Thôi Quan Thiên
催官篇 · 卷一 · 評龍篇(評陽龍)
Tác giả: Lại Văn Tuấn (賴文俊, tự Thái Tố, hiệu Bố Y Tử 布衣子, đời Tống) · kèm lời chú không đề tên
Bản gốc: Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ, Thuật số loại (tướng trạch tướng mộ).
Thôi Quan Thiên (催官篇) bài 2 tiếp thiên Bình Long sang phần "Bình dương long" (評陽龍). Bài 1 đã xếp hạng nhóm âm long quý nhất: Thiên Hoàng (Hợi), Thiên Thị (Cấn), Thiếu Vi (Đoài), Thái Ất (Tốn) cùng lục tú tam cát. Bài này bàn nhóm còn lại mà Lại Bố Y gọi là dương long: Ngọ, Nhâm, Tý, Quý, Khôn, Càn, Thìn, Tuất, Dần, Giáp. Sách không bỏ dương long, nhưng đặt điều kiện rất gắt: long phải có đốn phục, lưng ong, thế gò lỗi lạc, cục thế kín đủ thì mới dùng được.
Trả lời nhanh: Phần Bình dương long của Thôi Quan Thiên dạy rằng dương long (Ngọ, Nhâm, Tý, Quý, Khôn, Càn, Thìn, Tuất, Dần, Giáp) tự nó không có sinh khí vượng tướng như lục tú tam cát, nên phải nhờ hình thế: Ngọ long cần đốn phục, lưng ong và sa thuỷ Nhâm đón; Nhâm, Tý, Quý cần thế gò lỗi lạc như sao băng và sa thuỷ Ngọ chầu. Càn (Dương Cơ) là long hung nhất, Thìn Tuất (Khôi Cương) không nên làm mộ, Khôn kiêm Mùi sinh cô quả, Dần Giáp sinh tật phong. Dương long lười chậm, hình cô huyệt lộ thì không được táng.
Thầy Vũ Giới giảng: "Sách gọi là dương long, không có nghĩa là long xấu. Long nào cũng phải xem hình trước. Dương long thì đòi hỏi hình phải đẹp gấp đôi: nhấp nhô như vạn ngựa phi, cục thế phải kín, thì mới dám đặt huyệt."
Âm long, dương long trong Thôi Quan Thiên – 陰龍陽龍之辨
Chữ "âm long" và "dương long" ở đây là cách phân loại riêng của Thôi Quan Thiên, không phải âm dương theo hình thế (long nổi, long chìm) mà các sách hình pháp hay dùng. Lại Bố Y chọn mười bốn sơn có sao quý chiếu xuống, gồm bốn long Hợi, Cấn, Đoài, Tốn, lục tú Cấn, Bính, Tốn, Tân, Đoài, Đinh và tam cát Chấn, Canh, Hợi, gọi chung là âm long, và coi đó là nền của "thôi quan". Các sơn còn lại thuộc nhóm dương long. Lời chú ở cuối phần Bình âm long đã nói rõ ý kinh là "quý âm long mà lấy vượng tướng", tức là trọng âm long nhưng không bỏ hẳn dương long.

Đọc phần này nên nhớ một điều: sách đánh giá theo sao của từng sơn, còn lời chú thì luôn kéo người đọc về hình thế. Gần như câu nào cũng có chữ "lỗi lạc", "đốn phục", "cao tủng", "chu mật", nghĩa là long phải mạnh, phải có nhịp, cục phải kín. Đây là chỗ Thôi Quan Thiên gặp các sách hình pháp như Hám Long Kinh, Táng Thư.
Dương Quyền đốn phục, lưng ong – 陽權頓伏蜂腰起
Nguyên văn – 原文
評陽龍。陽權頓伏蜂腰起,陰權砂水來相迎。切忌罡星高照穴,鼓盆次第災相仍。
Dịch: Bình dương long. Dương Quyền (Ngọ) dừng lại, phục xuống rồi nổi lên thành lưng ong, sa thuỷ Âm Quyền (Nhâm) đến đón. Kỵ nhất là sao Cương (Thìn) cao chiếu vào huyệt, cảnh gõ chậu (mất vợ) lần lượt xảy ra, tai hoạ nối nhau.
Giảng: Dương Quyền là Ngọ, Âm Quyền là Nhâm. Theo nạp giáp, quẻ Ly nạp can Nhâm, nên lời chú gọi Nhâm là "chính phối" của Ngọ. Ngọ long mà có "đốn điệt khởi phục" (頓跌起伏), tức đi tới đâu cũng có chỗ dừng, chỗ hạ, chỗ nổi, rồi thắt lại như lưng con ong trước khi nhập huyệt, thì khí Ngọ đã tụ. Lại có sa thuỷ phương Nhâm đón trước mặt thì âm dương phối nhau. Lời chú giải chữ "Cương tinh" là đỉnh Thìn: đỉnh Thìn cao lớn mà dương long lại thấy sao Cương thì ứng khắc vợ. Chữ "cổ bồn" (鼓盆) lấy tích Trang Tử gõ chậu hát khi vợ mất, nên dùng để chỉ cảnh goá vợ.

