Thiên Nguyên Cửu Lược
天元九畧 · 形局 山星 水星 方位 定卦 分星 格龍 排龍 課日 (地理正宗 卷七)
Tác giả: Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành (雲樵蔣國宗城, đời Thanh, niên hiệu Gia Khánh)
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Cách Long chương (格龍章) là chương thứ bảy của Thiên Nguyên Cửu Lược. Hai chương trước đã định quẻ và định sao cho hai mươi bốn sơn; chương này đem quẻ và sao ấy ra "cách", tức đo xét, từng đốt long. Bài ca dạy: mạch sống lưng phải xét từng đốt; sơn long xét mạch ở chỗ cưỡi long, thuỷ long xét mạch ở chỗ thành nước; mạch núi cao thấp phân hơn kém, mạch nước dài ngắn phân chủ khách; với sơn long, đốt cuối vào huyệt là chỗ thân thiết nhất, Huyền Vũ chủ sơn là chỗ yếu, hướng thủ nhẹ hơn; với thuỷ long, xem mạch từ cửa thành đối diện, lấy "trực tiết" đối đường mà an. Phần tự ký giải chỗ "lâm lạc nhất tiết", rồi dạy thêm phép xét nước minh đường cho sơn long: lấy nước trong quẻ của hướng làm tam cát, nước đến nước đi đều luận theo khí đến. Bài gồm nguyên văn chữ Hán, bản dịch từng đoạn, phần giảng và lời luận của Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Cách Long chương dạy đo long từng đốt: mỗi lần chuyển vị là một phương khác, nên đốt nào cũng phải xét quẻ và sao. Sơn long xét mạch ở chỗ "kỵ long chi", tức chỗ long nhánh cưỡi lên; thuỷ long xét mạch ở chỗ nước dừng thành. Núi lấy cao thấp phân hơn kém, nước lấy dài ngắn phân chủ khách. Với sơn long, đốt cuối cùng vào huyệt (đáo đầu nhất tiết) là chỗ huyệt thần dựa vào; Huyền Vũ chủ sơn khí hùng hậu nên là chỗ yếu, mạch ở hướng thủ tuy gần mà quyền không bằng; chỉ khi long thoát kiếp thì mới lấy hướng thủ nhận khí đến. Với thuỷ long, xem mạch từ cửa thành đối diện, dù khúc khuỷu thế nào cũng chỉ lấy đoạn thẳng (trực tiết) đối minh đường mà an; có nhiều đoạn thẳng thì lấy đoạn sâu rộng dài làm long quan; sông lớn có ba khí, không câu nệ một đầu. Tự ký thêm: nước minh đường của sơn long lấy nước trong quẻ của hướng làm tam cát; không ra tám quẻ đã là thuần, không ra ba quẻ thì càng tốt.
Thầy Vũ Giới giảng: "Long dài trăm dặm, nhưng huyệt chỉ ăn một đốt cuối. Đốt cuối mà sai quẻ thì trăm dặm trước cũng không cứu được. Người xem đất phải dừng lại ở đốt ấy lâu nhất."
Mạch sống lưng xét từng đốt, núi cưỡi nhánh, nước dừng thành – 脈脊節節當細評
Nguyên văn – 原文
脈脊節節當細評,一番轉位一方分;山龍審脈騎龍支,水龍審脈駐水城;山脈高低分勝負,水脈長短別主賓。
Dịch: Mạch sống lưng từng đốt phải xét cho kỹ; mỗi lần chuyển vị là chia ra một phương. Sơn long xét mạch ở chỗ cưỡi nhánh long; thuỷ long xét mạch ở chỗ thành nước dừng lại. Mạch núi cao thấp để phân hơn kém; mạch nước dài ngắn để phân chủ khách.
