Phân tầng thờ cúng trong phong thuỷ nhà nhiều tầng là câu hỏi đặt bàn thờ nào ở tầng nào: Thổ Địa, Thần Tài, gia tiên, Phật, và vì sao không thể gom tất cả lên một tầng cho tiện. Với nhà phố, nhà ống hiện nay, câu hỏi này gần như nhà nào cũng gặp, và trả lời sai thường bắt đầu từ ý nghĩ "bàn thờ nào cũng là bàn thờ, đặt đâu cũng được miễn có tâm".
Trả lời nhanh: Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, mỗi bàn thờ thờ một tầng khí khác nhau nên phải đặt ở tầng tương ứng: bàn thờ Thổ Địa thờ địa khí, đặt ở tầng trệt sát nền, không cao quá rốn người lớn; bàn thờ gia tiên và Phật đặt ở tầng trên, nơi yên tĩnh, trang nghiêm. Bàn thờ Thổ Địa cần phía trên thông thoáng, không đặt ngay dưới bàn thờ Phật hay bàn thờ khác.
Nhiều gia đình đặt bàn thờ Thổ Địa ở tầng trệt, rồi để tiết kiệm diện tích, đặt luôn bàn thờ gia tiên treo ngay phía trên. Nhìn thì gọn. Nhưng xét theo khí thì bàn thờ Thổ Địa bị một bàn thờ khác chặn trần, mất phần "thông thiên". Một bố trí gọn mắt chưa chắc đã thuận khí.
"Thượng trung hạ về 3 tầng khí khai sinh vạn vật. Cũng như tam giới chia 3… Khí là đạo vĩnh hằng của thiên địa, không theo ý thích của bạn hay của tôi."
— Thầy Vũ Giới
Vì sao các bàn thờ trong nhà phải phân tầng?
Các bàn thờ trong nhà phải phân tầng vì mỗi bàn thờ gắn với một tầng khí khác nhau, và khí có trên có dưới như trời có đất. Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) giảng rằng thượng – trung – hạ là ba tầng khí khai sinh vạn vật, giống tam giới chia ba, tam đan của con người chia ba.
Ba tầng khí trong một ngôi nhà có thể hình dung như sau:
| Tầng khí | Vị trí trong nhà | Đối tượng thờ thường gắn với tầng |
|---|---|---|
| Địa khí (hạ) | Sát nền tầng trệt | Thổ Địa, Thần Tài theo cách thờ Thổ Địa – Thần Tài đồng sàn |
| Nhân khí (trung) | Các tầng sinh hoạt, ngang tầm người | Gia tiên |
| Thiên khí (thượng) | Tầng cao, gần trần, mái | Phật, thần linh bậc trên theo tín ngưỡng gia đình |
Bảng trên là cách biên tập sắp xếp để dễ hình dung; việc gắn từng đối tượng thờ với từng tầng khí cụ thể còn tuỳ tín ngưỡng của mỗi gia đình.
Trong một ghi chép thực địa, Thầy Vũ Giới kể việc an định "Thiên – Địa – Nhân" cho một công trình: bố trí bàn thờ Thổ Địa cùng linh vật để trấn địa khí; thiết lập bàn thờ Phật và gia tiên để định tâm, thu hút năng lượng thanh sạch và kết nối huyết mạch tổ tiên. Ba lớp thờ, ba tầng khí, không trộn lẫn.
Bài về phòng thờ tầng thượng đã nói về căn phòng thờ trên cao. Bài này nói về bức tranh toàn nhà: bàn thờ nào ở tầng nào, và các bàn thờ đứng với nhau thế nào theo chiều đứng.
Bàn thờ Thổ Địa đặt ở tầng nào và cao bao nhiêu?
Bàn thờ Thổ Địa đặt ở tầng trệt, sát nền đất, và theo Thầy Vũ Giới không được cao quá rốn người lớn. Thổ Địa thờ địa khí, là khí sát mặt đất, nên đưa bàn thờ lên cao hay lên lầu là đổi bản chất của việc thờ.
Thầy Vũ Giới giảng: "Thổ Địa là khí cách đất 15 cm. Vừa bằng hay trên mắt cá chân người lớn một chút, 10–15 cm." Ở một bài khác, Thầy giải thích ranh giới: "Rốn được xem là vạch phân khu: từ rốn trở xuống thuộc về địa khí, từ rốn trở lên đã thuộc về nhân khí."
Thầy còn phân biệt Thổ Địa và Thành Hoàng theo độ cao: "Nếu đặt bàn thờ cao bằng ngực, đó không còn là thờ Thổ Địa nữa mà là thờ Thành Hoàng." Thành Hoàng là dương thần, đại diện phần dương thể của địa khí; Thổ Địa thuộc phần âm thể, gắn liền với mặt đất.
Từ đó có những điều cụ thể cho nhà nhiều tầng:
- Bàn thờ Thổ Địa ở tầng trệt, không đặt trên lầu, không đặt trên tầng lửng.
