Thiên Nguyên Cửu Lược
天元九畧 · 形局 山星 水星 方位 定卦 分星 格龍 排龍 課日 (地理正宗 卷七)
Tác giả: Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành (雲樵蔣國宗城, đời Thanh, niên hiệu Gia Khánh)
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Định Quái chương (定卦章) là chương thứ năm của Thiên Nguyên Cửu Lược. Chương trước đã chia hai giới tiên thiên, hậu thiên; chương này đi vào việc định quẻ cho hai mươi bốn sơn: hai mươi bốn sơn vốn là tám quẻ, mỗi quẻ ba hào thành ba sơn; hào giữa là cha mẹ, hào trước và hào sau là con; tám quẻ diễn thành "tam quái"; từ đó suy ra tam cát lục tú, tử mẫu công tôn, phân long thuần hay tạp; chi chủ bốn quẻ chính, can chủ bốn quẻ góc; và một lời dặn: phân âm dương can chi chỉ là để biết tên, không phải là âm dương giao cấu. Phần tự ký của tác giả giải tam quái vị thứ, tam cát lục tú, chỗ trong ngoài quẻ, và phê thói tục cầm la kinh mà giữ cứng âm dương. Bài gồm nguyên văn chữ Hán, bản dịch từng đoạn, phần giảng và lời luận của Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Định Quái chương dạy: tiên thiên và hậu thiên vốn một khí, tiên thiên ứng trời, hậu thiên ứng đất; tiên thiên là tượng khí đối đãi giao nhau, hậu thiên là hình khí chia phương vị. Hai mươi bốn sơn vốn là tám quẻ; trong mỗi quẻ, sơn ở hào giữa là cha mẹ, hai sơn hào trước và hào sau là con; tám quẻ vì có ba hào mà diễn thành ba quẻ (tam quái). Từ đó xét tam cát (cha mẹ) và lục tú (con), suy tử mẫu công tôn, phân long trong quẻ là thuần, ra quẻ là tạp; không ra khỏi tám quẻ thì giữ được thai nguyên, không ra khỏi tam quái thì sao không lẫn. Bốn quẻ chính lấy chi làm chủ, gọi là âm; bốn quẻ góc lấy can làm chủ, gọi là dương. Phân âm dương can chi theo tên trên la kinh chỉ là để phân biệt, không phải là âm dương giao cấu. Tự ký nói Thiên Ngọc, Bảo Chiếu đều trọng thể quẻ mà nhẹ tượng hào; xuất tam quái mà không xuất bát quái vẫn là khí một quẻ, xuất bát quái thì mất thai nguyên.
Thầy Vũ Giới giảng: "Hai mươi bốn sơn không phải hai mươi bốn cái tên rời nhau. Mỗi ba sơn là một nhà, có cha mẹ ở giữa, con hai bên. Hiểu được nhà ấy thì mới hiểu vì sao lệch một sơn trong nhà còn được, lệch ra khỏi nhà là hỏng."
Tiên thiên hậu thiên vốn một khí – 先後二天本一氣
Nguyên văn – 原文
先後二天本一氣,先應天兮後應地;先天象氣對待交,後天形氣分方位。
Dịch: Tiên thiên và hậu thiên vốn là một khí; tiên thiên ứng với trời, hậu thiên ứng với đất. Tiên thiên là tượng khí đối đãi giao nhau, hậu thiên là hình khí chia ra phương vị.
Giảng: Bốn câu mở nối thẳng với Phương Vị chương. Ở chương trước, tác giả dạy "tiên thiên tra khí dùng ở trong huyệt, hậu thiên xem hình dùng ở ngoài tượng". Ở đây ông thêm một bước: hai trời không phải hai hệ khác nhau mà là "bản nhất khí", vốn một khí. Tiên thiên ứng trời, tức cái lý, cái tượng; hậu thiên ứng đất, tức cái hình, cái phương. Một ngôi mộ, một ngôi nhà vừa có tiên thiên (khí giao trong huyệt) vừa có hậu thiên (phương vị ngoài đất); không có cái này thiếu cái kia.