Giảng: "Mạch tích" là sống lưng của long, chỗ khí chạy. Câu đầu dạy một việc rất cụ thể: đi theo long thì từng đốt (tiết) đều phải xét, vì "nhất phiên chuyển vị nhất phương phân", mỗi lần long chuyển hướng là sang một phương khác, tức một sơn khác trên la kinh. Một long chạy mười đốt có thể đi qua năm sáu sơn; mỗi sơn có quẻ và sao riêng như Định Quái và Phân Tinh chương đã dạy.

Hai câu tiếp tách sơn long với thuỷ long. Sơn long xét mạch ở "kỵ long chi": chỗ nhánh long cưỡi lên sống chính, nơi mạch tách ra mà chạy về huyệt. Thuỷ long xét mạch ở "trú thuỷ thành": chỗ nước dừng lại, uốn quanh thành một vòng thành. Núi là tĩnh, nên mạch núi nhìn ở chỗ đứng; nước là động, nên mạch nước nhìn ở chỗ dừng. Đây là cùng một ý với Thuỷ Tinh chương: nước có chỗ ôm, chỗ dừng thì mới có khí tụ.
Hai câu cuối của đoạn đưa ra thước đo: núi lấy cao thấp, nước lấy dài ngắn. Mạch núi cao hơn thì thắng, thấp hơn thì phụ; mạch nước dài hơn là chủ, ngắn hơn là khách. Khi có hai mạch cùng vào một chỗ, người xem phải biết mạch nào làm chủ để lấy quẻ, lấy sao theo mạch ấy, chứ không lấy theo mạch phụ.
Sơn long: đốt cuối vào huyệt, Huyền Vũ là chỗ yếu – 請識山龍親切處
Nguyên văn – 原文
請識山龍親切處,到頭一節穴神憑;玄武主山爲扼要,向首級脈按斯輕;蓋因玄武氣雄博,向首雖親權不勝;若是脫劫神龍脈,但將向首認來情。
Dịch: Hãy biết chỗ thân thiết của sơn long: một đốt đến đầu là chỗ huyệt thần dựa vào. Huyền Vũ chủ sơn là chỗ yếu hại; mạch theo bậc ở hướng thủ thì xét như vậy là nhẹ. Bởi vì khí Huyền Vũ hùng hậu rộng lớn, hướng thủ tuy gần mà quyền không hơn. Nếu là mạch thần long thoát kiếp, thì chỉ lấy hướng thủ mà nhận khí đến.
Giảng: "Đáo đầu nhất tiết huyệt thần bằng" là câu cốt của chương. Long đi xa bao nhiêu thì đến cuối cũng có một đốt cuối cùng trước khi vào huyệt; huyệt dựa vào đốt ấy. Các đốt trước quan trọng ở chỗ đưa khí đến; đốt cuối quyết định khí vào huyệt là khí gì. Tự ký giải: "所重者,尤在臨落一節,是節以後,則可緩矣", điều trọng nhất là ở đốt sắp rơi xuống huyệt; từ đốt ấy trở về sau thì có thể xét chậm.

"Huyền Vũ chủ sơn vi ách yếu": Huyền Vũ là núi sau huyệt, cũng chính là chỗ đốt cuối nổi đỉnh. Tự ký nói rõ: "蓋臨落一節起頂出脈結穴,乃穴中扼要,所謂主山也". Đốt sắp rơi nổi đỉnh, ra mạch, kết huyệt, là chỗ yếu hại của huyệt, gọi là chủ sơn. Rồi dẫn lời truyện: "龍頂上聚受氣廣博,能操禍福之柄", trên đỉnh long tụ lại, nhận khí rộng lớn, nắm được cán hoạ phúc. Vì thế khí ở Huyền Vũ hơn khí ở hướng thủ: hướng thủ gần huyệt, nhưng chỉ là chỗ mạch theo bậc mà xuống, quyền không bằng.