- Bàn thờ đặt sát nền, không kê trên tủ cao hay kệ treo.
- Theo Thầy, thờ hai tượng là "Nhị Khôn Thổ", phải đồng sàn, không tách khẩu, không hai cửa.
- Nền chỗ đặt bàn thờ Thổ Địa phải chắc, khô, sạch, không phải nắp hầm, nắp bể.
Phía trên bàn thờ Thổ Địa có được đặt bàn thờ khác không?
Phía trên bàn thờ Thổ Địa không nên đặt bàn thờ Phật hay bất kỳ bàn thờ nào khác, theo nguyên lý "Thông thiên thấu địa" mà Thầy Vũ Giới giảng. Bàn thờ Thổ Địa cần phía dưới tiếp địa và phía trên thông thiên; một bàn thờ khác treo phía trên sẽ chặn phần thông thiên ấy.
Thầy Vũ Giới viết: "Nhiều người cho rằng bàn thờ Thổ Địa chỉ để nhận địa khí, nhưng thực ra bản chất của bàn thờ Thổ Địa là tiếp địa để thu thiên." Và: "Phía trên bàn thờ Thổ Địa cần tiếp cận trần nhà, không nên đặt ngay bên dưới bàn thờ Phật hay các bàn thờ khác."
Theo Thầy, khi bàn thờ phía trên được dịch ra khỏi vị trí trên đầu Thổ Địa, "lúc đó bàn thờ mới thật sự thông thiên và tạo tiền đề để tiếp địa khí". Đây là điểm Phong Thuỷ Liên Hoa làm khác hẳn cách bố trí "xếp chồng" phổ biến trong nhà phố.
Một điểm hay bị bỏ sót: "phía trên" không chỉ là cái kệ treo ngay trên đầu. Với nhà nhiều tầng, cần nhìn cả mặt bằng tầng trên. Nếu bàn thờ gia tiên ở lầu một nằm đúng phía trên vị trí bàn thờ Thổ Địa ở tầng trệt, nên cân nhắc dịch một trong hai bàn thờ trên mặt bằng để hai vị trí không chồng thẳng nhau. Việc này nên được người thầy xem trên bản vẽ, vì còn phải phối với cục nhà.
Bàn thờ gia tiên và bàn thờ Phật nên ở tầng nào?
Bàn thờ gia tiên và bàn thờ Phật nên đặt ở tầng trên, trong không gian yên tĩnh, trang nghiêm, tách khỏi khu sinh hoạt ồn ào; với nhà nhiều tầng, thường là tầng trên cùng hoặc một tầng yên tĩnh phía trên. Đây là chỗ của nhân khí và thiên khí, khác hẳn chỗ sát đất của Thổ Địa.
Thầy Vũ Giới coi đạo thờ gia tiên là gốc đạo của người Việt. Theo cách giảng của Thầy, mỗi dòng tộc như một cái cây, từ hạt giống nguyên thuỷ nảy mầm, lên thân, cành, lá, hoa, quả rồi tái sinh; thờ gia tiên là giữ cho vòng tái sinh ấy vững. Vì vậy bàn thờ gia tiên xứng đáng một vị trí trang trọng, không phải góc tận dụng.
Thờ Phật và gia tiên cùng một phòng
Nhiều gia đình thờ Phật và gia tiên trong cùng một phòng thờ. Cách sắp phổ biến là bàn thờ Phật ở vị trí cao hơn hoặc chính giữa, bàn thờ gia tiên thấp hơn hoặc ở bên cạnh, mỗi bàn có chỗ tựa riêng. Cách sắp cụ thể tuỳ tín ngưỡng và tập quán gia đình; điều cần giữ là trang nghiêm, rõ ràng, không chồng chéo.
Thần Tài
Trong tập quán người Việt, Thần Tài thường được thờ cùng Thổ Địa trên một bàn thờ sát đất ở tầng trệt, hướng ra cửa hoặc theo cục nhà. Thầy Vũ Giới nói rõ lý do thờ hai tượng là "Nhị Khôn Thổ", và hai tượng phải đồng sàn. Vì vậy không tách Thần Tài lên lầu trong khi Thổ Địa ở dưới.
Nhà chỉ có một tầng hoặc căn hộ thì phân tầng thế nào?
Nhà một tầng hoặc căn hộ chung cư vẫn phân tầng được theo chiều đứng trong cùng một mặt bằng: bàn thờ Thổ Địa sát nền, bàn thờ gia tiên và Phật ở độ cao trang trọng trên tủ thờ hoặc bàn thờ treo, nhưng không đặt chồng thẳng lên nhau. Nguyên lý ba tầng khí không đòi hỏi ba tầng nhà; nó đòi hỏi đúng độ cao và không chặn nhau.
- Chọn vách cho bàn thờ gia tiên: vách đặc, yên tĩnh, không chung vách nhà vệ sinh.
- Chọn vị trí cho bàn thờ Thổ Địa: sát nền, ở vị trí theo cục nhà, thường gần cửa chính theo tập quán, nhưng không đặt ngay dưới bàn thờ gia tiên.