Lời chú còn ghi hai cách hiểu khác. Một thuyết nói "cổ bồn" là Tuất: Ngọ long mà thấy đỉnh Thìn, Tuất cao chiếu thì giúp phe hoả (Dần Ngọ Tuất tam hợp hoả cục), nên tai hoạ liên tiếp. Một bản chép khác ghi "thiết kỵ Thiên Hoàng cao chiếu huyệt", vì Hợi là sát diệu của Ngọ, hình hoạ khó tránh. Lời chú gom lại: ba phương Thìn, Tuất, Hợi cao chiếu đều là điều Ngọ long kỵ, "mà nhất định phải lấy phương hưu tù của bản long làm chuẩn". Câu cuối này rất quan trọng: không có phương nào xấu tuyệt đối, xấu là khi nó khắc, tù chính cái long mình đang đứng.
Âm Quyền, Khảm, Quý quý ở chỗ thanh tuấn – 陰權坎癸貴清俊
Nguyên văn – 原文
陰權坎癸貴清俊,岡勢磊落如流星。陽權砂水秀朝穴,龍虎抱衛公侯生。陽玄陰光砂水秀,陰陽砂拱官班榮。陽光瑤光陰權位,行龍懶緩生泉。
Dịch: Âm Quyền (Nhâm), Khảm (Tý), Quý quý ở chỗ thanh tú tuấn nhã, thế gò lỗi lạc như sao băng. Sa thuỷ Dương Quyền (Ngọ) đẹp chầu huyệt, long hổ ôm che thì sinh bậc công hầu. Sa thuỷ Dương Huyền (Khôn), Âm Quang (Quý) đẹp, sa âm dương cùng củng chầu thì quan ban vinh hiển. Dương Quang (Tý), Dao Quang, ngôi Âm Quyền (Nhâm) mà long đi lười chậm thì sinh hoạ.
Giảng: Nhâm, Tý, Quý là ba sơn phương bắc, cùng hành thuỷ. Lời chú giảng: tinh tuấn lỗi lạc thì khí Nhâm, Khảm, Quý vượng; sa thuỷ chầu mà mừng Dương Quyền là vì Ngọ là chính phối của Nhâm, còn với Khảm, Quý thì là "tá phối" (phối mượn). Được cục này là tượng Khảm Ly giao cấu, nước lửa gặp nhau. Ly là ngôi vua, nên có ứng công hầu. Câu "cương thế lỗi lạc như lưu tinh" tả thế gò từng cụm từng cụm nổi rõ, đi nhanh và sáng như sao băng vạch trời, không phải dải đất bằng lừ đừ.

Câu "Dương Huyền, Âm Quang sa thuỷ tú" lời chú chỉ giảng gọn: Quý cũng là can mà quẻ Khôn nạp vào, nên Quý long thấy sa thuỷ phương Khôn đẹp mà củng chầu thì là cặp âm dương phối. Câu cuối "hành long lãn hoãn sinh tuyền" bản chép chỉ còn sáu chữ, có lẽ sót một chữ. Lời chú giải ý: Nhâm, Tý, Quý là thuỷ, tính thuỷ lười chậm, khí dễ suy, vì vậy ba long này mới cần thế gò lỗi lạc. Long thuỷ mà bò lừ đừ như dòng nước đọng thì khí tán, không thành cục.

Dương Quang đi một mình, Dương Huyền kiêm Quỷ – 陽光單行 · 陽玄兼鬼
Nguyên văn – 原文
陽光單行更高聳,孕生六指母猜驚。陽玄行龍兼鬼氣,少亡孤寡并尼僧。
Dịch: Dương Quang (Tý) đi một mình lại cao vút, thì có thai sinh con sáu ngón, người mẹ ngờ sợ. Dương Huyền (Khôn) đi long mà kiêm khí Quỷ (Mùi), thì chết trẻ, cô quả, lại sinh sư ni.
Giảng: Tý đi một mình (đơn hành) mà cao tủng thì khí Khảm thanh và vượng. Lời chú giải chữ "sáu ngón" theo số Hà Đồ: Khảm là thuỷ, sinh ở số một, thành ở số sáu; ở người, thuỷ ứng thận, thận chủ xương, ngón tay là chỗ xương hiện ra khi dùng, nên ngón ứng Khảm, còn sáu là ứng số thành. Đây là kiểu "lấy tượng mà đoán" rất đặc trưng của lý khí đời Tống, người học hiểu cái lý (khí quá thuần, quá vượng một hành thì sinh dị thường), không nên đem ra phán bừa.