Có một trường hợp ngoại lệ: "thoát kiếp thần long mạch". Long thoát kiếp là long đã rời sống chính, mạch chạy dài, đốt cuối không nổi đỉnh rõ, chủ sơn không còn hùng hậu. Khi ấy không lấy Huyền Vũ mà "chỉ lấy hướng thủ nhận khí đến". Đây là chỗ cần nhãn lực: phải nhìn được long có thoát kiếp hay không mới biết lấy đầu nào. Tự ký cũng nhắc trường hợp "trực lai trắc thụ", long thẳng đến mà huyệt nhận bên cạnh: chỗ kết huyệt khác với mạch đến, nhưng "tiểu bất thắng đại", nhỏ không thắng được lớn, nên vẫn không đáng lo.
Thuỷ long: xem từ cửa thành, lấy trực tiết đối đường – 試問水龍如何探
Nguyên văn – 原文
試問水龍如何探,脈出城門對面看;雖然屈曲無端變,祇憑直節對堂安;直節若然非一位,深闊長者是龍關;大江格脈分三氣,未可拘拘執一端。
Dịch: Thử hỏi thuỷ long tìm thế nào? Mạch ra cửa thành thì xem ở mặt đối diện. Tuy nước khúc khuỷu biến đổi không đầu mối, chỉ dựa vào đoạn thẳng đối minh đường mà an huyệt. Nếu đoạn thẳng không phải chỉ một chỗ, thì đoạn sâu, rộng, dài là long quan. Sông lớn đo mạch thì chia ba khí, không được câu nệ giữ một đầu.
Giảng: Với đất bằng, long là nước. "Mạch xuất thành môn đối diện khán": nước chảy ra khỏi cửa thành, tức chỗ nước vào hay ra khỏi vòng ôm, thì người xem đứng ở mặt đối diện mà nhìn. Nước đồng bằng hay khúc khuỷu, uốn qua uốn lại không có đầu mối; nếu lần theo từng khúc thì không biết đâu mà định. Bài ca dạy một phép gọn: chỉ dựa vào "trực tiết", đoạn nước thẳng đối diện minh đường, mà an huyệt.

Khi có nhiều đoạn thẳng thì lấy đoạn "thâm, khoát, trường", sâu, rộng, dài, làm "long quan", cửa ải của long. Đây là cùng thước đo "thuỷ mạch trường đoản biệt chủ tân" ở trên: đoạn dài sâu là chủ, đoạn ngắn nông là khách. Bản in có một lời chú nhỏ dưới bài ca nói chỗ trực tiết ấy có tên gọi riêng trong khẩu quyết, nhưng hai chữ sau in mờ, không đọc chắc được.
"Đại giang cách mạch phân tam khí": sông lớn thì rộng, một bờ đến bờ kia có thể chiếm nhiều sơn; không thể lấy một tia mà định quẻ. Phải chia làm ba khí mà xét, và "vị khả câu câu chấp nhất đoan", không được câu nệ giữ một đầu. Người xem đất ven sông lớn ở nước ta, như hai bờ sông Hồng hay sông Tiền, gặp đúng chỗ này: dòng chính, dòng phụ, bãi bồi, mỗi thứ là một khí.
Dùng phép này đo núi bước nước – 用此量山與步水
Nguyên văn – 原文
用此量山與步水,對爻淸濁細心盤。
Dịch: Dùng phép này mà đo núi và bước nước, đối chiếu hào trong hay đục mà xét bằng tâm cho kỹ.
Giảng: Câu kết của bài ca đưa phép đo về lại quẻ và hào. "Lượng sơn bộ thuỷ", đo núi bước nước, là việc bằng chân và mắt; "đối hào thanh trọc", đối hào trong hay đục, là việc bằng la kinh. Đốt cuối của sơn long, đoạn thẳng của thuỷ long, sau khi đã chọn đúng thì đặt la kinh định xem rơi vào sơn nào, hào nào; hào ấy thuần trong một quẻ là thanh, lẫn sang quẻ khác là trọc. Đây chính là thước đo thuần tạp của Định Quái chương và thước đo kiêm độc của Phân Tinh chương, nay áp vào một đốt long cụ thể.

