Thiên Nguyên Cửu Lược
天元九畧 · 形局 山星 水星 方位 定卦 分星 格龍 排龍 課日 (地理正宗 卷七)
Tác giả: Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành (雲樵蔣國宗城, đời Thanh, niên hiệu Gia Khánh)
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Sơn Tinh chương (山星章) là chương thứ hai của Thiên Nguyên Cửu Lược, dạy nhận chín sao trên núi. Sau khi Hình Cục chương nói long huyệt sa thuỷ và "sao thể cát thì thành huyệt cát", chương này tả từng sao: Tham Lang dựng như ngòi bút, Cự Môn vuông như bình phong, Lộc Tồn như trống úp nhiều chân, Văn Khúc như rắn bò ít đỉnh, Liêm Trinh cao lớn đá lởm chởm, Vũ Khúc tròn như chuông như nồi úp, Phá Quân nghiêng nứt như cờ chạy, Tả Phụ như nồi úp đội mũ, Hữu Bật là sao ẩn không có vị thật. Rồi chương nói ba cát bốn hung, chỗ dùng của Phụ Bật, và cách phân mặt lưng của núi. Đoạn tự ký giải chín sao chính là năm sao: chính thì theo Hà Đồ, biến thì theo Lạc Thư. Bài gồm nguyên văn, bản dịch, phần giảng và phần luận của Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Sơn Tinh chương dạy năm hành nương vào năm sao, biến hoá chu lưu thành chín long. Tham Lang dựng thẳng như ngòi bút; Cự Môn thân vuông như bình phong; Lộc Tồn như trống úp, thân nhiều chân; Văn Khúc đi như rắn, ít đỉnh; Liêm Trinh cao lớn, xương đá lởm chởm; Vũ Khúc tròn ngay như chuông, như nồi úp; Phá Quân nghiêng nứt như cờ chạy; Tả Phụ như nồi úp trên núi cao, dáng như mũ phốc đầu; Hữu Bật là sao ẩn, giấu trong các sao cát. Long Tham, Cự, Vũ khi rơi mạch thì Phụ Bật có công thu khí thành thai. Ba cát nhọn, tròn, vuông, đẹp thì cát; bốn hung vỡ nát, yếu thì càng hung. Xem hình xét khí đều xem mặt: dựng đứng là lưng, bằng phẳng là mặt. Tự ký: chín sao tức năm sao; chính thì thẳng là Mộc, tròn là Kim, cong là Thuỷ, nhọn là Hoả, vuông là Thổ (Hà Đồ); biến thì thành chín sao (Lạc Thư).
Thầy Vũ Giới giảng: "Thuộc tên chín sao thì dễ, nhận ra chín sao ngoài núi mới khó. Núi không đứng yên một dáng: nhìn từ mặt thì tròn, nhìn từ lưng thì dốc đứng. Phải đứng đúng mặt núi mà nhìn."
Năm hành nương năm sao, biến thành chín long – 五行形麗五星中
Nguyên văn – 原文
五行形麗五星中,變化周流兆九龍。
Dịch: Năm hành hiện hình nương vào năm sao, biến hoá chu lưu mà thành điềm chín long.
Giảng: Câu mở là cương lĩnh của cả chương. "Lệ" (麗) là nương vào, bám vào: năm hành Mộc, Hoả, Thổ, Kim, Thuỷ không có hình riêng, phải nương vào hình núi mới thấy, mà hình núi có năm dạng gốc gọi là năm sao. Năm sao ấy biến hoá, lưu chuyển, đổi qua đổi lại thì thành chín loại long, ứng với chín sao Bắc Đẩu và Phụ Bật. Đây là chỗ Cửu Lược nối phép "ngũ tinh" của hình thế với phép "cửu tinh" của Hám Long Kinh. Người học thường tách hai phép ra, cho là hai trường phái; Cửu Lược nói rõ: chín sao là năm sao biến ra.

Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc – 貪狼豎起筆尖秀
Nguyên văn – 原文
貪狼豎起筆尖秀,巨門方體類屏風;祿存頓鼓身多脚,文曲蛇行性少峰。
Dịch: Tham Lang dựng đứng, nhọn đẹp như ngòi bút. Cự Môn thân vuông giống bình phong. Lộc Tồn như trống úp, thân nhiều chân. Văn Khúc đi như rắn, tính ít đỉnh.
Giảng: Bốn sao đầu tả bằng bốn hình ảnh rất dễ nhớ. Tham Lang là núi dựng thẳng, đầu nhọn mà đẹp như ngòi bút lông dựng ngược, thuộc Mộc. Cự Môn là núi đầu bằng thân vuông như tấm bình phong, thuộc Thổ. Lộc Tồn đầu tròn thấp như cái trống úp ("đốn cổ"), nhưng chân núi tủa ra nhiều nhánh như chân rết, thuộc Thổ mà không sạch. Văn Khúc là dải núi thấp lượn sóng như rắn bò, không nổi đỉnh rõ, thuộc Thuỷ.

Hai sao Tham và Cự đứng đầu ba cát; Lộc Tồn và Văn Khúc thuộc nhóm hung. Chỗ phân biệt Cự Môn và Lộc Tồn là chân: Cự Môn vuông gọn, Lộc Tồn nhiều chân lòi ra. Chỗ phân biệt Tham Lang và Văn Khúc là đỉnh: Tham Lang có đỉnh dựng rõ, Văn Khúc lượn mà không dựng. Người xem núi ở Việt Nam có thể nhận ra rất nhiều Văn Khúc ở các dải đồi trung du, và nhiều Tham Lang ở các ngọn núi đá vôi dựng đứng vùng Ninh Bình, Hà Giang.

Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân – 廉貞高大形無敵
Nguyên văn – 原文
廉貞高大形無敵,石骨嵯峨有異蹤;武曲端圓鐘釜覆,破軍側裂走旗龍。
Dịch: Liêm Trinh cao lớn, hình không gì địch nổi, xương đá lởm chởm có dấu lạ. Vũ Khúc ngay tròn như chuông, như nồi úp. Phá Quân nghiêng nứt, là long cờ chạy.
Giảng: Liêm Trinh là núi cao lớn nhất, đỉnh nhọn nhiều mũi như lửa, đá lộ lởm chởm, thuộc Hoả. Trong Hám Long Kinh, Liêm Trinh thường làm tổ sơn: núi tổ cao lớn, lửa đá dựng, từ đó các long xuất ra. Vũ Khúc là núi tròn ngay ngắn như cái chuông úp, cái nồi úp, thuộc Kim, là sao thứ ba trong ba cát. Phá Quân là núi nghiêng lệch, sườn nứt vỡ, thân kéo dài như lá cờ bị gió thổi, thuộc Kim mà vỡ.

Ba sao này cho thấy chỗ tinh của phép năm sao: cùng một hành Kim, mà tròn ngay là Vũ Khúc (cát), nghiêng vỡ là Phá Quân (hung). Cùng một hành Hoả, Liêm Trinh làm tổ thì quý, làm huyệt thì dữ. Hành chỉ là chất, sao mới là dáng; dáng quyết định lành dữ.

Tả Phụ, Hữu Bật, sao phụ và sao ẩn – 左輔星峰如覆釜
Nguyên văn – 原文
左輔星峰如覆釜,生在高山幞頭容;若從他星作侍衞,隨主變遷迹不同。右弼隱星無實位,形藏吉曜高低中。
Dịch: Đỉnh sao Tả Phụ như nồi úp, sinh trên núi cao có dáng mũ phốc đầu. Nếu theo sao khác làm thị vệ, thì theo chủ mà đổi, dấu không giống nhau. Hữu Bật là sao ẩn, không có vị thật, hình giấu trong các sao lành chỗ cao chỗ thấp.
Giảng: Tả Phụ có hai dạng. Dạng chính là đỉnh tròn thấp như nồi úp đặt trên núi cao, hai bên có vai như cánh mũ "phốc đầu" (mũ quan đời Đường Tống có hai cánh). Dạng phụ là khi Tả Phụ đi theo một sao khác làm thị vệ, thì đổi dáng theo sao chủ, không có một dấu cố định. Hữu Bật thì càng khó: là sao ẩn, không có vị thật, giấu mình trong các sao lành, lúc cao lúc thấp. Trong hình thế, Hữu Bật thường là những gò nhỏ, những đoạn mạch ẩn trong ruộng, giữa hai sao lớn.

