💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Thôi Quan Thiên (4): Sinh vượng, tứ long chuyển hoán, chân hành nguỵ lạc

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Thôi Quan Thiên (4): Sinh vượng, tứ long chuyển hoán, chân hành nguỵ lạc

Thôi Quan Thiên
催官篇 · 卷一 · 評龍篇(生旺 · 四龍轉換 · 真行偽落)
Tác giả: Lại Văn Tuấn (賴文俊, tự Thái Tố, hiệu Bố Y Tử 布衣子, đời Tống) · kèm lời chú không đề tên
Bản gốc: Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ, Thuật số loại (tướng trạch tướng mộ).

Thôi Quan Thiên (催官篇) bài 4 khép lại thiên Bình Long. Ba bài trước đã phân âm long, dương long và long thuần tạp. Đoạn cuối này mở thêm ba cánh cửa: thuyết sinh vượng (long không thuần mà ở ngôi lâm quan thì không cần bàn tì vết), thuyết tứ long chuyển hoán (long đổi qua lại trong bốn nhóm quý), và thuyết chân hành nguỵ lạc (long đi thật mà đầu là giả, hay đi giả mà đầu là thật). Cuối thiên, Lại Bố Y chốt bằng hai câu về sa thuỷ định phẩm và cái tâm của người đặt huyệt.

Trả lời nhanh: Phần cuối Bình Long của Thôi Quan Thiên dạy: long ở ngôi suy, bệnh, tuyệt chưa phải phúc, ở tử, mộ, mộc dục thì nhà ly tán; ở lâm quan, sinh, vượng, thai, dưỡng thì không cần bàn âm dương tì vết. Tứ long là Cấn Bính, Tốn Tân, Đoài Đinh, Chấn Canh Hợi; long chuyển hoán trong bốn nhóm ấy là bậc nhất. "Chân hành nguỵ lạc" (đi âm, đầu hoá dương) là biến cục, lúc đầu chưa phát, sau mới phát; "nguỵ hành chân lạc" (đi dương, đầu hoá âm) thì táng xong phát ngay nhưng có lúc suy. Phẩm bậc cao thấp định ở sa thuỷ; và lời chú chốt: có loan đầu tốt thì lý khí tự hợp.

Thầy Vũ Giới giảng: "Đọc hết thiên Bình Long mới thấy người chú sách rất tỉnh: chỗ nào lý khí nói cứng, ông lại mở ra. Long không thuần mà sinh vượng vẫn dùng, long đi giả mà đầu thật vẫn phát. Cái gốc vẫn là nhìn ra long thật, huyệt thật."

Sinh vượng thì không cần bàn tì vết âm dương – 臨官生旺不須更論陰陽疵

Nguyên văn – 原文

衰病絕鄉未為福,死兼墓沐家流離。臨官生旺胎養位,不須更論陰陽疵。

Dịch: Ở đất suy, bệnh, tuyệt thì chưa phải là phúc; ở tử, lại kiêm mộ, mộc dục thì nhà lưu ly. Ở ngôi lâm quan, sinh, vượng, thai, dưỡng thì không cần bàn thêm tì vết âm dương.

Giảng: Lời chú giải: "Thuần âm thuần dương là đại cương của thôi quan, nhưng cũng có khi luận theo sinh vượng của ngũ hành." Ví dụ hành kim: sinh ở Tỵ, mộc dục ở Ngọ, quan đới ở Mùi, lâm quan ở Thân, vượng ở Dậu, suy ở Tuất, bệnh ở Hợi, tử ở Tý, mộ ở Sửu, tuyệt ở Dần, thai ở Mão, dưỡng ở Thìn. Giả như Đoài long nhập thủ, thuộc kim, mà trên đường đi có đoạn Khôn, Thân, thì tuy long khí không thuần, nhưng Thân là ngôi lâm quan của kim, không cần bàn tì vết nữa.

