Thiên can trên la bàn phong thuỷ là tám can Giáp, Ất, Bính, Đinh, Canh, Tân, Nhâm, Quý, cùng mười hai địa chi và bốn quái tứ duy tạo nên vòng 24 sơn hướng. Hiểu vì sao chỉ có tám can xuất hiện, vì sao Mậu Kỷ vắng mặt, và mỗi can nằm ở phương nào là nền tảng để đọc la kinh và luận toạ hướng cho đúng.
Trả lời nhanh: Trên vòng 24 sơn của la bàn chỉ có tám thiên can: Giáp Ất ở phương Đông, Bính Đinh ở phương Nam, Canh Tân ở phương Tây, Nhâm Quý ở phương Bắc. Mậu Kỷ thuộc Thổ, ở trung cung nên không có phương riêng. Tám can cùng mười hai địa chi và bốn quái Càn, Khôn, Cấn, Tốn tạo thành 24 sơn, mỗi sơn rộng 15 độ.
"Cái gốc của vấn đề nằm ở bản chất của Thiên Can, Địa Chi và Bát Quái (đặc biệt là Bát quái Tứ duy)." – Thầy Vũ Giới
Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) viết câu trên trong bài bàn về bản chất của Bát Sát và Hoàng Tuyền. Thầy không tranh luận về cách áp dụng, mà đặt câu hỏi "tại sao": tại sao có khẩu quyết tính sát theo địa chi, lại có khẩu quyết tính sát theo thiên can và tứ duy? Muốn trả lời, phải hiểu thiên can nằm ở đâu trên la bàn và vì sao nó nằm ở đó.
Bài trước trong chuyên mục Thiên Can đã giới thiệu mười can, âm dương, ngũ hành và phép hợp xung. Bài này đi vào một ứng dụng cụ thể: vị trí của thiên can trên vòng 24 sơn và những gì người đọc la kinh cần biết.
Vòng 24 sơn hướng gồm những gì?
Vòng 24 sơn hướng gồm 24 phương, mỗi phương rộng 15 độ, ghép từ ba nhóm ký hiệu: mười hai địa chi, tám thiên can và bốn quái tứ duy. Đây là tầng địa bàn cơ bản nhất của mọi la kinh phong thuỷ.
Mỗi cung bát quái rộng 45 độ được chia làm ba sơn. Bốn cung chính (Bắc, Đông, Nam, Tây) có một địa chi ở giữa và hai thiên can hai bên. Bốn cung góc có một quái tứ duy ở giữa và hai địa chi hai bên.
| Phương | Ba sơn (theo chiều kim đồng hồ) | Quái |
|---|---|---|
| Bắc | Nhâm – Tý – Quý | Khảm |
| Đông Bắc | Sửu – Cấn – Dần | Cấn |
| Đông | Giáp – Mão – Ất | Chấn |
| Đông Nam | Thìn – Tốn – Tỵ | Tốn |
| Nam | Bính – Ngọ – Đinh | Ly |
| Tây Nam | Mùi – Khôn – Thân | Khôn |
| Tây | Canh – Dậu – Tân | Đoài |
| Tây Bắc | Tuất – Càn – Hợi | Càn |
Nhìn bảng sẽ thấy quy luật: thiên can chỉ đứng ở bốn phương chính, kẹp hai bên một địa chi; quái tứ duy chỉ đứng ở bốn góc, kẹp giữa hai địa chi. Địa chi thì có mặt khắp tám cung. Cấu trúc này không ngẫu nhiên mà phản ánh vai trò khác nhau của can, chi và quái.
Thầy Vũ Giới liệt "kiến giải hình thành 24 sơn hướng địa bàn" là một trong các đề mục gốc mà Phong Thuỷ Liên Hoa giảng dạy. Bài này chỉ trình bày phần cấu trúc phổ biến; phần lý do sâu xa về sự hình thành thuộc nội dung khoá học.
Vì sao trên la bàn không có Mậu và Kỷ?
Trên la bàn không có Mậu và Kỷ vì hai can này thuộc Thổ, mà Thổ ở trung cung, không thuộc phương nào trong tám phương. Trung cung là tâm của la bàn, tức chỗ đặt kim, chỗ định cục.
Mười can chia theo ngũ hành và phương vị như sau: Giáp Ất Mộc ở Đông, Bính Đinh Hoả ở Nam, Canh Tân Kim ở Tây, Nhâm Quý Thuỷ ở Bắc, Mậu Kỷ Thổ ở Trung. Bốn cặp can đầu có phương nên xuất hiện trên vòng; cặp Mậu Kỷ ở tâm nên không có chỗ trên vòng.
Trong bài giảng về Ái Tinh, Thầy Vũ Giới cho một ví dụ về vai trò của trung cung: các cặp Tý – Ngọ, Mão – Dậu thúc đẩy mà liên kết với nhau. "Liên kết bởi cái gì? Chính là bởi Mậu Kỷ Thổ ở Trung Cung." Như vậy Mậu Kỷ vắng mặt trên vòng 24 sơn nhưng lại là chỗ nối các phương đối nhau. Vắng mà không mất, ẩn mà vẫn dụng.
