Quan hệ địa chi: tam hợp, lục hợp, lục xung, hình hại phong thủy

Quan hệ giữa các địa chi gồm tam hợp, tam hội, lục hợp, lục xung, tam hình, lục hại và lục phá; đây là nền tảng để xét tuổi hợp hay khắc, chọn ngày tránh xung, tính các phương kỵ trong năm và hiểu nhiều khẩu quyết phong thuỷ. Người học phong thuỷ cần biết mỗi quan hệ là gì, nặng nhẹ ra sao và dùng vào đâu, thay vì chỉ nhớ "tuổi này hợp tuổi kia".

"Tại sao Bát Sát lại tính sát theo Địa Chi? … Logic nào gắn kết giữa Quẻ và Chi ở đây?" – Thầy Vũ Giới, bài "Bản chất của Bát Sát và Hoàng Tuyền"

Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) đặt câu hỏi trên khi nói về khẩu quyết "Khảm long, Khôn thỏ, Chấn sơn hầu…", vốn lấy các chi Thìn, Mão, Thân làm điểm sát. Thầy không tranh luận cách ứng dụng; điều Thầy quan tâm là bản chất: "Nếu chúng ta không thấu hiểu bản chất cốt lõi mà chỉ áp dụng máy móc, chắc chắn sẽ dẫn đến sai sót trong thực tế." Bài này đi theo tinh thần đó: trình bày các quan hệ địa chi kèm lý do hình học của chúng trên vòng 12 chi.

Bài thuộc chuyên mục Thập Nhị Địa Chi. Bảng thuộc tính từng chi và lý do Tý ở phương Bắc đã có bài riêng; bài này tập trung vào quan hệ giữa các chi.

Vì sao các địa chi có quan hệ hợp, xung, hình, hại?

Các địa chi có quan hệ với nhau vì chúng cùng nằm trên một vòng tròn 12 vị trí, mỗi vị trí mang một trạng thái khí. Hai chi ở vị trí đặc biệt so với nhau (đối diện, cách đều, đối xứng) thì khí của chúng tương tác theo cách đặc biệt: kết nối, đối đầu, hay làm tổn hại nhau.

Có thể hình dung vòng 12 chi như mặt đồng hồ. Tý ở vị trí 12 giờ (Bắc), Ngọ ở vị trí 6 giờ (Nam). Hai chi đối diện qua tâm là xung. Ba chi cách nhau đều 4 vị trí tạo thành tam giác đều là tam hợp. Hai chi đối xứng qua một trục ngang là lục hợp. Hiểu hình học này, người học không cần thuộc lòng từng cặp.

Theo Thầy Vũ Giới, can chi là bộ lập cực âm dương của thời không; Chi chủ Địa khí. Quan hệ giữa các chi vì thế là quan hệ giữa các trạng thái địa khí. Đó là lý do quan hệ địa chi dùng được cả cho tuổi người (thời gian) và cho phương vị (không gian).

Thầy Vũ Giới cũng dặn: "Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!" Mọi quan hệ hợp xung rốt cuộc là quan hệ âm dương: chi dương hợp chi âm thì thành đôi, hai chi cùng cực đối đầu thì xung. Nắm âm dương là nắm được gốc của bảng quan hệ.

Tam hợp và tam hội là gì?

Tam hợp là bộ ba chi cách đều nhau trên vòng 12 chi, hợp lại thành một hành theo ba giai đoạn sinh – vượng – mộ. Tam hội là bộ ba chi liền nhau cùng một phương, hội lại thành hành của phương đó. Cả hai đều là quan hệ kết nối mạnh.

Tam hợp cục	Hành	Sinh – Vượng – Mộ	Tam hội cùng hành	Phương
Thân – Tý – Thìn	Thuỷ	Thân – Tý – Thìn	Hợi – Tý – Sửu	Bắc
Hợi – Mão – Mùi	Mộc	Hợi – Mão – Mùi	Dần – Mão – Thìn	Đông
Dần – Ngọ – Tuất	Hoả	Dần – Ngọ – Tuất	Tỵ – Ngọ – Mùi	Nam
Tỵ – Dậu – Sửu	Kim	Tỵ – Dậu – Sửu	Thân – Dậu – Tuất	Tây

Tam hợp được dùng nhiều nhất trong phong thuỷ và mệnh lý: xét tuổi hợp tác, tuổi vợ chồng; tính sao Dịch Mã (chi xung với chi sinh của tam hợp); tính phương Tam Sát của năm (phương đối diện hành vượng của tam hợp). Có thể nói tam hợp là "xương sống" của nhiều phép tính thần sát.