Dãy núi lúc hoàng hôn trong sương mù
Dãy núi dài lúc hoàng hôn: long khí không thuần ở vài đoạn, nhưng gặp ngôi lâm quan của hành nhập thủ thì không cần bàn tì vết. (Ảnh: Ken Lund, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.)

Một đoạn lời chú khác (trong bản Tứ Khố có chỗ khuyết chữ) nói thêm cách làm: mọi việc đều lấy một đốt nhập thủ làm chủ, ở sau sao huyệt, chỗ phân thuỷ, đặt la kinh mà định; rồi lại lấy ngũ hành song sơn xét phương của mạch đến. Âm dương hợp mà phương cát là thượng; không hợp âm dương nhưng phương cát thì cũng cát. Nói gọn: thuyết sinh vượng là cái van an toàn của thuyết tịnh âm tịnh dương, để người học không cứng nhắc gạch bỏ mọi long kiêm tạp.

Sơ đồ vòng trường sinh của hành kim trên mười hai chi, ví dụ Đoài long đi qua Khôn Thân – Thôi Quan Thiên
Kim sinh ở Tỵ, mộc dục Ngọ, quan đới Mùi, lâm quan Thân, vượng Dậu, suy Tuất, bệnh Hợi, tử Tý, mộ Sửu, tuyệt Dần, thai Mão, dưỡng Thìn. Long ở lâm quan, sinh, vượng, thai, dưỡng thì không cần bàn tì vết. Vẽ lại theo Thôi Quan Thiên (bản Tứ Khố Toàn Thư) – Phong Thuỷ Liên Hoa

Tứ long chuyển hoán là bậc nhất – 四龍轉換為第一

Nguyên văn – 原文

四龍轉換為第一,卦變三兩皆為稀。

Dịch: Bốn long chuyển hoán qua lại là bậc nhất; quẻ biến ba, hai lần cũng đều là hiếm quý.

Giảng: Lời chú định nghĩa bốn long: "Cấn Bính là một long, Tốn Tân là một long, Đoài Đinh là một long, Chấn Canh Hợi là một long." Ba cặp đầu là cặp quẻ và can mà quẻ ấy nạp vào (Cấn nạp Bính, Tốn nạp Tân, Đoài nạp Đinh); nhóm thứ tư là tam cát Chấn, Canh, Hợi. Gộp lại chính là lục tú và tam cát của bài 1. "Quẻ biến ba hai" là long đổi nhiều lần, nhưng không ra khỏi tam cát lục tú; không cần đi đủ cả bốn long, chỉ ba long, hai long cũng đã là kỳ.

Các sống núi nhìn từ trên cao
Nhìn từ trên cao mới thấy long đổi phương nhiều lần: quẻ biến ba hai mà không ra ngoài tam cát lục tú thì vẫn là kỳ. (Ảnh: Ken Lund, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.)

Hình thế học gọi long đổi sao, đổi thân trên đường đi là "bác hoán", và coi long bác hoán nhiều lần là long đã luyện hết khí thô. Thôi Quan Thiên thêm một điều kiện: đổi thì đổi trong nhà quý. Long từ Cấn chuyển sang Tốn rồi Đoài là đổi trong nhà; long từ Cấn chuyển sang Dần, Giáp là đổi ra ngoài.

Một quẻ đi một mạch và long hạ bên sườn – 一卦獨行為巧一

Nguyên văn – 原文

一卦獨行為巧一,正來龍遠無棲遲。棲遲側閃為傍落,亦須造化無參差。

Dịch: Một quẻ đi một mình là khéo léo chuyên nhất, long đến chính giữa từ xa không dừng nghỉ. Dừng nghỉ, nghiêng tránh là long hạ bên sườn, cũng cần tạo hoá không sai lệch.