Tự ký: đốt sắp rơi và chủ sơn – 序記
Tự ký mở: "山龍入首起頂,爲穴之來山,或三節四節,其起頂出脈,皆宜一氣淸純". Sơn long vào đầu, nổi đỉnh, là núi đến của huyệt; hoặc ba đốt bốn đốt, chỗ nổi đỉnh ra mạch đều nên một khí thanh thuần. Nghĩa là ba bốn đốt cuối nên cùng một quẻ, hoặc ít ra không ra khỏi một quẻ. Nhưng trong ba bốn đốt ấy, trọng nhất vẫn là đốt cuối, như đã giảng ở trên.
Về thuỷ long, tự ký chỉ nói gọn: "至於平洋水龍審脈,雖與此不同一家,而其理亦可類推矣". Còn xét mạch thuỷ long ở đất bằng, tuy không cùng một nhà với sơn long, nhưng lý cũng có thể suy theo loại. Đoạn thẳng đối đường của thuỷ long giữ vai của đốt cuối sơn long; đoạn sâu rộng dài giữ vai của Huyền Vũ chủ sơn.

Tự ký: nước minh đường của sơn long – 明堂水氣
Phần sau của tự ký đi sang một việc bài ca chưa nói: "又按山龍不甚重水,而明堂水氣吉凶攸關,又不可不論". Sơn long không quá trọng nước, nhưng khí nước ở minh đường có quan hệ tốt xấu, không thể không luận. Phép là: "其法以本向卦內之水爲三吉,蓋三吉卽三爻位,本是一卦,共相關涉,故凡水之生尅,皆於向上一卦之內辨之". Lấy nước trong quẻ của bản hướng làm tam cát; tam cát tức là ba vị hào, vốn là một quẻ, cùng liên quan với nhau; nên phàm sinh khắc của nước đều xét trong một quẻ của hướng.
Tiếp theo là phép đọc nước đến nước đi: "水以去爲出口,經云放水是也;以來爲到堂,傳云入口是也;一去一來,俱作來情評斷". Nước lấy chỗ đi làm cửa ra, kinh gọi là phóng thuỷ; lấy chỗ đến làm đến minh đường, truyện gọi là nhập khẩu; một đi một đến đều luận như khí đến. Có khi đường nước đến, cửa nước đi đều không lộ, đứng ở huyệt chỉ thấy một vòng nước như cánh cung, hay một ao hồ, thì lấy khí của cục mà luận. Nếu huyệt cao nước xa, hoặc minh đường không thấy nước, thì không cần luận.

Về nước nhiều nguồn, tự ký viết: "旁來之水,祇要與本水同是一元之位,所謂兄弟子孫也,來路雖多,總是一家骨肉,其於主水之吉無妨". Nước bên đến, chỉ cần cùng một nguyên với nước chính, gọi là anh em con cháu; đường đến tuy nhiều, rốt cuộc là cốt nhục một nhà, không hại cái tốt của nước chủ. Câu kết của chương: "大抵水之來去,不出八卦,固屬淸純不雜,然若不出三卦,尤爲盡善". Đại để nước đến đi không ra tám quẻ thì đã là thanh thuần không tạp; nếu không ra cả ba quẻ thì càng hoàn hảo.

Đoạn tự ký này nối Cách Long chương với Thuỷ Tinh chương và với Thiên Ngọc Kinh. Ở Thiên Ngọc có câu "nhị thập tứ sơn phân thuận nghịch, cộng thành tứ thập bát cục", và nhiều câu về nước đến nước đi; tác giả quy tất cả về một tiêu chí đơn giản: nước có ở trong quẻ của hướng hay không, có cùng nguyên với nước chủ hay không.