Ví dụ dễ nhớ: người tuổi Thân, tuổi Tý, tuổi Thìn cùng một nhóm tam hợp Thuỷ, thường được coi là dễ cùng chí hướng khi hợp tác. Năm Thân, năm Tý, năm Thìn đều có sao Dịch Mã ở Dần và có Tam Sát ở phương Nam. Một bộ ba chi, nhiều ứng dụng: đó là lý do người học nên thuộc bốn nhóm tam hợp trước tiên.

Tam hội mạnh về phương vị: ba chi cùng nằm ở một phương thì khí phương đó thuần một hành. Trong phong thuỷ nhà ở, tam hội giúp hiểu vì sao cả một phương Bắc gồm Hợi, Tý, Sửu được coi là khối Thuỷ.

Lục hợp là gì, khác tam hợp thế nào?

Lục hợp là sáu cặp chi một âm một dương kết đôi với nhau: Tý – Sửu, Dần – Hợi, Mão – Tuất, Thìn – Dậu, Tỵ – Thân, Ngọ – Mùi. Lục hợp là quan hệ đôi lứa, gắn bó trực tiếp; tam hợp là quan hệ nhóm, cùng chí hướng.

• Tý – Sửu: hợp hoá Thổ.
• Dần – Hợi: hợp hoá Mộc.
• Mão – Tuất: hợp hoá Hoả.
• Thìn – Dậu: hợp hoá Kim.
• Tỵ – Thân: hợp hoá Thuỷ.
• Ngọ – Mùi: cặp Thái Dương – Thái Âm, các sách ghi hoá Hoả hoặc Thổ.

Trên vòng 12 chi, sáu cặp lục hợp đối xứng nhau qua trục nằm giữa Tý – Sửu và Ngọ – Mùi. Mỗi cặp luôn gồm một chi dương và một chi âm. Đây là hình ảnh rất gần với "phu thê chính phối" mà Thầy Vũ Giới hay giảng: cặp âm dương đúng bộ thì mới giao hợp sinh khí. Dĩ nhiên, phu thê chính phối trong phong thuỷ Liên Hoa rộng hơn nhiều (nóc – nền, mạch – thuỷ, long – hổ), lục hợp chỉ là một biểu hiện ở tầng địa chi.

Lục xung là gì, xung có phải lúc nào cũng xấu?

Lục xung là sáu cặp chi đối diện nhau qua tâm vòng tròn: Tý – Ngọ, Sửu – Mùi, Dần – Thân, Mão – Dậu, Thìn – Tuất, Tỵ – Hợi. Xung là khí đối đầu, va chạm, làm động. Xung không phải lúc nào cũng xấu; nó xấu khi gây vỡ cái cần giữ, và có thể có ích khi cần phá cái đang bế tắc.

Lục xung được dùng nhiều nhất trong phong thuỷ ở ba việc:

1. Chọn ngày giờ: tránh ngày, giờ có chi xung với tuổi người chủ việc. Tuổi Tý tránh ngày Ngọ, tuổi Dần tránh ngày Thân.
2. Thái Tuế và Tuế Phá: năm Ngọ thì phương Tý là Tuế Phá, tức phương bị Thái Tuế xung thẳng. Thầy Vũ Giới cũng nêu cách nói phổ biến: năm Ngọ thì cung Ngọ là Thái Tuế chiếu, cung Tý là Xung Tuế.
3. Xét tuổi: hai tuổi xung nhau thường được coi là dễ va chạm khi hợp tác, chung sống, nhưng chỉ là một yếu tố trong nhiều yếu tố.

Xung theo bốn nhóm: Tý Ngọ Mão Dậu xung nhau là xung của Tứ chính, mạnh và thẳng; Dần Thân Tỵ Hợi xung nhau là xung của Tứ sinh, gây biến động, di chuyển; Thìn Tuất Sửu Mùi xung nhau là xung của Tứ mộ, thường gọi là "mở kho", có khi lại là điều cần.

Tam hình, lục hại, lục phá là gì?

Tam hình, lục hại và lục phá là ba nhóm quan hệ làm tổn nhau ở mức nhẹ hơn hoặc âm thầm hơn lục xung. Hình là tổn thương do chính sức mạnh của mình; hại là ngăn trở hợp của nhau; phá là làm hỏng từng phần.

