên gọi ghép từ hai chữ tiếng Đức, có thể hiểu là "nhà xây dựng". Trường đào tạo theo hướng kết hợp nghệ thuật với thủ công và sản xuất công nghiệp, học viên học trong các xưởng gỗ, kim loại, dệt, gốm, in ấn trước khi đi vào kiến trúc.
Dần dần, chữ "Bauhaus" được dùng để chỉ cả một hệ tư tưởng thiết kế: đơn giản, hợp lý, đề cao công năng, tận dụng vật liệu và kỹ thuật mới, hướng tới sản phẩm có thể sản xuất hàng loạt cho số đông.
2. Lịch sử ngắn
- 1919: Walter Gropius thành lập trường tại Weimar.
- 1925: trường chuyển tới Dessau; toà nhà trường do Gropius thiết kế, hoàn thành năm sau đó, trở thành biểu tượng của Bauhaus.
- Các đời hiệu trưởng: sau Gropius là Hannes Meyer, rồi Ludwig Mies van der Rohe.
- 1932 – 1933: trường chuyển tới Berlin và đóng cửa năm 1933 trong bối cảnh chính trị nước Đức lúc đó.
- Sau đó: nhiều giảng viên, học viên di cư sang các nước khác, mang tư tưởng Bauhaus đi khắp thế giới.
Các công trình Bauhaus ở Weimar và Dessau đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới.
3. Đặc điểm kiến trúc Bauhaus
- Hình khối đơn giản: khối hộp, mặt phẳng, đường thẳng; bố cục thường bất đối xứng theo công năng thay vì đối xứng trang trọng.
- Mái bằng: thay cho mái dốc truyền thống của châu Âu.
- Không trang trí thừa: bỏ phào chỉ, hoa văn; vẻ đẹp đến từ tỉ lệ, vật liệu và ánh sáng.
- Vật liệu công nghiệp: bê tông, thép, kính được dùng thẳng thắn, không che giấu.
- Mảng kính lớn: nhờ khung kết cấu chịu lực, tường không còn phải chịu tải, có thể mở những mảng kính rộng.
- Công năng quyết định hình thức: mặt bằng được tổ chức theo cách sử dụng thực tế, hình khối bên ngoài phản ánh các không gian bên trong.
- Màu sắc tiết chế: nền trắng, xám, đen, đôi khi điểm các màu cơ bản.
4. Công trình tiêu biểu
- Toà nhà trường Bauhaus ở Dessau: các khối chức năng xưởng, lớp học, ký túc xá nối với nhau, mặt kính lớn bao quanh khối xưởng.
- Nhà ở của giảng viên ở Dessau: những ngôi nhà khối hộp, mái bằng, thể hiện tư tưởng nhà ở hiện đại.
- Khu phố "Thành phố Trắng" ở Tel Aviv: hàng nghìn công trình chịu ảnh hưởng của phong trào kiến trúc hiện đại, trong đó có những kiến trúc sư từng học ở Bauhaus.
5. Ảnh hưởng tới kiến trúc hiện đại
Tư tưởng Bauhaus góp phần định hình kiến trúc hiện đại thế kỷ 20: nhà ở hình khối đơn giản, văn phòng kính – thép, đồ nội thất gọn, thiết kế đồ dùng hàng ngày. Nhiều thiết kế nội thất từ xưởng Bauhaus, như ghế ống thép, vẫn được sản xuất và sử dụng tới ngày nay. Ở Việt Nam, nhiều ngôi nhà phố, biệt thự "hiện đại tối giản" ngày nay vẫn mang dấu ấn của ngôn ngữ ấy.
6. Bài học cho nhà Việt
- Công năng trước, hình thức sau: bắt đầu từ nhu cầu sinh hoạt của gia đình rồi mới tới mặt tiền.
- Tiết chế trang trí: nhà gọn gàng, dễ vệ sinh, bền với thời gian hơn nhà nhiều chi tiết.
- Trung thực với vật liệu: chọn vật liệu phù hợp khí hậu, thể hiện vẻ đẹp tự nhiên của chúng.