Giảng: Lời chú: "Như Hợi long đi dù xa, đến chỗ nhập thủ vẫn là mạch Hợi; Đoài long đi dù xa, chỗ làm huyệt vẫn thừa khí Đoài, đó là một quẻ đi một mình, long chính đến xa không dừng nghỉ. Hễ có dừng nghỉ, nghiêng tránh là có chuyển hoán, không còn là chuyên nhất; là bàng lạc nhập thủ, không còn là chính lạc." Nhưng lời chú lập tức nói thêm: người tìm long không nên chỉ quý chính lạc mà xem nhẹ bàng lạc. Nếu đường đi thuần nhất, không ra ngoài tam cát lục tú, thì "bàng mà không lìa chính", công dụng ngang với long chuyên nhất.

Sống núi rẽ nhánh bên hồ trên núi cao
Sống núi rẽ nhánh xuống hồ: nhánh bên được long chính che chở, "bàng mà không lìa chính", công dụng không kém long chính. (Ảnh: Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons, CC BY 4.0.)

Đoạn tiếp theo của lời chú là một quan sát thực địa rất quý: "Từng thấy đất lớn phần nhiều kết ở chỗ long nghiêng tránh mà hạ. Người ta thấy nghiêng tránh thì bỏ không ngó, nhất định đi hết long chính mới thôi; không biết đến chỗ nghiêng tránh ấy, cái long chính bỗng biến thành tạp để làm vệ cho huyệt, mà cái nghiêng tránh lại thuần nhất không tì vết. Ôi, đó chính là chỗ khéo của tạo hoá, đùa người ngu mà chờ người có đức." Phong Thuỷ Liên Hoa rất trọng câu này: huyệt thật nhiều khi không nằm ở cuối long chính, mà ở một nhánh bên được long chính đi qua che chở.

Đoạn đầu tranh Thiên lý giang sơn đồ của Vương Hi Mạnh
Vương Hi Mạnh (đời Tống), "Thiên lý giang sơn đồ", đoạn đầu: long chính đi dài, các nhánh bên toả xuống sông. (Tranh cổ, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.)

Chân hành nguỵ lạc và nguỵ hành chân lạc – 真行偽落 · 偽行真落

Nguyên văn – 原文

真行偽落為變局,龍真穴的無推移。砂秀水朝為吉助,博龍合矩登天衢。偽行真落為吉福,但恐換骨有興衰。

Dịch: Đi thật mà hạ giả là biến cục; long thật, huyệt đúng thì không xê dịch được. Sa đẹp nước chầu là trợ giúp tốt, bác hoán đến long hợp phép thì bước lên đường mây. Đi giả mà hạ thật là phúc tốt, chỉ e đổi xương thì có thịnh có suy.

Giảng: Lời chú giải chữ "chân" là âm, "nguỵ" là dương (theo ý quý âm tiện dương của sách). Chân hành nguỵ lạc: âm long đi, đến đầu bỗng hoá dương, gọi là biến cục. Khí mạch tuy dương nhưng phân hợp rất rõ, không xê dịch được một ly; sa củng, thuỷ chảy đều là cát tú quý lộc hợp sinh vượng, làm trợ cho hậu long. Đất như vậy lúc đầu chưa phát, đến khi "bác" sang hậu long, sa thuỷ hợp phép thì đường mây có thể lên. Sách Lữ Ngụ Tập gọi đó là "tá cục" (mượn cục).

Đồi núi phía sau một làng quê Trung Hoa
Đồi núi sau làng: đất lúc đầu chưa phát, đến khi mượn được hậu long, sa thuỷ hợp phép mới lên, sách gọi là "tá cục". (Ảnh: Vmenkov, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.)

Ngược lại, nguỵ hành chân lạc: dương long đi, đến đầu là âm, sa thuỷ lại hợp với âm, thì táng xuống là phát ngay; nhưng đến khi vận bác sang dương long, sa thuỷ hướng thủ không hợp thì suy bại. Lữ Ngụ Tập gọi đó là "tốc đạt huyệt" (huyệt phát nhanh). Lời chú kết: lấy âm làm thật, dương làm giả là vì quý âm tiện dương; nhưng cũng có khi dương là thật, âm là giả, đó là luận chân nguỵ theo xa gần, và lấy âm dương mà phân chân nguỵ. Ý sâu ở đây là một ngôi đất có nhiều tầng khí: đốt đầu ứng đời gần, hậu long ứng đời xa.

