Thiên Nguyên Cửu Lược
天元九畧 · 形局 山星 水星 方位 定卦 分星 格龍 排龍 課日 (地理正宗 卷七)
Tác giả: Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành (雲樵蔣國宗城, đời Thanh, niên hiệu Gia Khánh)
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Thiên Nguyên Cửu Lược (天元九畧) là chín chương ca quyết thất ngôn của Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành, tóm gọn toàn bộ phép địa lý dòng Thiên Nguyên thành chín "lược": hình cục, sơn tinh, thuỷ tinh, phương vị, định quái, phân tinh, cách long, bài long và khoá nhật. Mỗi chương có một bài ca và một đoạn "tự ký" giải thích. Bộ Địa Lý Chính Tông in trọn Cửu Lược ở quyển bảy, kèm chín bức đồ ở đầu quyển. Bài này giảng chương thứ nhất, Hình Cục chương (形局章): long, huyệt, sa, thuỷ; tứ linh quanh huyệt; sơn long và thuỷ long khác nhau thế nào; cửu tinh và địa linh; và lời tự ký về bốn chữ "âm dương hình khí".
Trả lời nhanh: Hình Cục chương của Thiên Nguyên Cửu Lược dạy rằng địa lý có bốn yếu tố long, huyệt, sa, thuỷ, trong đó long là chủ: long như mẹ hiền, huyệt như bầu sữa, có bốn hình oa, kiềm, nhũ, đột. Sa sau huyệt là Huyền Vũ, sa ôm trái là Thanh Long, ôm phải là Bạch Hổ, nước vòng minh đường là Chu Tước; sa và thuỷ đều phụ cho long, lại cần án trước triều về và ngoại sa giao hộ. Núi cao và đất thấp cùng một lý nhưng khác phép: sơn long trước hết cần đỉnh núi đứng cao và có khởi phục, thuỷ long trước hết cần huyệt thành hình và nước uốn khúc. Lời tự ký nói: địa lý chia hai phép là hình cục và phương vị; biết hình mà không biết phương thì không biết thời thịnh suy, biết phương mà không biết hình thì không phân được đất tốt xấu. Gốc của mọi thứ là bốn chữ âm dương hình khí.
Thầy Vũ Giới giảng: "Hình là cái đất cho mình thấy, khí là cái trời đặt vào trong đó. Học phong thuỷ phải có hai con mắt: một con nhìn hình, một con nhìn khí. Thiếu con nào cũng là chột." Chương đầu Cửu Lược nói đúng điều ấy ngay từ dòng đầu tiên.
Thiên Nguyên Cửu Lược là sách gì? – 天元九畧是何書
Tác giả Cửu Lược là Tưởng Quốc, tự Tông Thành, hiệu Vân Tiều (雲樵), người đời Thanh. Ông thuộc dòng truyền của Tưởng Đại Hồng, là người chú giải, phụ ký nhiều sách trong bộ Địa Lý Chính Tông như Quy Hậu Lục, Thiên Nguyên Bát Trạch Tự và Ô Thố Kinh. Trên bức "Nhân nguyên la kinh đồ" ở đầu quyển bảy còn ghi dòng chữ "Gia Khánh nguyên niên, Hồ Âm Tưởng Quốc Tông Thành thị đính", tức năm 1796, cho biết thời điểm ông chỉnh lý các đồ hình.

Cửu Lược có thứ tự rất chặt. Chương một bàn hình cục, là cái khung chung. Chương hai và ba bàn sơn tinh và thuỷ tinh, tức cửu tinh trên núi và cửu tinh trên mặt nước. Chương bốn bàn phương vị theo tiên thiên, hậu thiên. Chương năm định quái, chương sáu phân tinh, chương bảy cách long, chương tám bài long, đều là phép lý khí trên la kinh. Chương chín bàn khoá nhật, tức chọn ngày theo đẩu tiêu thất chính, nối với Ô Thố Kinh ở quyển sáu. Cuối quyển có thêm bài "Thiên Nguyên La Kinh biểu" phê phán các phép tục và bài thơ đề chín bức đồ của Vô Cực Tử. Trong bộ sách này, mỗi chương sẽ là một bài.
Long, huyệt, sa, thuỷ: long là chủ – 龍穴沙水龍是主
Nguyên văn – 原文
地理法中有要語。龍穴沙水龍是主。窩鉗乳突是穴形。龍如慈母穴如乳。
Dịch: Trong phép địa lý có lời then chốt: long, huyệt, sa, thuỷ, trong đó long là chủ. Oa, kiềm, nhũ, đột là hình của huyệt. Long như người mẹ hiền, huyệt như bầu sữa mẹ.
Giảng: Bốn chữ long, huyệt, sa, thuỷ là bộ khung của mọi sách hình thế, từ Hám Long Kinh đến Táng Thư. Cửu Lược nói thẳng: long là chủ. Long là mạch khí chạy trong đất, ở vùng núi là dãy núi, ở đồng bằng là dòng nước. Không có long thì huyệt không có khí, sa và thuỷ có đẹp cũng chỉ là cảnh. Câu ví "long như mẹ hiền, huyệt như bầu sữa" rất gần gũi: mẹ nuôi con bằng sữa, long nuôi người bằng khí đọng ở huyệt. Sữa phải từ mẹ mà ra; huyệt thật phải từ long thật mà kết.

