Khu đô thị là quy mô quy hoạch lớn hơn nhiều so với một khu biệt thự hay một khu dân cư nhỏ: có khối cao tầng và thấp tầng, trường học, trung tâm thương mại, công viên, hồ điều hoà, mạng lưới đường nhiều cấp. Ở quy mô này, phong thủy không còn là chuyện hướng của từng ngôi nhà, mà là cách tổ chức toàn bộ không gian để khí, người và xe lưu thông hài hoà, để cư dân cảm thấy an toàn, dễ chịu và gắn bó. Bài này trình bày các nguyên tắc phong thủy khi quy hoạch khu đô thị: trục chính, cổng đô thị, mặt nước, khối cao tầng và thấp tầng, mạng lưới đường, công viên, trường học và những lỗi hay gặp. Nguyên lý nền tảng có ở bài kiến trúc quy hoạch theo phong thủy; với quy mô khu biệt thự, xem bài phong thủy khu biệt thự.
Trong bài này: đặc điểm của quy hoạch khu đô thị · trục chính và trung tâm · cổng đô thị · hệ thống mặt nước · khối cao tầng và thấp tầng · mạng lưới đường · công viên, trường học, tiện ích · hạ tầng kỹ thuật · lỗi hay gặp · câu hỏi thường gặp.
1. Đặc điểm của quy hoạch khu đô thị
Khu đô thị có hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn cư dân, sống trong những loại hình nhà ở khác nhau: căn hộ cao tầng, nhà phố liền kề, biệt thự. Mỗi loại hình có nhu cầu riêng về ánh sáng, khoảng thoáng, giao thông. Quy hoạch tốt phải cân bằng giữa mật độ xây dựng và không gian mở, giữa khu ồn ào và khu yên tĩnh, giữa giao thông thuận tiện và sự an toàn. Phong thủy góp phần vào việc cân bằng này bằng cách đọc thế đất, tổ chức trục, mặt nước và khoảng thoáng.
2. Trục chính và trung tâm
- Trục chính: nối cổng đô thị với trung tâm, thường là quảng trường, công viên hoặc hồ lớn. Trục nên có nhịp điệu, có điểm dừng, không chạy thẳng tắp quá dài.
- Trung tâm: nơi tụ khí và tụ người, đặt các công trình công cộng chính; nên có khoảng mở rộng, mặt nước hoặc cây xanh làm minh đường chung.
- Thế tựa: khu cao tầng hoặc địa hình cao ở phía sau trung tâm tạo thế tựa cho toàn khu.
3. Cổng đô thị
Cổng đô thị là điểm kết nối giữa khu đô thị và mạng lưới giao thông bên ngoài. Cổng nên mở ra đường lớn nhưng có khoảng đệm như vòng xoay, quảng trường, dải cây xanh để dòng xe chậm lại. Tránh đặt cổng chính tại nút giao phức tạp hoặc đối diện công trình gây áp lực. Có thể có nhiều cổng phụ phân luồng cho từng phân khu.
4. Hệ thống mặt nước
Hồ điều hoà, kênh cảnh quan là thành phần vừa kỹ thuật vừa phong thủy. Một hệ thống mặt nước tốt:
- Được tính đúng chức năng thoát nước mưa, chống ngập cho toàn khu.
- Đặt ở trung tâm hoặc phía trước các khu ở, bờ cong mềm, phía lõm hướng về khu ở.
- Có tuần hoàn, xử lý nước để luôn sạch, không tù đọng.
- Kết hợp đường dạo, cây xanh, quảng trường ven hồ làm không gian công cộng.
5. Khối cao tầng và thấp tầng
- Cao tầng phía sau, thấp tầng phía trước: khối cao tầng đặt ở phía có thế tựa hoặc phía ngoài, khối thấp tầng hướng về công viên, mặt nước; giúp nhiều căn có tầm nhìn và ánh sáng.
- Khoảng cách giữa các toà: đủ để lấy sáng, thông gió, tránh khe hẹp giữa hai toà cao hướng thẳng vào nhà thấp tầng.
- Góc toà nhà: tránh để góc nhọn của toà cao tầng chĩa thẳng vào các dãy nhà ở thấp tầng; có thể bo góc, lùi khối hoặc trồng cây.
- Hướng các toà: cân nhắc nắng gió và tầm nhìn; hướng căn hộ được bàn ở bài hướng căn hộ chung cư.
6. Mạng lưới đường
- Phân cấp rõ ràng: trục chính, đường khu vực, đường nội bộ.
- Đường nội bộ khu ở có thể uốn cong, có cây xanh hai bên, hạn chế xe tốc độ cao.
- Tránh ngã ba chữ T đâm thẳng vào nhà ở, tránh ngõ cụt dài.