"Tiên thiên tượng khí đối đãi giao" là nói tiên thiên bát quái xếp từng cặp đối nhau: Càn đối Khôn, Ly đối Khảm, Chấn đối Tốn, Cấn đối Đoài; mỗi cặp cộng lại đều đủ, gọi là đối đãi. Khí sinh ở chỗ đối đãi ấy giao nhau. "Hậu thiên hình khí phân phương vị" là hậu thiên bát quái đặt tám quẻ vào tám phương cố định: Khảm Bắc, Ly Nam, Chấn Đông, Đoài Tây, và bốn góc. Việc định quẻ cho hai mươi bốn sơn ở chương này dựa trên hậu thiên, vì hai mươi bốn sơn là phương vị; nhưng cách dùng quẻ để biết khí thì phải quay về tiên thiên.
Hai mươi bốn sơn vốn là tám quẻ, hào giữa cha mẹ, hai hào con – 二十四山本八卦
Nguyên văn – 原文
二十四山本八卦,卦內干支爻象法;中爻父母應中爻,前爻子息前爻達;後爻子息後爻通,八卦衍成三卦法。
Dịch: Hai mươi bốn sơn vốn là tám quẻ; can chi trong quẻ theo phép tượng hào. Hào giữa là cha mẹ ứng với hào giữa; hào trước là con, thông với hào trước; hào sau là con, thông với hào sau. Tám quẻ diễn thành phép ba quẻ.
Giảng: Đây là câu nền của cả phép tam nguyên. Hai mươi bốn sơn chia cho tám quẻ, mỗi quẻ ba sơn. Ví dụ quẻ Khảm có Nhâm, Tý, Quý; quẻ Cấn có Sửu, Cấn, Dần; quẻ Chấn có Giáp, Mão, Ất. Ba sơn trong một quẻ được ví như ba hào của quẻ: sơn giữa là hào giữa, gọi là cha mẹ; hai sơn hai bên là hào trước và hào sau, gọi là con (tử tức). Trong quẻ Khảm, Tý ở giữa là cha mẹ, Nhâm và Quý là con.

"Bát quái diễn thành tam quái pháp": vì mỗi quẻ có ba hào, tám quẻ diễn ra thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất gồm tám sơn ở hào giữa của tám quẻ (Tý, Ngọ, Mão, Dậu, Càn, Khôn, Cấn, Tốn); nhóm thứ hai gồm tám sơn ở một bên; nhóm thứ ba gồm tám sơn ở bên kia. Ba nhóm này chính là tam nguyên long thiên, địa, nhân mà Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh đã nói: thiên nguyên "Tý Quý Ngọ Đinh", địa nguyên "Thìn Tuất Sửu Mùi", nhân nguyên "Dần Thân Tỵ Hợi". Định Quái chương cho cái nền lý của cách chia ấy: tam nguyên không phải đặt ra tuỳ ý, mà là ba hào của tám quẻ.
Tam cát lục tú, tử mẫu công tôn, long trong quẻ ngoài quẻ – 大卦位次八卦明
Nguyên văn – 原文
大卦位次八卦明,三吉六秀加詳察;子母公孫由此推,龍行內外分純雜;不出八卦胎元眞,不出三卦星無猾。
Dịch: Thứ tự vị của đại quái thì tám quẻ làm rõ, tam cát lục tú phải xét thêm cho kỹ. Mẹ con, ông cháu từ đây mà suy; long đi trong hay ngoài thì phân thuần hay tạp. Không ra khỏi tám quẻ thì thai nguyên thật; không ra khỏi ba quẻ thì sao không gian dối.