Bốn hình huyệt oa, kiềm, nhũ, đột là phép chung của phái hình thế. Oa (窩) là huyệt lõm như tổ chim, kiềm (鉗) là huyệt nằm giữa hai cánh như gọng kìm, nhũ (乳) là huyệt nhô ra như bầu vú, đột (突) là huyệt nổi gò trên đất bằng. Oa và kiềm thuộc dương huyệt, nằm ở chỗ lõm; nhũ và đột thuộc âm huyệt, nằm ở chỗ lồi. Ở chương thuỷ tinh, tự ký còn nhắc rằng trong bình dương, "oa kiềm" không chỉ là hình đất mà là nước ôm lấy huyệt thành dáng oa kiềm. Người học cần nhớ điều này để không đem nguyên phép sơn long áp vào đồng bằng.
Tứ linh quanh huyệt – 玄武 靑龍 白虎 朱雀
Nguyên văn – 原文
沙爲佐佑水同論。龍障穴後號玄武。穴左抱沙爲靑龍。穴右抱沙爲白虎。明堂水繞朱雀翔。沙水共爲龍作輔。更看前案作賓朝。且貴外沙交護主。秀麗端拱爲有情。斜飛反竄乃踰矩。
Dịch: Sa làm kẻ giúp hai bên, nước cũng luận như vậy. Long che sau huyệt gọi là Huyền Vũ; sa ôm bên trái huyệt là Thanh Long; sa ôm bên phải huyệt là Bạch Hổ; nước vòng quanh minh đường là Chu Tước bay lượn. Sa và thuỷ cùng làm phụ tá cho long. Lại xem án trước mặt làm khách đến chầu, và quý ở chỗ ngoại sa giao nhau che hộ cho chủ. Đẹp đẽ, ngay ngắn, chắp tay hướng về là có tình; xiên bay, quay lưng chạy đi là trái phép.
Giảng: Đoạn này đặt tứ linh vào đúng vị trí: Huyền Vũ sau, Thanh Long trái, Bạch Hổ phải, Chu Tước trước. Điểm đáng chú ý là Cửu Lược gọi Huyền Vũ là "long che sau huyệt", tức chính đoạn cuối của long chứ không phải một quả núi riêng; và Chu Tước là "nước vòng minh đường", tức nước chứ không nhất thiết là núi. Cách nói ấy giữ đúng tinh thần "long là chủ, sa thuỷ là phụ".

Ngoài tứ linh, còn hai lớp nữa: án sơn trước mặt như khách đến chầu, và ngoại sa ở xa giao nhau che hộ. Thước đo của sa là "tình": sa đẹp, ngay, chắp tay hướng về huyệt là có tình; sa xiên, bay đi, quay lưng là vô tình, "vượt phép". Người Việt xem nhà, xem mộ hay nói "tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ", nhưng ít khi xét tình của sa. Một quả đồi bên trái cao đẹp mà quay lưng đi thì không phải Thanh Long, mà là sa phản.