Quan hệ	Các nhóm	Tính chất thường nói
Tam hình	Dần – Tỵ – Thân; Sửu – Tuất – Mùi; Tý – Mão; tự hình: Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi	Va chạm, kiện tụng, tự làm khổ mình
Lục hại	Tý – Mùi, Sửu – Ngọ, Dần – Tỵ, Mão – Thìn, Thân – Hợi, Dậu – Tuất	Ngấm ngầm cản trở, phá hợp
Lục phá	Tý – Dậu, Sửu – Thìn, Dần – Hợi, Mão – Ngọ, Tỵ – Thân, Mùi – Tuất	Hư hỏng từng phần, nhẹ hơn xung

Có điểm thú vị: Dần – Hợi vừa là lục hợp vừa là lục phá; Tỵ – Thân vừa là lục hợp vừa là lục phá, lại nằm trong tam hình. Điều này cho thấy không thể đọc một cặp chi bằng một nhãn duy nhất. Cùng một cặp, tuỳ bối cảnh, có thể vừa gắn bó vừa làm tổn nhau. Đó là lý do người học phải hiểu bản chất chứ không học vẹt.

Dùng quan hệ địa chi trong phong thuỷ cho đúng

Quan hệ địa chi nên dùng như một lớp phân tích, đặt sau Hình Pháp và đặt trong bối cảnh toàn bộ lá số hoặc toàn bộ ngôi nhà. Dùng đơn lẻ để kết luận "hai tuổi này không lấy nhau được" hay "phương này tuyệt đối không được động" là dùng sai chỗ.

• Xét tuổi vợ chồng, hợp tác: tam hợp, lục hợp là điểm cộng; xung, hình, hại là điểm cần lưu ý. Nhưng còn thiên can, ngũ hành nạp âm, cung mệnh và chính con người.
• Chọn ngày: tránh ngày xung tuổi người chủ việc là quy tắc nặng nhất; hình, hại nhẹ hơn.
• Phương vị: tam hợp, tam hội giúp hiểu khí của từng phương; xung giúp hiểu phương kỵ trong năm.
• Khẩu quyết sát: như Bát Sát, Hoàng Tuyền; nên học kèm lý do như Thầy Vũ Giới đặt vấn đề.

Thầy Vũ Giới khi tư vấn cho học trò về hôn nhân cũng liệt kê "ảnh hưởng của tuổi tác thông qua Thiên Can, Địa Chi, Ngũ Hành và Cung Quái" là một trong nhiều yếu tố, bên cạnh lý phu thê chính phối, đạo vợ chồng và địa cục nhà ở. Địa chi là một mảnh, không phải toàn bộ.

Một nguyên tắc thực hành đơn giản: khi thấy một cặp chi "xấu", hãy hỏi tiếp ba câu: cặp đó nằm ở trụ nào hay ở việc gì, có hợp nào hoá giải không, và nền chung của lá số hoặc ngôi nhà mạnh hay yếu. Trả lời được ba câu đó thì cặp chi mới có ý nghĩa thực tế.

Tóm lại: hợp là kết, xung là đối, hình hại phá là tổn. Thuộc bảng là bước một; hiểu vì sao trên vòng tròn là bước hai; đặt vào đúng chỗ trong cục là bước ba. "Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn."

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Thập nhị địa chi phân thể
• Thập thiên can hợp xung
• Thái Tuế pháp: bí mật Huyền Không Lục Pháp
• Tuổi người cầu sự: lý sanh khắc

Xem thêm chuyên mục Ngũ Hành và chuỗi Dẫn nhập Kinh Dịch.

Câu hỏi thường gặp

Tuổi Tý hợp với tuổi nào?

Tuổi Tý tam hợp với Thân và Thìn, lục hợp với Sửu. Tuổi Tý xung với Ngọ, hình với Mão, hại với Mùi, phá với Dậu. Đây chỉ là lớp địa chi; xét tuổi đầy đủ còn cần thiên can và mệnh.

Hai tuổi lục xung có lấy nhau được không?

Được. Lục xung chỉ là một yếu tố cho thấy hai người dễ va chạm. Nhiều yếu tố khác như can, mệnh, tính cách và cách sống chung quan trọng không kém. Không nên quyết định hôn nhân chỉ vì một cặp chi.

Tam hợp và lục hợp, cái nào mạnh hơn?

Mỗi loại mạnh theo cách riêng. Lục hợp là gắn bó đôi lứa trực tiếp; tam hợp là kết nhóm cùng hành. Trong tính thần sát như Dịch Mã, Tam Sát thì tam hợp được dùng nhiều hơn.

Tự hình là gì?

Tự hình là chi gặp chính nó gây tổn, gồm Thìn, Ngọ, Dậu, Hợi. Ví dụ người tuổi Ngọ gặp năm Ngọ, ngày Ngọ. Sách cổ cho rằng tự hình là tự làm khổ mình, nên thận trọng hơn trong những thời điểm đó.