Khôn là lão âm (mẹ già), theo lời chú "đã không còn sinh khí", nếu lại đi kiêm khí Mùi thì càng xấu. Mùi ứng sao Quỷ trong nhị thập bát tú, trong Quỷ có sao Tích Thi (xác chết chồng chất) chủ chết trẻ. Lão âm ít sinh khí chủ cô quả, chủ người theo tăng đạo; Khôn là mẹ nên còn ứng ni cô. Ý chung: long đã yếu sinh khí mà còn lẫn khí sát thì nhà ít người, người ít muốn ở đời.
Dương Cơ và Khôi Cương: long hung nhất – 陽璣魁罡
Nguyên văn – 原文
陽璣來龍最凶惡,絕嗣無主墳荊榛。魁罡方位不堪墳,少亡惡逆嘗爭衡。山奇水秀穴周密,暫可致富隨伶仃。
Dịch: Long đến từ Dương Cơ (Càn) là hung ác nhất, tuyệt tự, mộ không người giữ, gai góc mọc đầy. Phương Khôi Cương (Thìn, Tuất) không thể làm mộ: chết trẻ, ác nghịch, thường tranh giành. Núi lạ nước đẹp, huyệt kín đáo thì tạm có thể giàu, rồi theo đó cũng cô độc.
Giảng: Càn là lão dương (cha già), cũng như Khôn không còn sinh khí, lại ở ngôi "túc sát" (Kinh Dịch: "chiến hồ Càn", muôn vật giao tranh ở Càn), nên lời chú nói ứng tuyệt tự. Thìn, Tuất gọi là Khôi Cương, theo lời chú là "chỗ kim sát nấp, quý nhân lộc mã không đến", nên ứng chết trẻ, làm giặc, làm tướng cướp, tụ bè đảng mà tranh giành. Nếu núi lạ nước đẹp, huyệt kín thì khí vượng mà tụ, được giàu tạm, nhưng không bền.

Điều đáng chú ý là ngay sau đó lời chú tự sửa lại cho khỏi cứng nhắc: "lại có những đất cực quý phần nhiều được từ Thìn, Tuất, chỉ là thích sát phạt mà ít lòng trắc ẩn; chỗ này phải luận theo phép khác". Nghĩa là người chú biết rõ trong thực tế có những ngôi đất võ tướng lớn nằm trên long Thìn Tuất. Sách xếp hạng để người học biết thận trọng, không phải để gạch bỏ cả một phương.

Âm Cơ, Thiên Bổng: long Dần Giáp – 陰璣天棓
Nguyên văn – 原文
陰璣天棓若受穴,瘋跛痼疾人生盲。寅甲行龍穴奇巧,僅可一發人溫飽。
Dịch: Âm Cơ (Giáp), Thiên Bổng (Dần) nếu thụ huyệt thì sinh người tật phong, què, bệnh lâu năm, mù. Long đi Dần Giáp mà huyệt kỳ xảo thì chỉ phát được một lần, người no ấm mà thôi.
Giảng: Âm Cơ là Giáp (can mà quẻ Càn nạp vào, nên là cặp với Dương Cơ là Càn), Thiên Bổng là Dần. Lời chú giải: Dần Giáp là mộc, mộc thịnh thì sinh gió; Dần lại ứng sao Cơ, sao Vĩ, mà sao Cơ "hiếu phong" (thích gió), nên tật phong, què là tất có. Còn mù thì vì hoả trường sinh ở Dần, Giáp nạp vào Càn, Càn là đầu, mắt ở đó; mộc sinh hoả, hoả sinh gió, gió lửa giao nhau thì mắt dễ hỏng nhất. Long, huyệt kỳ xảo thì khí vượng mà tụ, nên tạm giàu được.

Đọc những câu "ứng nghiệm" như thế này, Phong Thuỷ Liên Hoa giữ thái độ khảo cứu: đó là cách người xưa gắn ngũ hành, tinh tú với thân thể con người. Người học nắm cái lý chung là khí một hành quá thịnh, không được chế hoá, thì sinh lệch lạc; còn chuyện bệnh tật cụ thể của một người là việc của y học, không phải để đoán qua phương long.