Sơ đồ tứ long Cấn Bính, Tốn Tân, Đoài Đinh, Chấn Canh Hợi trên hai mươi bốn sơn – Thôi Quan Thiên
Lời chú: Cấn Bính là một long, Tốn Tân là một long, Đoài Đinh là một long, Chấn Canh Hợi là một long. Long chuyển hoán trong bốn nhóm là bậc nhất. Vẽ lại theo Thôi Quan Thiên (bản Tứ Khố Toàn Thư) – Phong Thuỷ Liên Hoa

Sa thuỷ định phẩm, thu phóng thừa khí – 詳觀砂水定品秩

Nguyên văn – 原文

詳觀砂水定品秩,收放乘氣為真機。

Dịch: Xem kỹ sa thuỷ để định phẩm bậc; thu, phóng mà thừa khí là then máy thật.

Giảng: Lời chú: "Bàn long đã kỹ, mà phẩm bậc cao thấp lại định trên sa thuỷ. Như long hợp thượng cục, sao thôi quan sáng, lộc mã khoẻ vượng, nước sinh vượng chầu, đó là đất cực phẩm. Nhưng cũng có khi được cái này mất cái kia, cái kia nổi thì cái này chìm, hoặc cao mà không đẹp, hoặc đẹp mà không cao, thuỷ thần có hợp có không; như vậy long tuy thuần nhất cũng phải cân trừ mà định phẩm. Việc này ở mắt và tâm sáng khéo của người, không thể từng cái mà nói hết." Hai thiên Bình Sa, Bình Thuỷ ở quyển hai chính là để định phẩm này.

Rừng cột đá Thiên Tử Sơn ở Trương Gia Giới
Thiên Tử Sơn, Trương Gia Giới: núi nhiều tầng, đốt gần ứng đời gần, hậu long xa ứng đời xa. (Ảnh: Chensiyuan, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.)

Về "thu phóng thừa khí", lời chú chỉ nêu nguyên lý: như Hợi long trung trừu vốn thuần nhất, thừa khí hơi lệch là thành tạp khí Càn, Nhâm; như Nhâm Hợi song hành vốn là tạp, biết phép thu và phóng thì bỏ tà về chính, khí tự thuần. Lời chú nói chi tiết thuộc chương sau (thiên Bình Huyệt). Phong Thuỷ Liên Hoa dừng ở nguyên lý ấy: thừa khí là đón đúng phần khí thuần của long, bỏ phần khí pha; cách làm cụ thể ở huyệt trường là thủ pháp, phải dạy trực tiếp.

Thổ khuê đo vị, chớ làm qua loa – 土圭測位勿草草

Nguyên văn – 原文

土圭測位勿草草,心意消息毋昏欺。龍穴砂水為至要,為君備賦催官詩。

Dịch: Dùng thổ khuê đo phương vị chớ qua loa; trong lòng phải cân nhắc, đừng để mờ tối mà dối mình. Long, huyệt, sa, thuỷ là điều cốt yếu, vì người mà soạn sẵn bài thơ Thôi Quan.

Giảng: Thổ khuê là thước đo bóng mặt trời thời cổ, ở đây chỉ dụng cụ đo phương vị, tức la kinh. Lời chú ở câu này là đoạn đã được dẫn ở bài 1: "Núi cũng như người, có tướng mạo tốt ắt có số mệnh tốt; có loan đầu tốt ắt có lý khí tốt. Xem loan đầu tinh tường thì lý khí tự nhiên hợp phép; có chỗ không hợp thì loan đầu cũng theo đó mà thấy không hợp. Cho nên phép thổ khuê không thể ra ngoài loan đầu mà có cách dùng riêng."