Chỗ khó nhận của Phụ Bật cũng là chỗ quan trọng của nó. Ở Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh, lời truyện của Tưởng Đại Hồng nói Phụ Bật "để thu khí vào huyệt"; ở đây Cửu Lược nói ngay câu sau.
Ba cát rơi mạch, Phụ Bật thu khí thành thai – 貪巨武龍臨落脈
Nguyên văn – 原文
貪巨武龍臨落脈,收氣成胎輔弼功;三吉尖圓方秀吉,四凶破敗弱尤凶。
Dịch: Long Tham, Cự, Vũ đến lúc rơi mạch, thu khí thành thai là công của Phụ Bật. Ba cát nhọn, tròn, vuông, đẹp thì cát; bốn hung vỡ, bại, yếu thì càng hung.
Giảng: Đây là câu then chốt về Phụ Bật. Long đi bằng Tham, Cự, Vũ, nhưng đến đoạn cuối rơi mạch vào huyệt, thường không còn giữ nguyên dáng lớn mà thu nhỏ lại thành những gò tròn thấp, những mạch ẩn: đó là Phụ Bật. Chính đoạn thu nhỏ ấy làm việc "thu khí thành thai", gom khí của cả long vào một chỗ để kết huyệt. Không có Phụ Bật thì long lớn mà khí không tụ.

"Tam cát tiêm viên phương tú cát" là ba cát Tham (nhọn), Vũ (tròn), Cự (vuông), phải đẹp ("tú") mới cát; nhọn mà thô, tròn mà lệch, vuông mà nghiêng thì không còn là cát. "Tứ hung" là Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Phá Quân; vỡ nát, bại hoại, yếu ớt thì càng hung. Như vậy không có sao nào tự nó cát hay hung tuyệt đối: ba cát cần đẹp, bốn hung mà hình vững thì bớt hung.
Xem hình xét khí đều xem mặt – 觀形察氣俱看面
Nguyên văn – 原文
觀形察氣俱看面,壁立是背面平容;將星正體明梗概,窮象窮變問楊公。
Dịch: Xem hình, xét khí đều phải xem mặt; dựng đứng như vách là lưng, bằng phẳng hiền hoà là mặt. Đem thể chính của các sao nói rõ đại khái, muốn cùng tượng cùng biến thì hỏi Dương công.
Giảng: Núi có mặt có lưng. Phía dốc đứng như vách là lưng, phía thoải bằng, đất mềm, có vẻ hiền hoà là mặt. Huyệt kết ở mặt, không kết ở lưng; nhận sao cũng phải nhìn từ mặt, vì nhìn từ lưng thì một Vũ Khúc tròn có khi lại thành một vách đá Liêm Trinh. Đây là lời dặn rất thực tế cho người đi núi: đứng đúng phía mặt mới thấy đúng sao.