Núi cao, đất thấp: sơn long và thuỷ long – 高山低水法相因
Nguyên văn – 原文
高山低水法相因。但許山水有殊分。山龍先要龍峰卓。水龍先要穴形成。山龍起伏方生活。水龍屈曲蘊精神。
Dịch: Núi cao và nước thấp, phép vẫn nương nhau; chỉ là núi với nước có phần khác biệt. Sơn long trước hết cần đỉnh long đứng cao; thuỷ long trước hết cần hình huyệt thành tựu. Sơn long có khởi có phục mới là sống; thuỷ long có uốn có khúc mới chứa tinh thần.
Giảng: Đây là câu then chốt giúp người học không lẫn hai phép. Ở vùng núi, việc đầu tiên là tìm long: dãy núi có đỉnh tổ cao rõ, đi xuống có nhấp nhô khởi phục, đó là long sống. Long chạy thẳng đuồn đuột, không khởi không phục là long chết. Ở đồng bằng, đất bằng phẳng, không có đỉnh để tìm, nên việc đầu tiên là xem hình huyệt: nước có ôm lại thành oa kiềm hay không. Dòng nước uốn khúc là thuỷ long có tinh thần; nước chảy thẳng là thuỷ long không có khí.

Câu "phép vẫn nương nhau" nhắc rằng lý thì một: khí theo long đến, gặp chỗ ôm thì dừng, dừng thì kết huyệt. Chỉ có cách nhìn là khác: núi thì nhìn chỗ cao, nước thì nhìn chỗ thấp. Quy Hậu Lục cũng nói "sinh khí của núi đọng ở gò cao, sinh khí của nước đọng ở chỗ thấp nhận". Việt Nam có cả hai: miền núi phía Bắc và Tây Nguyên là đất sơn long, đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long là đất thuỷ long. Người làm thầy phải đổi mắt khi đổi vùng.
Bắc Đẩu thất tinh, tinh thể và địa linh – 北斗七星並輔弼
Nguyên văn – 原文
北斗七星並輔弼。吉凶垂象各昭明。星體吉時成吉穴。人傑皆因祖地靈。
Dịch: Bảy sao Bắc Đẩu cùng Tả Phụ, Hữu Bật, mỗi sao rủ tượng tốt xấu đều rõ ràng. Thể sao tốt thì thành huyệt tốt; người tài đều nhờ đất tổ linh thiêng.
Giảng: Bảy sao Bắc Đẩu là Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân; thêm Tả Phụ, Hữu Bật thành cửu tinh. Phép cửu tinh lấy tên chín sao ấy đặt cho chín dạng núi: Tham Lang nhọn như búp bút, Cự Môn vuông như bức bình phong, Vũ Khúc tròn như chuông úp. Câu "thể sao tốt thì thành huyệt tốt" là lời dẫn vào chương hai, Sơn Tinh chương, nơi Cửu Lược giảng từng sao một.

Câu cuối "người tài đều nhờ đất tổ linh" là câu quen thuộc với người Việt qua thành ngữ "nhân kiệt địa linh". Cửu Lược đặt câu ấy ngay sau phép tinh thể để nói: đất linh không phải chuyện huyền bí, mà là long thật, huyệt thật, tinh thể tốt, khí tụ đúng chỗ. Người được khí ấy nuôi thì sinh tài.


Tự ký: hai phép hình cục và phương vị – 地理分法 形局方位
Nguyên văn – 原文
序記。地理分法。一曰形局。一曰方位。二者各當精求。知形局而不知方位。無以識時之興衰。知方位而不知形局。無以辨地之美惡。形局中有山星水星之分。方位中有定卦分星格龍排龍之用。略中各義已備大旨。
Dịch: Tự ký: phép địa lý chia làm hai, một là hình cục, hai là phương vị; cả hai đều phải tìm hiểu tinh tường. Biết hình cục mà không biết phương vị thì không biết được thời thịnh suy; biết phương vị mà không biết hình cục thì không phân được đất đẹp xấu. Trong hình cục có phần sơn tinh và thuỷ tinh; trong phương vị có các phép định quái, phân tinh, cách long, bài long. Nghĩa của từng phần đã có đủ đại ý trong các chương của Cửu Lược.
Giảng: Đoạn tự ký này chính là bản đồ của cả sách. Hình cục cho biết đất tốt hay xấu, đẹp hay không; phương vị cho biết đất ấy tốt vào lúc nào, thịnh vào vận nào, suy vào vận nào. Người chỉ giỏi hình thì nhìn ra đất đẹp, nhưng không biết vì sao đất đẹp mà nhà vẫn suy; người chỉ giỏi lý khí thì tính ra hướng vượng, nhưng lại đặt mộ vào chỗ long chết. Cửu Lược buộc hai phần lại với nhau: hai chương sơn tinh, thuỷ tinh cho phần hình; bốn chương định quái, phân tinh, cách long, bài long cho phần phương vị.