Giảng: "Tam cát lục tú" là chữ của Thiên Ngọc Kinh. Tự ký của tác giả giải: "天玉以卦之父母爲三吉,以卦之子息爲六秀;所謂父母者,指本卦之中氣而言;子息者,指本卦之二爻而言". Thiên Ngọc lấy cha mẹ của quẻ làm tam cát, lấy con của quẻ làm lục tú; cha mẹ là khí giữa của bản quẻ, con là hai hào kia. Trong một quẻ, khí cha mẹ có ba (vì có ba nhóm quẻ), hào thần con có sáu; nên gọi tam cát lục tú. Cách hiểu này khác với nhiều sách tục cho tam cát là ba sơn cụ thể, lục tú là sáu sơn cụ thể trên la kinh.

"Tử mẫu công tôn" mở rộng cách gọi: tự ký nói "八卦爲母,而三爻又皆爲子,所謂卦爲之母,而二十四路爲之子焉;而子息之中,又各有順子一局,逆子一局,所謂卦爲之公,而二十四路爲之孫焉". Tám quẻ là mẹ, ba hào đều là con; trong con lại có cục thuận tử và cục nghịch tử, nên quẻ là ông, hai mươi bốn đường là cháu. Đây là chỗ nối sang các chương Phân Tinh, Bài Long phía sau, nơi cửu tinh được xếp theo cục thuận và cục nghịch.
Phần then chốt là phân thuần tạp. Tự ký: "八卦有八卦之內外,三卦有三卦之內外;出三卦而不出八卦,雖出而爲一卦之氣,所謂父母子息也;出八卦,則失胎元矣". Tám quẻ có trong ngoài của tám quẻ, ba quẻ có trong ngoài của ba quẻ. Ra khỏi ba quẻ mà không ra khỏi tám quẻ, tuy là ra nhưng vẫn là khí của một quẻ, tức là cha mẹ với con; ra khỏi tám quẻ thì mất thai nguyên. Lấy quẻ Khảm làm ví dụ: long từ Tý lệch sang Quý là ra khỏi nhóm thiên nguyên nhưng vẫn ở trong quẻ Khảm, còn dung được; lệch sang Sửu là ra khỏi quẻ Khảm sang quẻ Cấn, mất thai nguyên. Đây đúng là điều Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh dạy ở câu "Tý tự xuất mạch Tý tự tầm, mạc giáo sai thác Sửu dữ Nhâm".

Câu "bất xuất tam quái tinh vô hoạt" nói thêm: nếu không ra cả khỏi ba quẻ, tức thuần một nhóm, thì sao không lẫn, không gian dối, là cách thuần nhất. Tự ký kết đoạn này: "天玉寶照,皆重卦體而輕爻象也". Thiên Ngọc và Bảo Chiếu đều trọng thể quẻ mà nhẹ tượng hào. Nghĩa là: giữ được long trong một quẻ là điều chính; trong quẻ ấy hào nào, sơn nào là điều phụ.
Chi chủ bốn chính, can chủ bốn góc, âm dương can chi không phải giao cấu – 支主四正卦作陰
Nguyên văn – 原文
支主四正卦作陰,干主四維卦陽名;陰卦左旁陰干位,右旁干位是陽神;陽卦左旁陽支位,右旁支位又爲陰;此是干支陰陽辨,不是交媾辨陽陰。
Dịch: Chi làm chủ bốn quẻ chính, quẻ gọi là âm; can làm chủ bốn quẻ góc, quẻ mang tên dương. Quẻ âm thì bên trái là vị can âm, bên phải là vị can làm thần dương; quẻ dương thì bên trái là vị chi dương, bên phải là vị chi lại là âm. Đây là phân biệt âm dương của can chi, không phải là phân biệt âm dương giao cấu.