Câu cuối là lời khiêm của tác giả: chương này chỉ nói thể chính của các sao cho rõ đại khái; muốn biết hết các tượng, các biến thì phải đọc sách Dương công, tức Hám Long Kinh, Nghi Long Kinh. Trên vugioi.com, Hám Long Kinh đã đăng đủ các thiên về chín sao, người đọc có thể đối chiếu.
Tự ký: chín sao tức là năm sao – 九星即五星
Nguyên văn – 原文
九星即五星。論其正,則直者爲木,圓者爲金,曲者爲水,銳者爲火,方者爲土,在河圖五行是也。窮其變,則有貪狼木,巨門土,祿存土,文曲水,廉貞火,武曲金,破軍金,左輔土,右弼金,在洛書九氣是也。龍家以五星之正變審象,義盡此矣。
Dịch: Chín sao tức là năm sao. Bàn chỗ chính thì thẳng là Mộc, tròn là Kim, cong là Thuỷ, nhọn là Hoả, vuông là Thổ, ấy là ngũ hành Hà Đồ. Cùng chỗ biến thì có Tham Lang Mộc, Cự Môn Thổ, Lộc Tồn Thổ, Văn Khúc Thuỷ, Liêm Trinh Hoả, Vũ Khúc Kim, Phá Quân Kim, Tả Phụ Thổ, Hữu Bật Kim, ấy là cửu khí Lạc Thư. Nhà xem long lấy chính biến của năm sao mà xét tượng, nghĩa hết ở đây.
Giảng: Lời tự ký giải gọn cả chương bằng một bảng. Năm sao "chính" ứng Hà Đồ: năm hình gốc thẳng, tròn, cong, nhọn, vuông. Chín sao "biến" ứng Lạc Thư: chín vị, mỗi vị một hành. Đếm lại sẽ thấy Thổ có ba (Cự, Lộc, Phụ), Kim có ba (Vũ, Phá, Bật), Mộc, Thuỷ, Hoả mỗi hành một. Tức là các hình vuông và tròn biến nhiều nhất, vì đất núi phần nhiều là Thổ và Kim.

Hà Đồ và Lạc Thư ở đây không phải chuyện huyền bí, mà là hai cách sắp xếp: Hà Đồ là năm hành với sinh thành, Lạc Thư là chín cung với chín khí. Người xem núi dùng Hà Đồ để nhận chất (hành), dùng Lạc Thư để nhận dáng biến (sao). Hai bước này đi liền nhau như lời tự ký: "lấy chính biến của năm sao mà xét tượng".