- Kiểm tra theo chiều đứng: phía trên bàn thờ Thổ Địa thông lên trần, không có kệ, tủ treo, bàn thờ khác.
- Với chung cư: căn hộ ở tầng cao vẫn có "nền" của căn hộ; bàn thờ Thổ Địa đặt sát sàn căn hộ, theo đúng nguyên tắc sát đất của chính không gian ấy.
Phần kích thước, chất liệu tủ thờ cho chung cư đã có bài riêng trong chuyên mục. Ở đây chỉ nhấn mạnh quan hệ trên dưới giữa các bàn thờ.
Những sai lầm thường gặp khi phân tầng thờ cúng
Sai lầm thường gặp nhất là đưa bàn thờ Thổ Địa lên cao hoặc lên lầu cho "sạch, gọn, trang trọng", và xếp chồng các bàn thờ lên nhau để tiết kiệm diện tích. Cả hai đều làm sai tầng khí của việc thờ.
- Đặt bàn thờ Thổ Địa trên kệ cao ngang ngực, thực chất là chuyển sang tầng của Thành Hoàng theo cách giảng của Thầy Vũ Giới.
- Treo bàn thờ gia tiên hoặc Phật ngay trên đầu bàn thờ Thổ Địa.
- Tách Thần Tài lên lầu, để Thổ Địa ở dưới, làm vỡ "Nhị Khôn Thổ".
- Đặt bàn thờ gia tiên dưới gầm cầu thang, trong góc kho cho đỡ tốn chỗ.
- Gom mọi bàn thờ vào một phòng tầng thượng, kể cả Thổ Địa.
- Đặt bàn thờ trên lầu ngay phía trên nhà vệ sinh hoặc bếp tầng dưới.
Thầy Vũ Giới nhắc rằng có tâm là cội nguồn, còn có phong thuỷ là con đường đưa tâm ấy đến thần linh một cách trọn vẹn. Phân tầng đúng là phần "con đường" mà gia chủ tự chuẩn bị được.
Giới hạn cần nói rõ: bài viết trình bày nguyên tắc phân tầng theo cách giảng của Thầy Vũ Giới. Hướng bàn thờ, cung đặt bàn thờ trên mặt bằng, việc dời bàn thờ cũ sang chỗ mới và nghi lễ đi kèm phải do người thầy xem theo cục nhà và tập quán gia đình. Mỗi tín ngưỡng, mỗi dòng họ có thể có quy định riêng cần được tôn trọng.
Tóm lại, Thổ Địa ở dưới sát đất, gia tiên và Phật ở trên trang nghiêm, và không bàn thờ nào chặn đầu bàn thờ nào. Khí là đạo của trời đất, không theo ý thích của ai. Hiểu vậy là đủ!
— Vũ Giới —
Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ mặt bằng các tầng, kiểm tra các bàn thờ có chồng thẳng lên nhau không.
- Lập Cục Pháp: phân cung, chọn vị trí bàn thờ theo cục nhà.
- Thước Lỗ Ban: tra cung tốt 38,8 cm cho bàn thờ.
Bài liên quan
- Tại sao bàn thờ Thổ Địa không thể cao quá rốn?
- Trọn bộ thờ Thổ Địa gồm gì? Cách lập bàn thờ đúng
- Kinh gia tiên: cây gia tiên, cội nguồn là sinh mạch
- Chuyên mục Trọn bộ thờ Thổ Địa
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Thờ cúng và phép thờ Thần Tài Thổ Địa là một môn trong chương trình phong thuỷ sư Liên Hoa, giảng từ nguyên lý vận khí Hà Đồ đến cách lập bàn thờ.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Có thể đặt bàn thờ Thổ Địa ngay dưới bàn thờ gia tiên không?
Không nên. Theo Thầy Vũ Giới, phía trên bàn thờ Thổ Địa cần thông lên trần, không đặt dưới bàn thờ Phật hay bàn thờ khác, để giữ được thế "thông thiên thấu địa".
Nhà có tầng hầm thì bàn thờ Thổ Địa đặt ở hầm hay tầng trệt?
Đây là trường hợp cần thầy xem tại chỗ, vì phải xét đâu là mặt đất thật của cục nhà, lối ra vào chính ở tầng nào và điều kiện sạch, khô của tầng hầm. Không nên tự quyết theo một quy tắc chung.
Bàn thờ Thổ Địa cao bao nhiêu là đúng?
Thầy Vũ Giới giảng Thổ Địa là khí cách đất khoảng 10–15 cm, và bàn thờ không được cao quá rốn người lớn. Đặt cao ngang ngực thì đã thành tầng khí của Thành Hoàng.
Thần Tài có cần đặt riêng một bàn thờ trên cao không?
Theo cách thờ phổ biến và theo giảng giải của Thầy Vũ Giới về "Nhị Khôn Thổ", Thần Tài và Thổ Địa thờ chung, đồng sàn trên một bàn thờ sát đất. Không tách Thần Tài lên cao.