Như vậy Cách Long chương làm ba việc: dạy đo long từng đốt, lấy đốt cuối và chủ sơn làm trọng cho sơn long, lấy đoạn thẳng đối đường và đoạn sâu rộng dài làm trọng cho thuỷ long; dạy đối hào thanh trọc ở chỗ đã chọn; và dạy luận nước minh đường của sơn long theo quẻ của hướng. Chương tiếp theo, Bài Long chương, sẽ nói về âm dương giao cấu, thu sơn xuất sát và ai tinh.


| Câu gốc | Ý chính | Ứng dụng khi xem đất |
|---|---|---|
| 脈脊節節當細評 | Mỗi lần long chuyển vị là sang phương khác, xét từng đốt | Ghi sơn, quẻ, sao của từng đốt long |
| 山龍審脈騎龍支 | Sơn long xét ở chỗ nhánh cưỡi; thuỷ long xét ở chỗ nước dừng thành | Núi nhìn chỗ đứng, nước nhìn chỗ dừng |
| 山脈高低分勝負 | Núi cao thấp phân hơn kém; nước dài ngắn phân chủ khách | Lấy quẻ theo mạch chủ, không theo mạch phụ |
| 到頭一節穴神憑 | Huyệt dựa vào đốt cuối | Đốt cuối phải thuần quẻ |
| 玄武主山爲扼要 | Khí Huyền Vũ hùng hậu, hướng thủ gần mà quyền không bằng | Lấy khí ở chủ sơn trước |
| 脫劫神龍脈 | Long thoát kiếp thì lấy hướng thủ nhận khí đến | Phải nhìn được long có thoát kiếp hay không |
| 祇憑直節對堂安 | Thuỷ long lấy đoạn thẳng đối minh đường mà an; nhiều đoạn thì lấy đoạn sâu rộng dài | Không lần theo từng khúc nước khúc khuỷu |
| 大江格脈分三氣 | Sông lớn chia ba khí, không chấp một đầu | Xét dòng chính, dòng phụ riêng |
| 本向卦內之水爲三吉 | Nước minh đường của sơn long luận trong quẻ của hướng | Không ra tám quẻ là thuần, không ra ba quẻ càng tốt |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Cách Long chương là chương gần với việc đi thực địa nhất trong Cửu Lược. Những gì hai chương trước dạy trên giấy (quẻ, hào, sao của từng sơn) đến đây phải đem ra đặt ở từng đốt long. Hình Pháp Liên Hoa coi trọng đúng chỗ chương này coi trọng: đốt cuối vào huyệt và chủ sơn. Người xem đất mới học hay mắc hai lỗi: một là đứng ở chỗ xa, đo hướng long chung chung cho cả dãy núi; hai là đứng ngay ở huyệt mà chỉ đo hướng, bỏ qua đốt cuối. Cả hai đều sai chỗ "đáo đầu nhất tiết". Với đất bằng, phép "trực tiết đối đường" cho người xem một chỗ đứng chắc chắn giữa những dòng nước khúc khuỷu. Còn nước, long ấy đến lượt vượng vào lúc nào, Phong Thuỷ Liên Hoa xét bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, chứ không chỉ theo một bảng nguyên vận cố định. Lý pháp như trên thì chia sẻ được; cách đi theo long tìm đúng đốt cuối, nhận long thoát kiếp, chọn đúng đoạn thẳng long quan trên đất bằng, là thủ pháp phải học trực tiếp.