Đặt cạnh Bát Trạch Tự ở quyển sáu, ta thấy cùng một tinh thần: Bát Trạch Tự nói "hình cục mơ hồ còn được, phương vị lẫn lộn khó dung"; Cửu Lược nói rõ hơn rằng cả hai đều phải tinh. Không có mâu thuẫn: với nhà ở đồng bằng và phố thị, phương vị nặng hơn; với mộ ở vùng núi, hình cục là cửa đầu tiên phải qua. Thầy giỏi là biết khi nào nặng phần nào.


Bốn chữ âm dương hình khí – 陰陽形氣四字
Nguyên văn – 原文
夫論地學。須要體會陰陽形氣四字。明此四字。則於地理無扞格矣。傳云。地理之道。其用在地。而必求端於天。本其氣之所自來也。形者氣之所成。而卽以載氣。氣發於天。而載之者地。氣本屬陽。而載之者陰。山河大地。其可見之形皆陰也。實有不可見之陽以應之。地理家以有形之陰質。而求無形之陽氣。地得其所。而天氣歸之。所謂雌雄者在此。所謂顚倒者在此。所謂玄空者在此。夫亦曰陰陽交媾而已矣。
Dịch: Bàn về đạo địa lý, phải thể hội bốn chữ âm, dương, hình, khí. Hiểu rõ bốn chữ ấy thì với địa lý không còn chỗ vướng mắc. Sách truyền nói: đạo địa lý, chỗ dùng là ở đất, nhưng phải tìm đầu mối ở trời, vì gốc của khí là từ trời đến. Hình là do khí tạo thành, và chính hình lại chở khí. Khí phát từ trời, cái chở nó là đất; khí vốn thuộc dương, cái chở nó là âm. Núi sông đất lớn, mọi hình thấy được đều là âm; thật ra có cái dương không thấy được ứng với nó. Nhà địa lý lấy chất âm có hình mà tìm khí dương không hình. Đất được chỗ của nó thì khí trời quy về. Cái gọi là thư hùng là ở đây, cái gọi là điên đảo là ở đây, cái gọi là huyền không cũng ở đây; tóm lại chỉ là âm dương giao cấu mà thôi.
Giảng: Đoạn này là phần lý luận sâu nhất của chương. Hình là âm, khí là dương; đất là âm, trời là dương. Người làm địa lý nhìn vào cái có hình (núi, nước, đất) để tìm cái không hình (khí trời ứng vào). Ba thuật ngữ nổi tiếng của dòng Tưởng phái là thư hùng (雌雄), điên đảo (顚倒) và huyền không (玄空), mà nhiều người coi là bí ẩn, được Cửu Lược quy về một câu: âm dương giao cấu. Thư hùng là đực cái, là núi với nước, hình với khí gặp nhau; điên đảo là âm dương đổi chỗ, đất thấp mà khí cao, núi tĩnh mà khí động; huyền không là khí không hình mà có thật, không thấy mà ứng.

Đây cũng là chỗ Cửu Lược nối với Thiên Nguyên Ngũ Ca: "thiên nguyên giáng tại địa nguyên trung", khí trời giáng vào đất. Nên "Thiên Nguyên" trong tên sách nghĩa là học địa lý phải bắt đầu từ trời. Đất là cái chở, trời là cái được chở; đất được đúng chỗ thì khí trời tự về.
| Câu then chốt | Ý chính | Áp dụng |
|---|---|---|
| 龍穴沙水龍是主 | Long là chủ, sa thuỷ là phụ | Tìm long trước, xét sa thuỷ sau |
| 窩鉗乳突是穴形 | Bốn hình huyệt: lõm, kìm, vú, gò | Nhận dạng huyệt trên thực địa |
| 秀麗端拱爲有情 | Sa có tình mới là sa tốt | Xét sa hướng về hay quay lưng |
| 山龍先要龍峰卓 水龍先要穴形成 | Núi xem đỉnh và khởi phục, nước xem hình huyệt và uốn khúc | Đổi cách nhìn khi đổi vùng đất |
| 知形局而不知方位 無以識時之興衰 | Hình cục và phương vị phải đi cùng | Xem đất xong phải xét vận |
| 陰陽交媾而已矣 | Thư hùng, điên đảo, huyền không đều là âm dương giao | Lấy hình âm mà tìm khí dương |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Hình Cục chương của Cửu Lược là một bản tóm tắt rất gọn mà Phong Thuỷ Liên Hoa dùng làm bài nhập môn. Thứ nhất, thứ tự xem đất: long trước, huyệt sau, rồi mới đến sa thuỷ. Nhiều gia đình đi xem đất mộ chỉ hỏi "hướng nào tốt", trong khi long mạch đã chết thì hướng nào cũng vô ích. Thứ hai, hai mắt hình và khí: Phong Thuỷ Liên Hoa xem hình cục trên thực địa, rồi xét phương vị bằng la kinh, phối với vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục để biết khí trời từng năm ứng vào đất ra sao. Thứ ba, đổi mắt khi đổi vùng: đất núi miền Bắc, đất đồi Tây Nguyên, đất bằng châu thổ Cửu Long phải xem theo những phép khác nhau, đúng như câu "sơn long trước cần đỉnh long, thuỷ long trước cần hình huyệt".