La kinh phong thuỷ
La kinh là công cụ của phép thổ khuê; nhưng sách dặn phép thổ khuê không thể ra ngoài loan đầu mà có cách dùng riêng. (Ảnh: borghal, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.)

Lời chú còn tả rất thật nỗi khó của người đặt huyệt: "Xem long còn dễ, định huyệt rất khó. Chỗ nhập thủ có khi miệng mặt rộng lớn, phân hợp khó biện; muốn bỏ thì sa vòng nước đẹp lại đáng yêu, muốn lấy thì đông cũng được tây cũng được, trên cũng được dưới cũng được, mơ hồ không chỗ hạ tay." Vì vậy Lại công mới đặt hai câu này làm quy củ: ở chỗ trước sau trái phải mờ mịt, lấy thổ khuê soi cho kỹ, thật hay giả, thuần hay tạp, hướng cục hợp hay không, rồi xem đi xem lại, thì chỗ rộng lớn như hoá ra thắt hẹp, chỗ khó biện như hoá ra rõ ràng. Nhưng cái diệu biến hoá thần minh thì "toàn ở trong lòng người cân nhắc, không phải bút lưỡi nói hết được". Câu kết thiên Bình Long nhắc lại bốn chữ long, huyệt, sa, thuỷ, và lời chú thêm: trong bốn điều, long và huyệt là gấp hơn cả, xét cát hung không được qua loa, dối mình dối người.

Sống đồi cỏ trong sương sớm
Sống đồi trong sương: long và huyệt là gấp hơn cả, xét cát hung không được qua loa, dối mình dối người. (Ảnh: Philip Halling, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.)
Sơ đồ chân hành nguỵ lạc (tá cục) và nguỵ hành chân lạc (tốc đạt huyệt) – Thôi Quan Thiên
Âm long đi mà đầu hoá dương là biến cục, đầu chưa phát, sau mới phát; dương long đi mà đầu hoá âm thì phát ngay, sau có suy. Vẽ lại theo Thôi Quan Thiên (bản Tứ Khố Toàn Thư) – Phong Thuỷ Liên Hoa
ThuyếtNội dungÝ nghĩa thực hành
Sinh vượngLâm quan, sinh, vượng, thai, dưỡng thì không cần bàn tì vếtKhông cứng nhắc gạch long kiêm tạp
Tứ long chuyển hoánCấn Bính, Tốn Tân, Đoài Đinh, Chấn Canh HợiBác hoán trong nhà quý là bậc nhất
Nhất quái độc hànhMột quẻ đi một mạch đến đầuLong chuyên nhất; bàng lạc thuần cũng ngang
Chân hành nguỵ lạcĐi âm, đầu dương: tá cụcĐầu chưa phát, sau mới phát
Nguỵ hành chân lạcĐi dương, đầu âm: tốc đạt huyệtPhát ngay, sau có suy
Sa thuỷ định phẩmCân trừ được mất của sa thuỷPhẩm bậc ở quyển hai
Thổ khuê và tâm ýLoan đầu tốt thì lý khí tự hợpLa kinh không ra ngoài hình thế

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Đoạn cuối Bình Long là đoạn đáng đọc nhất cho người muốn hiểu cách nghĩ của Thôi Quan Thiên. Sách đặt ra bảng âm dương rất chặt, rồi chính sách và lời chú lại mở ra ba lối: sinh vượng, bàng lạc, chân nguỵ. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc ba lối ấy như ba lời nhắc thực địa. Một là không vứt bỏ một long chỉ vì nó kiêm sơn khác, khi nó đang ở thế mạnh. Hai là huyệt thật hay nằm ở chỗ nghiêng tránh mà người vội vàng bỏ qua. Ba là một ngôi đất có tầng khí gần, tầng khí xa: đốt đầu ứng trước, hậu long ứng sau; vì vậy có đất phát ngay mà không bền, có đất chậm mà lâu. Chuyện phát nhanh, phát chậm theo thời gian, Phong Thuỷ Liên Hoa còn xét bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa mà Thầy Vũ Giới đã khôi phục, không chỉ dựa vào tên sao. Và trên hết là câu lời chú: "có loan đầu tốt ắt có lý khí tốt"; la kinh chỉ là thước, mắt và tâm mới là người đo. Phép thu phóng, gia giảm ở huyệt trường là thủ pháp, phải học trực tiếp.