| Sao | Hình theo Cửu Lược | Hành | Cát hung |
|---|---|---|---|
| Tham Lang 貪狼 | Dựng đứng, nhọn đẹp như ngòi bút | Mộc | Cát |
| Cự Môn 巨門 | Thân vuông như bình phong | Thổ | Cát |
| Lộc Tồn 祿存 | Như trống úp, thân nhiều chân | Thổ | Hung |
| Văn Khúc 文曲 | Đi như rắn, ít đỉnh | Thuỷ | Hung |
| Liêm Trinh 廉貞 | Cao lớn, xương đá lởm chởm | Hoả | Hung (làm tổ thì quý) |
| Vũ Khúc 武曲 | Ngay tròn như chuông, nồi úp | Kim | Cát |
| Phá Quân 破軍 | Nghiêng nứt, như cờ chạy | Kim | Hung |
| Tả Phụ 左輔 | Nồi úp trên núi cao, dáng mũ phốc đầu | Thổ | Phụ, thu khí |
| Hữu Bật 右弼 | Sao ẩn, giấu trong sao lành | Kim | Phụ, thu khí |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Sơn Tinh chương là một bản tóm chín sao gọn nhất trong cả bộ Địa Lý Chính Tông: mười tám câu ca, một đoạn tự ký, đủ để người học nhớ suốt đời. Giá trị lớn nhất của chương là ba lời dặn. Thứ nhất, chín sao tức năm sao: đừng học chín sao như chín thứ tách rời, mà nhận năm hình gốc trước rồi xem nó biến thế nào. Thứ hai, ba cát phải đẹp, bốn hung mà vỡ yếu thì càng hung: sao không tự cát hung, dáng mới quyết định. Thứ ba, xem mặt không xem lưng: đứng sai phía thì nhận sai sao. Trong Hình Pháp Liên Hoa, khi đi núi, người xem đứng ở nhiều phía của một ngọn núi để tìm mặt, rồi mới gọi tên sao; đến đoạn long rơi mạch thì đi chậm lại, tìm các gò thấp, mạch ẩn của Phụ Bật, vì đó là chỗ "thu khí thành thai". Ở Việt Nam, núi đá vôi dựng đứng dễ làm người xem lầm lưng với mặt, vì cả hai phía đều dốc; phải nhìn chân núi, chỗ đất thoải, nước tụ, mới biết mặt. Phần lý khí về sau, khi sao gặp thời, Phong Thuỷ Liên Hoa xét bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục. Lý pháp như trên thì chia sẻ; nhận sao tận mắt ngoài thực địa là thủ pháp phải học trực tiếp.
Tóm lại – 總結: Thiên Nguyên Cửu Lược, Sơn Tinh chương, dạy năm hành nương vào năm sao, biến thành chín long. Tham Lang nhọn như bút, Cự Môn vuông như bình phong, Lộc Tồn như trống úp nhiều chân, Văn Khúc như rắn ít đỉnh, Liêm Trinh cao lớn đá lởm chởm, Vũ Khúc tròn như chuông, Phá Quân nghiêng nứt như cờ chạy, Tả Phụ như nồi úp dáng mũ phốc đầu, Hữu Bật là sao ẩn. Long Tham, Cự, Vũ rơi mạch thì Phụ Bật thu khí thành thai. Ba cát phải đẹp, bốn hung vỡ yếu thì càng hung. Xem sao phải đứng ở mặt núi: dựng đứng là lưng, bằng phẳng là mặt. Tự ký: chín sao tức năm sao, chính theo Hà Đồ, biến theo Lạc Thư.
Bài trước: Hình Cục chương – long huyệt sa thuỷ, hình cục và phương vị.
Bài sau: Thuỷ Tinh chương – cửu tinh trên mặt nước 水星章.
Nguồn: Thiên Nguyên Cửu Lược (天元九畧), chương hai "Sơn Tinh chương" (山星章) và tự ký, Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành soạn, in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển bảy, trang 237–238, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Nguyên văn chép từ bản in. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng mặt núi, hướng long rơi mạch.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo sao của long và huyệt, theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ dáng núi, đánh dấu mặt và lưng, các gò Phụ Bật trước huyệt.
Bài liên quan – 相關文章
- Thiên Nguyên Cửu Lược: Hình Cục chương
- Hám Long Kinh: cửu tinh, Tham Lang
- Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh thượng thiên (3): tam nguyên long, Phụ Bật thành năm cát
- Sơn Long Ngữ Loại: long thân, Thái Tổ, Thiếu Tổ, Phụ Mẫu
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc chín sao, thuộc bảng chính biến Hà Đồ Lạc Thư là phần Thư; đứng ngoài núi mà tìm được mặt, gọi đúng sao, nhận ra mạch ẩn Phụ Bật trước huyệt là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Chín sao trên núi là những sao nào? – 九星
Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân, Tả Phụ, Hữu Bật. Cửu Lược tả mỗi sao bằng một hình: bút, bình phong, trống úp, rắn bò, đá lởm chởm, chuông úp, cờ chạy, nồi úp, sao ẩn.
Vì sao nói "chín sao tức là năm sao"? – 九星即五星
Vì chín sao là năm hình gốc biến ra. Chính thì thẳng Mộc, tròn Kim, cong Thuỷ, nhọn Hoả, vuông Thổ theo Hà Đồ; biến thì thành chín sao, mỗi sao một hành theo Lạc Thư.
Phụ Bật có công gì? – 輔弼功
Khi long Tham, Cự, Vũ đến đoạn rơi mạch vào huyệt, Phụ Bật là những gò thấp, mạch ẩn thu khí của long lại thành thai, nên huyệt mới kết.
Làm sao phân mặt và lưng của núi? – 看面
Phía dốc đứng như vách là lưng, phía thoải bằng, hiền hoà là mặt. Xem hình, xét khí, nhận sao đều phải đứng ở mặt núi.
Ba cát có luôn luôn tốt không? – 三吉秀吉
Không. Cửu Lược nói ba cát nhọn, tròn, vuông phải đẹp mới cát; thô, lệch, nghiêng thì không còn là cát. Bốn hung mà vỡ nát, yếu ớt thì càng hung.