Câu "lấy chất âm có hình để tìm khí dương không hình" cũng là tinh thần của Phong Thuỷ Liên Hoa: không thần bí hoá thư hùng, điên đảo, huyền không, mà quy về cái nhìn được, đo được, kiểm được trên thực địa. Phần lý pháp này được chia sẻ trong bộ sách; phần thủ pháp như điểm huyệt, phân kim, chọn giờ phải học trực tiếp cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Hình Cục chương nói: long là chủ, huyệt có bốn hình oa kiềm nhũ đột; Huyền Vũ, Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước cùng án sơn và ngoại sa phụ cho long, quý ở có tình; sơn long cần đỉnh cao và khởi phục, thuỷ long cần hình huyệt và nước uốn khúc; cửu tinh tốt thì huyệt tốt, đất linh sinh người tài; địa lý chia hai phép hình cục và phương vị, phải tinh cả hai; gốc của tất cả là bốn chữ âm dương hình khí.
Bài sau: Sơn Tinh chương – cửu tinh trên núi 山星章.
Nguồn: Thiên Nguyên Cửu Lược (天元九畧), chương một "Hình Cục chương" (形局章) và tự ký, Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành soạn, in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển bảy, trang 237, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Năm Gia Khánh nguyên niên (1796) theo lời ghi trên Nhân nguyên la kinh đồ, trang 234. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng long, hướng huyệt, phương sa thuỷ.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, phối hình cục với phương vị theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ long, huyệt, tứ linh, án sơn và dòng nước quanh khu đất.
Bài liên quan – 相關文章
- Thiên Nguyên Bát Trạch Tự 天元八宅序 (1): cửu cung tam nguyên, nước dẫn khí, gió đưa khí
- Thiên Nguyên Ngũ Ca 天元五歌 bài ca thứ nhất: Luận đại nghĩa
- Hám Long Kinh 撼龍經: cửu tinh tổng luận và Tham Lang
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Cửu Lược gói cả phép địa lý vào chín chương, nhưng mỗi chương cần nhiều buổi thực địa mới thấm. Nhận long sống, long chết, nhận sa có tình hay vô tình, phải đứng trên đất cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thiên Nguyên Cửu Lược là gì? – 天元九畧是何書
Là chín chương ca quyết của Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành (đời Thanh), tóm phép địa lý dòng Thiên Nguyên: hình cục, sơn tinh, thuỷ tinh, phương vị, định quái, phân tinh, cách long, bài long, khoá nhật; in ở quyển bảy bộ Địa Lý Chính Tông.
Vì sao nói "long là chủ"? – 龍是主
Vì long là mạch khí; huyệt là chỗ khí của long đọng lại, sa và thuỷ chỉ phụ giúp. Long chết thì sa thuỷ đẹp cũng không kết huyệt.
Oa, kiềm, nhũ, đột là gì? – 窩鉗乳突
Là bốn hình huyệt: oa lõm như tổ chim, kiềm nằm giữa hai cánh như gọng kìm, nhũ nhô ra như bầu vú, đột nổi gò trên đất bằng.
Sơn long và thuỷ long xem khác nhau thế nào? – 山龍水龍
Sơn long trước hết xem đỉnh núi đứng cao và long có khởi phục; thuỷ long trước hết xem nước có ôm thành hình huyệt và có uốn khúc. Lý thì một, cách nhìn khác.
Thư hùng, điên đảo, huyền không nghĩa là gì? – 雌雄 顚倒 玄空
Theo tự ký Cửu Lược, cả ba đều quy về âm dương giao cấu: lấy hình âm của đất để tìm khí dương của trời; đất được đúng chỗ thì khí trời quy về.