Tóm lại – 總結: Thiên Bình Long khép lại bằng thuyết sinh vượng (long ở lâm quan, sinh, vượng, thai, dưỡng thì không cần bàn tì vết), tứ long chuyển hoán (Cấn Bính, Tốn Tân, Đoài Đinh, Chấn Canh Hợi), nhất quái độc hành và bàng lạc, chân hành nguỵ lạc (tá cục, phát sau) và nguỵ hành chân lạc (tốc đạt, phát trước). Phẩm bậc định ở sa thuỷ; thổ khuê đo vị không ra ngoài loan đầu; long, huyệt, sa, thuỷ là bốn điều cốt yếu, long huyệt gấp hơn.

Bài trước: Long thuần tạp: uốn lượn, trung trừu, tả hữu lạc. Bài sau: Bình huyệt (1): bảy huyệt thôi quan đầu – 評穴(上) (sắp đăng).

Nguồn: Thôi Quan Thiên (催官篇), quyển một, cuối thiên Bình Long, bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư (thuộc công cộng), kèm lời chú không đề tên; bản Tứ Khố có chỗ khuyết chữ trong lời chú câu "衰病絕鄉", giữ nguyên ý phần còn lại. Nguyên văn đổi chữ dị thể sang chữ thông dụng (隂 → 陰, 逺 → 遠, 栖 → 棲, 母 → 無 theo lời chú). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết tứ long, biết vòng trường sinh là phần Thư; nhìn ra chỗ long nghiêng tránh mà kết, biết đốt đầu thật hay giả, là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Tứ long trong Thôi Quan Thiên là gì? – 四龍

Theo lời chú: Cấn Bính là một long, Tốn Tân là một long, Đoài Đinh là một long, Chấn Canh Hợi là một long. Long chuyển hoán qua lại trong bốn nhóm này là bậc nhất; đổi hai, ba lần trong nhóm cũng đã hiếm quý.

Chân hành nguỵ lạc là gì? – 真行偽落

Là long đi âm (thật) mà đến đầu hoá dương (giả), gọi là biến cục. Nếu long thật, huyệt đúng, sa thuỷ đẹp thì lúc đầu chưa phát, đến khi bác sang hậu long hợp phép mới phát. Lữ Ngụ Tập gọi là tá cục.

Nguỵ hành chân lạc khác gì? – 偽行真落

Là long đi dương mà đầu hoá âm, sa thuỷ hợp âm, nên táng xong phát ngay, gọi là tốc đạt huyệt. Nhưng khi vận sang hậu long dương không hợp thì có suy.

Long không thuần có dùng được không? – 龍不純可用否

Theo thuyết sinh vượng trong sách: nếu đoạn kiêm tạp ở ngôi lâm quan, sinh, vượng, thai, dưỡng của hành long nhập thủ thì không cần bàn tì vết. Ví dụ Đoài long (kim) đi qua Khôn Thân, mà Thân là lâm quan của kim.

Thổ khuê là gì? – 土圭

Thổ khuê vốn là thước đo bóng mặt trời thời cổ; trong Thôi Quan Thiên chỉ dụng cụ đo phương vị khi đặt huyệt. Lời chú dặn phép thổ khuê không ra ngoài loan đầu: xem hình thế tinh tường thì lý khí tự hợp.

Từ khoá: thôi quan thiên · 催官篇 · tứ long · sinh vượng · chân hành nguỵ lạc · tá cục · tốc đạt huyệt · lại bố y · long mạch

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…