Giảng: Tự ký dẫn lời truyện: "四正之卦,以支爲主者也;四維之卦,以干爲主者也;知卦之所主,則父母子息,不問而自明矣". Bốn quẻ chính (Khảm, Ly, Chấn, Đoài) lấy chi làm chủ, vì sơn giữa của chúng là chi Tý, Ngọ, Mão, Dậu; bốn quẻ góc (Càn, Khôn, Cấn, Tốn) lấy quẻ, tức "can" theo cách gọi của tác giả, làm chủ, vì sơn giữa là chính tên quẻ. Biết quẻ lấy gì làm chủ thì cha mẹ, con không cần hỏi cũng rõ.

Bốn câu sau tả cách xếp âm dương theo tên trên la kinh. Trong quẻ chính, hai bên chi giữa là hai can: một bên can âm, một bên can dương (như quẻ Khảm: Nhâm dương, Quý âm). Trong quẻ góc, hai bên quẻ giữa là hai chi: một bên chi dương, một bên chi âm (như quẻ Cấn: Dần dương, Sửu âm). Đây là cách phân âm dương có sẵn trên la kinh, mà các sách hay tô đỏ đen. Tác giả kết bằng một câu cắt nghĩa rất quan trọng: "đây là phân âm dương của can chi, không phải phân âm dương giao cấu".
Tự ký giải chỗ này: "余又嘗觀俗學,不明陰陽交媾,泥定羅經干支形迹陰陽,不知陰陽之理,有陰卽有陽,有陽卽有陰,陽變卽爲陰,陰變卽爲陽". Ta từng thấy cái học tục không hiểu âm dương giao cấu, giữ cứng âm dương theo dấu can chi trên la kinh, không biết lý âm dương: có âm thì có dương, có dương thì có âm, dương biến thành âm, âm biến thành dương. Rồi dẫn Kinh Dịch: "立天之道曰陰與陽,立地之道曰柔與剛", lập đạo trời là âm và dương, lập đạo đất là nhu và cương; chưa từng nghe chỉ lấy đất là cương mà không có nhu, chỉ lấy trời là dương mà không có âm. Âm dương tuy chia ra ở can chi, chẳng qua để người ta biết rõ âm dương, chứ không dạy người ta câu nệ.

Lời dặn này khớp hoàn toàn với Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh trung thiên: "thời sư đãn vân giảng bát quái, khước bả âm dương phân lưỡng hạ", thầy tục chia âm dương làm hai. Âm dương giao cấu thật là núi tĩnh gặp nước động, là khí giao ở huyệt; còn âm dương trên la kinh chỉ là nhãn tên để phân biệt các sơn.
Tự ký: tam quái vị thứ và trong ngoài quẻ – 序記
Tự ký mở bằng một cách hiểu thứ tự ba quẻ: "有謂八卦中爻爲天卦,前一爻爲人卦,後一爻爲地卦,以三正起義亦通". Có người nói hào giữa của tám quẻ là thiên quái, hào trước là nhân quái, hào sau là địa quái, lấy "tam chính" mà lập nghĩa cũng thông. Rồi giải vì sao hai mươi bốn sơn có đúng hai mươi bốn: "以十天干,取戊己歸中,以爲皇極;以四維四卦補配八干,合十二地支,品作三八,八山二十四向所由守也". Mười thiên can bỏ Mậu Kỷ vào trung cung làm hoàng cực, còn tám can; lấy bốn quẻ góc bổ vào cho đủ cùng tám can và mười hai địa chi, xếp thành ba lần tám, đó là chỗ tám sơn hai mươi bốn hướng giữ theo.

Tự ký nhấn mạnh: "陰陽大卦雖有三般,總不脫八卦爲父母,所謂胎元也". Đại quái âm dương tuy có ba loại, rốt cuộc không thoát khỏi tám quẻ làm cha mẹ, gọi là thai nguyên. Đây là chỗ người học tam nguyên hay quên: ba nguyên là ba nhóm hào, nhưng gốc vẫn là tám quẻ. Một long lẫn giữa hai nguyên trong cùng một quẻ còn có thể dùng (khí một quẻ, cha mẹ với con); một long lẫn giữa hai quẻ thì không.