- Ưu tiên đường đi bộ, đường xe đạp nối các khu ở với trường học, công viên.
7. Công viên, trường học, tiện ích
- Công viên: phân bố đều, mỗi nhóm nhà có khoảng xanh trong bán kính đi bộ.
- Trường học, nhà trẻ: gần khu ở, xa trục giao thông lớn, có cổng đón trả an toàn.
- Thương mại, dịch vụ: gần cổng và trục chính, tách khỏi khu ở yên tĩnh.
- Công trình văn hoá, tâm linh nếu có: vị trí trang nghiêm, có không gian riêng.
8. Hạ tầng kỹ thuật
Trạm điện, trạm xử lý nước thải, điểm tập kết rác cần đặt ở vị trí kín, cuối hướng gió chính, có dải cây xanh cách ly, tách khỏi khu ở và không gian công cộng. Đây vừa là yêu cầu kỹ thuật, môi trường, vừa phù hợp với nguyên tắc phong thủy về việc giữ các khu ở sạch sẽ, yên ổn.
9. Những lỗi hay gặp
- Mật độ cao tầng quá dày, khe hẹp giữa các toà, thiếu khoảng thoáng.
- Hồ điều hoà chỉ làm cảnh, không tính đúng chức năng thoát nước.
- Trục chính thẳng tắp, dài, xe chạy tốc độ cao xuyên khu ở.
- Trạm xử lý nước thải đặt đầu hướng gió.
- Thiếu công viên nhỏ trong các nhóm nhà, cư dân phải đi xa mới có khoảng xanh.
- Góc nhọn toà cao tầng chĩa vào các dãy nhà thấp tầng.
Những lỗi này đều có thể nhận ra từ bản vẽ tổng mặt bằng nếu được rà soát sớm. Với các toà văn phòng trong khu đô thị, tham khảo bài phong thủy tòa nhà văn phòng.
10. Một tình huống ví dụ: khu đô thị ven sông
Giả sử một khu đô thị nằm trên dải đất ven sông, phía sau là đường cao tốc, phía trước là dòng sông uốn cong. Theo hình thế, dòng sông đóng vai trò mặt nước lớn phía trước, đường cao tốc và dải công nghiệp phía sau cần được cách ly bằng một vành đai cây xanh dày, đồng thời đặt các khối cao tầng ở phía này làm thế tựa và lá chắn tiếng ồn. Khu thấp tầng, biệt thự được bố trí dần về phía sông, nơi có khoảng thoáng và cảnh quan. Trục chính đi từ cổng phía đường lớn, qua trung tâm thương mại, tới quảng trường ven sông. Nếu dòng sông uốn cong, phần đất nằm ở phía trong của khúc uốn, nơi nước "ôm" vào, thường được ưu tiên cho khu ở và công viên; phần đất phía ngoài khúc uốn, nơi dòng chảy xiết hơn, phù hợp hơn với kè, công viên ven sông và các công trình ít người ở thường xuyên.
Ví dụ này cho thấy các nguyên tắc phong thủy hình thế có thể được chuyển thành những quyết định quy hoạch rất cụ thể, đồng thời phù hợp với các yêu cầu kỹ thuật về chống ngập, giảm ồn và chất lượng sống.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- App Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: phác thảo tổng mặt bằng, trục chính và khối công trình.
- App Lập Cục Pháp: đặt la kinh Liên Hoa lên tổng mặt bằng để xác định hướng.
- La kinh trực tuyến Liên Hoa: đo và đọc hướng ngay trên web.
- Mẫu nhà Liên Hoa: tham khảo mẫu quy hoạch và nhà ở các loại hình.
Câu hỏi thường gặp về quy hoạch khu đô thị theo phong thủy
Khu đô thị có cần hồ nước trung tâm?
Không bắt buộc, nhưng hồ điều hoà thường cần cho thoát nước và đồng thời tạo không gian trung tâm, minh đường chung cho khu.
Nên đặt khối cao tầng ở đâu?
Thường ở phía có thế tựa hoặc phía ngoài, để khu thấp tầng phía trong có ánh sáng, khoảng thoáng và tầm nhìn ra công viên, mặt nước.
Phong thủy có làm giảm mật độ xây dựng của dự án?
Không nhất thiết. Phong thủy chủ yếu tác động tới cách bố trí, trục, khoảng thoáng; khi phối hợp sớm có thể vừa đạt mật độ vừa đảm bảo chất lượng không gian.
Khi nào nên mời tư vấn phong thủy cho khu đô thị?
Từ giai đoạn ý tưởng quy hoạch, khi trục chính, cổng và phân khu còn có thể điều chỉnh dễ dàng.
Cần tư vấn phong thủy cho dự án khu đô thị cụ thể, có thể liên hệ Phong Thuỷ Liên Hoa.