Tóm lại – 總結: Cách Long chương dạy xét long từng đốt, vì mỗi lần chuyển vị là sang một phương. Sơn long xét mạch ở chỗ cưỡi nhánh, thuỷ long ở chỗ nước dừng thành; núi lấy cao thấp phân hơn kém, nước lấy dài ngắn phân chủ khách. Sơn long lấy đốt cuối làm chỗ huyệt thần dựa vào; Huyền Vũ chủ sơn khí hùng hậu nên quyền hơn hướng thủ, trừ khi long thoát kiếp thì lấy hướng thủ nhận khí. Thuỷ long xem từ cửa thành đối diện, chỉ lấy đoạn thẳng đối minh đường mà an; nhiều đoạn thì lấy đoạn sâu rộng dài làm long quan; sông lớn chia ba khí. Đo xong thì đối hào xét thanh trọc. Tự ký thêm: nước minh đường của sơn long luận trong quẻ của hướng; nước đến đi không ra tám quẻ là thuần, không ra ba quẻ càng tốt; nước bên cùng nguyên với nước chủ là cốt nhục một nhà.
Bài trước: Thiên Nguyên Cửu Lược – Phân Tinh chương: cửu tinh trên hai mươi bốn sơn.
Bài sau: Bài Long chương – thư hùng giao cấu, thu sơn xuất sát 排龍章.
Nguồn: Thiên Nguyên Cửu Lược (天元九畧), chương bảy "Cách Long chương" (格龍章) và tự ký, Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành soạn, in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển bảy, trang 242–243, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Nguyên văn chép từ bản in. Lời chú nhỏ dưới câu "對爻淸濁細心盤" có hai chữ in mờ nên không dịch. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo sơn của từng đốt long và đoạn nước.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo long, hướng, nước; xét đốt cuối và nước minh đường theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ các đốt long, đoạn nước thẳng đối đường và ghi quẻ từng đốt.
Bài liên quan – 相關文章
- Thiên Nguyên Cửu Lược: Phân Tinh chương
- Thiên Nguyên Cửu Lược: Định Quái chương
- Thiên Nguyên Cửu Lược: Thuỷ Tinh chương
- Thuỷ Long Kinh: lấy nước làm long
- Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh thượng thiên (2): mạch ra chữ Tý tìm chữ Tý
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết đốt cuối là chỗ huyệt dựa, biết thuỷ long lấy đoạn thẳng đối đường, biết nước minh đường luận trong quẻ của hướng, là phần Thư; đi theo long mà dừng đúng đốt cuối, nhận được long thoát kiếp, chọn đúng long quan giữa đồng nước khúc khuỷu, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Cách long" nghĩa là gì? – 格龍
Là đo xét long từng đốt. Mỗi lần long chuyển vị là sang một phương, một sơn khác trên la kinh, nên đốt nào cũng phải xét quẻ và sao, rồi đối hào xem thanh hay trọc.
Đốt nào của sơn long quan trọng nhất? – 到頭一節
Đốt cuối cùng trước khi vào huyệt, gọi là đáo đầu nhất tiết hay lâm lạc nhất tiết. Huyệt dựa vào đốt ấy; ba bốn đốt cuối nên cùng một khí thanh thuần, các đốt xa hơn có thể xét chậm.
Vì sao Huyền Vũ quan trọng hơn hướng thủ? – 玄武主山
Vì đỉnh long ở Huyền Vũ tụ khí rộng lớn, nắm cán hoạ phúc; hướng thủ tuy gần huyệt nhưng quyền không bằng. Chỉ khi long thoát kiếp, chủ sơn không hùng hậu, thì mới lấy hướng thủ nhận khí đến.
Thuỷ long khúc khuỷu thì định mạch thế nào? – 直節對堂
Đứng ở mặt đối diện cửa thành mà xem, chỉ lấy đoạn nước thẳng đối minh đường mà an huyệt. Có nhiều đoạn thẳng thì lấy đoạn sâu, rộng, dài làm long quan. Sông lớn thì chia ba khí mà xét.
Nước minh đường của sơn long luận thế nào? – 明堂水氣
Lấy nước trong quẻ của hướng làm tam cát; nước đến và nước đi đều luận như khí đến. Nước bên cùng nguyên với nước chính là một nhà. Không ra tám quẻ đã thuần, không ra ba quẻ càng tốt.