Như vậy Định Quái chương làm ba việc: đặt hai mươi bốn sơn vào tám quẻ, mỗi quẻ có cha mẹ và con; từ đó suy ra ba nhóm tam nguyên, tam cát lục tú; và định thước đo thuần tạp theo hai lớp: trong tám quẻ và trong ba quẻ. Chương tiếp theo, Phân Tinh chương, sẽ đặt cửu tinh lên hai mươi bốn sơn đã định quẻ ấy.


| Câu gốc | Ý chính | Ứng dụng khi xem đất |
|---|---|---|
| 先後二天本一氣 | Tiên thiên ứng trời, tượng khí đối đãi; hậu thiên ứng đất, hình khí phương vị | Xét cả khí giao ở huyệt lẫn phương vị ngoài đất |
| 二十四山本八卦 | Mỗi quẻ ba sơn; sơn giữa là cha mẹ, hai bên là con | Biết mỗi sơn thuộc quẻ nào, là hào nào |
| 八卦衍成三卦法 | Ba hào của tám quẻ thành ba nhóm, tức tam nguyên | Tam nguyên là ba nhóm hào, không phải chia tuỳ ý |
| 三吉六秀加詳察 | Tam cát là khí cha mẹ, lục tú là khí con | Không gán cứng tam cát lục tú cho sơn cụ thể |
| 子母公孫由此推 | Quẻ là mẹ, hào là con; trong con có cục thuận tử, nghịch tử | Nền cho phép xếp cửu tinh ở các chương sau |
| 不出八卦胎元眞 | Ra ba quẻ mà không ra tám quẻ vẫn là khí một quẻ; ra tám quẻ mất thai nguyên | Long lệch trong quẻ còn dung, lệch ra quẻ khác thì bỏ |
| 支主四正卦作陰 | Bốn quẻ chính lấy chi làm chủ, bốn quẻ góc lấy quẻ làm chủ | Biết sơn giữa của từng quẻ |
| 不是交媾辨陽陰 | Âm dương can chi trên la kinh chỉ là tên, không phải giao cấu | Âm dương giao thật là núi tĩnh gặp nước động |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Định Quái chương là một chương "nền" mà người học la kinh ở nước ta rất nên đọc. Nhiều người học hai mươi bốn sơn như học thuộc hai mươi bốn cái tên, rồi học riêng âm dương, ngũ hành của từng sơn; đến khi xét long thì không biết lệch một sơn là nặng hay nhẹ. Chương này cho một cái khung đơn giản: mỗi ba sơn là một nhà, có cha mẹ ở giữa và hai con; lệch trong nhà là nhẹ, lệch ra nhà khác là nặng. Trong Hình Pháp Liên Hoa, khi soi từng đốt long bằng la kinh, người xem ghi xem đốt nào thuộc quẻ nào, hào nào; đốt đổi hào mà không đổi quẻ thì còn giữ được thai nguyên, đốt đổi quẻ thì phải biết long đã tạp. Lời dặn "không phải âm dương giao cấu" cũng là chỗ phải nhớ: âm dương đỏ đen trên la kinh chỉ là nhãn; âm dương thật là chỗ núi gặp nước. Còn mỗi nhóm quẻ đến lượt vượng vào lúc nào, Phong Thuỷ Liên Hoa xét bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục. Lý pháp như trên thì chia sẻ được; cách đặt la kinh ở từng đốt long để định quẻ, định hào cho chính xác, là thủ pháp phải học trực tiếp.