Điều này cũng liên quan đến cách Phong Thuỷ Liên Hoa coi trọng việc định tâm. Thầy Vũ Giới phân biệt tâm biểu kiến, tức tâm hình học trên mặt bằng, với tâm thực, tức tâm vận khí của cục. La bàn đặt ở đâu thì Mậu Kỷ ở đó; đặt sai tâm thì cả vòng 24 sơn đều lệch theo.
Tám thiên can trên la bàn mang âm dương thế nào?
Tám thiên can trên la bàn giữ đúng âm dương của chúng: Giáp, Bính, Canh, Nhâm là can dương; Ất, Đinh, Tân, Quý là can âm. Mỗi phương chính có một can dương đứng trước địa chi và một can âm đứng sau.
Ở Bắc: Nhâm (dương) – Tý – Quý (âm). Ở Đông: Giáp (dương) – Mão – Ất (âm). Ở Nam: Bính (dương) – Ngọ – Đinh (âm). Ở Tây: Canh (dương) – Dậu – Tân (âm). Đi theo chiều kim đồng hồ, can dương luôn dẫn vào cung, can âm luôn tiễn ra khỏi cung.
Trong Huyền Không, 24 sơn còn được chia thành ba nhóm gọi là tam nguyên long, mỗi nhóm gồm tám sơn:
- Địa nguyên long: Giáp, Canh, Nhâm, Bính và Thìn, Tuất, Sửu, Mùi.
- Thiên nguyên long: Tý, Ngọ, Mão, Dậu và Càn, Khôn, Cấn, Tốn.
- Nhân nguyên long: Ất, Tân, Đinh, Quý và Dần, Thân, Tỵ, Hợi.
Như vậy bốn can dương đều thuộc địa nguyên, bốn can âm đều thuộc nhân nguyên. Việc phân nhóm này quan trọng khi xét kiêm hướng và khi lập bàn sao: hai sơn cùng nguyên kiêm nhau thì khí thuần hơn hai sơn khác nguyên.
Thiên can liên quan gì đến khẩu quyết Hoàng Tuyền?
Khẩu quyết Hoàng Tuyền tính sát theo quan hệ giữa thiên can và bốn quái tứ duy, khác với Bát Sát tính theo quái và địa chi. Câu quen thuộc nhất là "Canh Đinh Khôn thượng thị Hoàng Tuyền", tức hướng Canh hoặc Đinh thì kỵ thuỷ ở phương Khôn.
Trong bài "Bản chất của Bát Sát và Hoàng Tuyền", Thầy Vũ Giới đặt hai câu hỏi:
- Tại sao Bát Sát lại tính sát theo địa chi, như "Khảm long, Khôn thỏ, Chấn sơn hầu", lấy Thìn, Mão, Thân làm điểm sát?
- Tại sao Hoàng Tuyền lại tính sát theo bát can và tứ duy, như "Canh Đinh Khôn thượng thị Hoàng Tuyền"?
Thầy viết: "Nếu chúng ta không thấu hiểu bản chất cốt lõi mà chỉ áp dụng máy móc, chắc chắn sẽ dẫn đến sai sót trong thực tế." Và: "Chỉ khi hiểu rõ sự vận hành của Khí thông qua Can, Chi, Ngũ hành và các Quẻ… thì chúng ta mới có thể tự mình kiến giải và sử dụng phong thuỷ một cách đúng đắn."
Bài viết này không giải đáp thay cho bài giảng của Thầy, vì phần kiến giải ấy thuộc nội dung chuyên sâu. Điều người đọc cần rút ra là: mỗi khẩu quyết dùng một "lớp" ký hiệu khác nhau trên la bàn. Biết thiên can nằm ở bốn phương chính, tứ duy nằm ở bốn góc, là bước đầu để đọc được các khẩu quyết đó mà không lẫn.
Đọc thiên can trên la kinh khi xác định toạ hướng
Khi xác định toạ hướng, người đọc la kinh xem kim chỉ vào sơn nào trong 24 sơn; nếu rơi vào một thiên can thì gọi hướng theo can đó, ví dụ "toạ Nhâm hướng Bính". Toạ và hướng luôn đối nhau qua tâm, cách nhau 180 độ.
- Đặt la kinh đúng tâm: đứng tại tâm cục hoặc trên trục chính của nhà, tránh xa sắt thép, xe cộ, thiết bị điện.
- Ngắm theo trục toạ – hướng: trục vuông góc với mặt tiền chính, không theo cửa phụ.
- Đọc sơn: ghi rõ sơn và số độ, ví dụ hướng Bính 165 độ.
- Kiểm tra vị trí trong sơn: nằm giữa sơn, hay sát ranh giới với sơn bên cạnh.
- Ghi tam nguyên long: hướng Bính thuộc địa nguyên, nếu kiêm Ngọ (thiên nguyên) thì là kiêm khác nguyên.