- Nhưng phải thích nghi khí hậu: mái bằng cần chống nóng, chống thấm kỹ; mảng kính lớn cần lam che nắng, mái đua, nhất là hướng Tây. Khí hậu nhiệt đới ẩm khác xa khí hậu châu Âu nơi Bauhaus ra đời.
- Thông gió tự nhiên: kết hợp tinh thần đơn giản của Bauhaus với giếng trời, cửa thông gió kiểu nhà Việt.
7. Bauhaus và phong thủy
Thoạt nhìn, Bauhaus và phong thủy xuất phát từ hai nền văn hoá khác nhau, nhưng có những điểm gặp nhau:
- Cả hai đều coi trọng ánh sáng, không gian thoáng và sự gọn gàng.
- Hình khối vuông vắn, mặt bằng rõ ràng của Bauhaus dễ đặt la kinh, chia cung hơn những ngôi nhà nhiều góc cạnh.
- Sự tối giản giúp tránh các góc nhọn, đồ đạc thừa mà phong thủy cũng khuyên hạn chế.
Điểm cần lưu ý là mảng kính quá lớn ở phòng ngủ, mặt tiền mở toang không có khoảng đệm, cầu thang hở đâm thẳng ra cửa. Những chi tiết này có thể xử lý bằng rèm, lam, vách ngăn, khoảng lùi mà vẫn giữ được tinh thần tối giản. Có thể thử phương án trên app Vẽ Mặt Bằng 2D – 3D và đặt la kinh bằng app Lập Cục Pháp. Mối quan hệ chung giữa hai lĩnh vực có ở bài phong thủy và kiến trúc.
8. Gợi ý áp dụng tinh thần Bauhaus cho một ngôi nhà phố
Với một ngôi nhà phố ở đô thị Việt Nam, tinh thần Bauhaus có thể thể hiện qua những lựa chọn cụ thể: mặt tiền là một khối hộp gọn với nhịp cửa sổ đều, lam đứng che nắng thay cho phào chỉ; bên trong, cầu thang thép bản mỏng đi kèm giếng trời; tường trắng, sàn bê tông mài hoặc gạch màu trung tính; đồ nội thất ít, đa năng, dễ di chuyển. Mỗi chi tiết đều có lý do sử dụng, không có gì chỉ để trang trí. Khi kết hợp thêm cây xanh, khoảng lùi trước cửa và rèm cho phòng ngủ, ngôi nhà vừa mang dáng dấp hiện đại vừa dễ chịu cho khí hậu nhiệt đới và phù hợp với những nguyên tắc phong thủy cơ bản. Đó là cách học từ Bauhaus mà không sao chép máy móc một phong cách ra đời ở nơi khác.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- App Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: thử nghiệm mặt bằng và khối nhà hiện đại 2D – 3D.
- App Lập Cục Pháp: đặt la kinh Liên Hoa lên mặt bằng để phân cung.
- Mẫu nhà Liên Hoa: tham khảo mẫu nhà phố, biệt thự phong cách hiện đại.
- Dự toán Liên Hoa: ước tính chi phí xây dựng theo diện tích và số tầng.
Câu hỏi thường gặp về kiến trúc Bauhaus
Bauhaus và phong cách tối giản có giống nhau?
Có liên quan nhưng không hoàn toàn giống. Bauhaus là một trường phái có bối cảnh lịch sử và tư tưởng cụ thể; tối giản là xu hướng thẩm mỹ rộng hơn, chịu ảnh hưởng từ nhiều nguồn, trong đó có Bauhaus.
Nhà mái bằng kiểu Bauhaus có hợp khí hậu Việt Nam?
Được, nếu chống nóng, chống thấm mái tốt và có giải pháp che nắng cho các mảng kính.
Nhà phong cách Bauhaus có hợp phong thủy?
Hình khối đơn giản, mặt bằng rõ ràng thường thuận lợi cho phong thủy. Cần chú ý khoảng đệm trước cửa, kính ở phòng ngủ và vị trí cầu thang.
Bauhaus có ảnh hưởng tới nội thất không?
Có. Nhiều thiết kế đồ nội thất và đồ dùng từ xưởng Bauhaus vẫn được sản xuất và trở thành kinh điển.
Cần tư vấn thiết kế nhà hiện đại kết hợp phong thủy, có thể liên hệ Phong Thuỷ Liên Hoa.