Tóm lại – 總結: Định Quái chương dạy: tiên thiên và hậu thiên vốn một khí; tiên thiên là tượng khí đối đãi, hậu thiên là hình khí phương vị. Hai mươi bốn sơn vốn là tám quẻ, mỗi quẻ ba sơn; sơn giữa là cha mẹ, hai bên là con; tám quẻ vì ba hào mà diễn thành ba quẻ, tức tam nguyên. Tam cát là khí cha mẹ, lục tú là khí con; quẻ là mẹ là ông, hai mươi bốn đường là con là cháu. Long trong quẻ là thuần, ra quẻ là tạp; ra tam quái mà không ra bát quái vẫn là khí một quẻ, ra bát quái thì mất thai nguyên. Bốn quẻ chính lấy chi làm chủ, bốn quẻ góc lấy quẻ làm chủ. Âm dương can chi trên la kinh chỉ để phân biệt tên, không phải âm dương giao cấu; Thiên Ngọc, Bảo Chiếu đều trọng thể quẻ mà nhẹ tượng hào.
Bài trước: Thiên Nguyên Cửu Lược – Phương Vị chương: tiên thiên, hậu thiên, tam nguyên.
Bài sau: Phân Tinh chương – cửu tinh phân trên hai mươi bốn sơn 分星章.
Nguồn: Thiên Nguyên Cửu Lược (天元九畧), chương năm "Định Quái chương" (定卦章) và tự ký, Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành soạn, in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển bảy, trang 240–241, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Nguyên văn chép từ bản in. Tên sách bản in viết 天元九畧 (畧 là 略). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem hai mươi bốn sơn chia tám quẻ, sơn giữa và hai sơn hai bên.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo long, hướng, nước; xét long thuần trong quẻ hay tạp ra quẻ theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ các đốt long và ghi quẻ, hào của từng đốt.
Bài liên quan – 相關文章
- Thiên Nguyên Cửu Lược: Phương Vị chương
- Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh thượng thiên (3): tam nguyên long thiên, địa, nhân
- Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh thượng thiên (2): mạch ra chữ Tý tìm chữ Tý
- Thiên Ngọc Kinh thượng quyển (1): Giang Đông nhất quái, hai mươi bốn long quản ba quái
- Thiên Ngọc Kinh thượng quyển (2): tam dương thuỷ hướng, lục kiến lục long
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc hai mươi bốn sơn chia tám quẻ, biết cha mẹ và con trong mỗi quẻ, biết tam cát lục tú là phần Thư; đứng ở một đốt long mà đặt la kinh định đúng quẻ, đúng hào, biết long đã ra quẻ hay chưa, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Hai mươi bốn sơn liên quan gì đến tám quẻ? – 二十四山本八卦
Theo Định Quái chương, hai mươi bốn sơn vốn là tám quẻ, mỗi quẻ ba sơn như ba hào. Sơn ở giữa là cha mẹ, hai sơn hai bên là con; như quẻ Khảm có Nhâm, Tý, Quý, trong đó Tý là cha mẹ.
"Tam quái" là gì? – 三卦
Là ba nhóm sơn do ba hào của tám quẻ diễn ra: nhóm các sơn ở hào giữa, nhóm ở một bên và nhóm ở bên kia. Đó chính là tam nguyên long thiên, địa, nhân trong Đô Thiên Bảo Chiếu Kinh.
Tam cát lục tú nghĩa là gì? – 三吉六秀
Tự ký giải theo Thiên Ngọc Kinh: tam cát là khí cha mẹ của quẻ, lục tú là khí con của quẻ. Không nên hiểu cứng là ba sơn và sáu sơn cố định trên la kinh.
Long lệch một sơn có sao không? – 出三卦不出八卦
Tuỳ lệch đến đâu. Lệch trong cùng một quẻ (ra khỏi nhóm tam quái nhưng còn trong bát quái) thì vẫn là khí một quẻ, còn dung được; lệch sang quẻ khác thì mất thai nguyên, long đã tạp.
Âm dương can chi trên la kinh có phải âm dương giao cấu? – 干支陰陽辨
Không. Chương nói rõ đó chỉ là phân biệt âm dương theo tên can chi, không phải âm dương giao cấu. Tự ký phê thói tục giữ cứng âm dương trên la kinh; âm dương giao thật là núi tĩnh gặp nước động, có âm thì có dương, biến đổi lẫn nhau.