Một điểm hay bị nhầm: toạ Nhâm hướng Bính và toạ Tý hướng Ngọ đều là "nhà hướng Nam", nhưng là hai sơn khác nhau, cách nhau 15 độ, thuộc hai nguyên khác nhau. Trong nhiều phép lý khí, hai nhà này được luận khác hẳn. Gọi chung "hướng Nam" là bỏ mất thông tin.
Cần biết thêm: vòng 24 sơn chỉ là một tầng của la kinh. Những la kinh đầy đủ có nhiều tầng chồng lên nhau, như tầng chính châm, tầng phân kim, tầng 64 quẻ, tầng 28 tú; Thầy Vũ Giới đã thiết kế la kinh 36 tầng và la kinh Huyền Không Đại Quái Liên Hoa. Ở mỗi tầng, thiên can có thể xuất hiện lại dưới dạng khác. Người mới học nên nắm thật chắc tầng 24 sơn trước, vì hầu hết các tầng khác đều lấy nó làm khung chia.
Thầy Vũ Giới còn có một câu đáng ngẫm về la kinh: "Khi cục địa chưa thành – la kinh chính là cục địa…" La kinh, theo Thầy, là pháp bảo định cục, không chỉ là dụng cụ đo.
Tuy vậy, Phong Thuỷ Liên Hoa luôn nhắc thứ tự: "Định cục là dựa vào hình, còn lý khí thì dựa vào số." Đọc đúng sơn hướng là phần số. Trước đó phải nhìn hình: nhà dựa vào đâu, nhìn ra đâu, khí vào từ cửa nào. Thầy Vũ Giới nói: "Xem phong thuỷ mà không nhìn ra HÌNH, thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa."
Sai lầm thường gặp khi đọc thiên can trên la bàn
Sai lầm thường gặp nhất là gọi hướng theo tám phương chung chung mà không ghi sơn, dẫn đến mất thông tin can chi khi luận. Các sai lầm khác:
- Nhầm thứ tự can trong cung: đặt Quý trước Tý, Ất trước Mão; thứ tự đúng là can dương trước, can âm sau theo chiều kim đồng hồ.
- Tìm Mậu Kỷ trên vòng: người mới học thấy thiếu hai can và cho là la bàn in sai.
- Không xét ranh giới: hướng nằm sát ranh giới hai sơn mà không ghi rõ, khiến việc luận về sau bị lệch.
- Dùng khẩu quyết mà không biết lớp ký hiệu: lẫn khẩu quyết theo can với khẩu quyết theo chi.
- Xoay cửa để "được" một can tốt: Phong Thuỷ Liên Hoa không chủ trương nắn cửa, xoay hướng; lập cục trọng trung chính.
Giới hạn của bài: bài trình bày cấu trúc phổ biến của 24 sơn và vị trí thiên can. Phép luận cát hung theo từng sơn, cách xử lý kiêm hướng và các khẩu quyết sát cần học có hệ thống và kiểm chứng tại thực địa.
Tóm lại: tám can nằm ở bốn phương chính, mỗi phương một cặp dương – âm kẹp một địa chi; Mậu Kỷ ở trung cung làm chỗ nối. Đọc đúng can là đọc đúng sơn, nhưng đọc sơn chỉ có nghĩa khi đã nhìn ra hình. Hiểu vậy là đủ!
Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.
— Vũ Giới —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- La Kinh Liên Hoa: xem vòng 24 sơn, đọc thiên can và số độ của toạ hướng.
- Lập Cục Pháp: phân cung theo 24 sơn trên mặt bằng nhà.
- Vẽ Mặt Bằng: dựng mặt bằng để xác định trục toạ – hướng trước khi đo.
Bài liên quan
- Thiên can là gì? 10 thiên can trong phong thuỷ
- La bàn phong thuỷ: nguyên lý
- Hướng đặt bàn thờ, cung theo Hình Pháp
- Thập thiên can hợp xung
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Sự hình thành 24 sơn hướng, thiên can địa chi và cách đọc la kinh được giảng từ gốc tại Phong Thuỷ Liên Hoa.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Hướng Bính là hướng nào?
Hướng Bính nằm ở phương Nam, lệch về phía Đông, khoảng từ 157,5 đến 172,5 độ. Bính đứng ngay trước Ngọ theo chiều kim đồng hồ.
Vì sao la bàn chỉ có tám can mà không đủ mười?
Vì Mậu và Kỷ thuộc Thổ, ở trung cung, nên không có phương trên vòng 24 sơn. Tám can còn lại chia đều cho bốn phương chính.
Toạ Nhâm hướng Bính và toạ Tý hướng Ngọ có giống nhau không?
Không. Hai nhà cùng nhìn về phương Nam nhưng khác sơn 15 độ, khác tam nguyên long. Nhiều phép lý khí luận hai nhà này khác nhau.
Có nên xoay cửa cho trúng một can được cho là tốt?
Phong Thuỷ Liên Hoa không chủ trương xoay hướng hay nắn cửa. Nhà ở cần đoan chính; phải xét hình thế và cục trước khi bàn đến từng sơn.