Dương long lười chậm thì không được táng – 陽龍懶緩不堪裁
Nguyên văn – 原文
陽龍懶緩不堪裁,形孤穴露生凶災。行龍起伏如萬馬,陽局周完要奇雅。
Dịch: Dương long lười chậm thì không thể cắt đặt huyệt, hình cô độc, huyệt trơ trọi thì sinh tai hoạ. Long đi nhấp nhô như vạn ngựa phi, cục dương phải kín đủ, cần kỳ lạ thanh nhã.
Giảng: Đây là câu chốt của phần Bình dương long, và lời chú ở đây là đoạn hay nhất: "Tam cát lục tú tự có khí vượng tướng, nên dù long không tinh kỳ mà đường cục rộng rãi cũng che chở được người sống. Dương long thì hư mà cô. Cho nên nói đốn phục, nói tinh tuấn, nói lỗi lạc, nói cao tủng, nói tương nghênh, nói bão vệ, nói sa củng, nói chu mật: phải long cách tôn nghiêm, cục thế hoàn toàn, mà hai đường âm dương sinh vượng đắc vị, mới đại phát phú quý được. Không thể vì là dương long mà bỏ. Nhưng nếu long không thật, cục không chính, thì không có cái nào không rơi vào hưu phế."

Tám chữ lời chú liệt kê (đốn phục, tinh tuấn, lỗi lạc, cao tủng, tương nghênh, bão vệ, sa củng, chu mật) chính là tám tiêu chuẩn hình thế. Long dương mà đủ tám chữ ấy thì vẫn là đất lớn. Ngược lại, long âm mà lười chậm, cô lộ thì cũng chẳng hơn gì. Đây là chỗ lý khí phải nhường lời cho hình pháp.

| Long (tên sao) | Điều kiện để dùng | Điều kỵ |
|---|---|---|
| Ngọ (Dương Quyền) | Đốn phục, lưng ong, sa thuỷ Nhâm đón | Đỉnh Thìn, Tuất, Hợi cao chiếu |
| Nhâm, Tý, Quý | Thế gò lỗi lạc, sa thuỷ Ngọ chầu, long hổ ôm | Lười chậm như nước đọng |
| Tý (Dương Quang) đơn hành | Thanh, vượng | Quá cao một mình sinh dị thường |
| Khôn (Dương Huyền) | Phối Quý | Kiêm Mùi: chết trẻ, cô quả |
| Càn (Dương Cơ) | Hầu như không dùng | Tuyệt tự |
| Thìn, Tuất (Khôi Cương) | Núi lạ nước đẹp chỉ giàu tạm | Chết trẻ, ác nghịch |
| Dần, Giáp | Huyệt kỳ xảo chỉ no ấm | Tật phong, mắt |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phần Bình dương long cho thấy rõ nhất tinh thần của Thôi Quan Thiên: lý khí xếp hạng, hình thế quyết định. Sách nói Càn hung, Thìn Tuất hung, nhưng lời chú vẫn thừa nhận có đất cực quý trên Thìn Tuất; sách nói dương long hư mà cô, nhưng lời chú lại dặn "không thể vì là dương long mà bỏ". Phong Thuỷ Liên Hoa đọc phần này theo nguyên lý "hình là gốc, lý khí là dụng": trước hết nhìn long có đốn phục, có thắt lưng ong, có lỗi lạc như sao băng hay không; cục có kín, sa có chầu hay không. Khi hình đã đủ, mới dùng tên sao để biết long ấy cần phối với sa thuỷ phương nào (Ngọ cần Nhâm, Nhâm Tý Quý cần Ngọ, Quý cần Khôn) và phải tránh đỉnh nào cao chiếu. Ở Việt Nam, đồi trung du thường thoai thoải, rất dễ gặp "dương long lãn hoãn"; câu "hình cô huyệt lộ sinh hung tai" là lời nhắc đừng ham một gò đất trơ trọi chỉ vì nó đúng phương. Còn chuyện long phát sớm hay muộn theo năm tháng thì phải xét thêm vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa mà Thầy Vũ Giới đã khôi phục. Phép gia giảm, thừa khí khi đặt huyệt là thủ pháp, phải học trực tiếp.
Tóm lại – 總結: Bình dương long xét mười sơn ngoài nhóm âm long quý: Ngọ cần đốn phục lưng ong và sa thuỷ Nhâm, kỵ Thìn Tuất Hợi cao chiếu; Nhâm Tý Quý cần thế gò lỗi lạc, sa thuỷ Ngọ chầu; Khôn kiêm Mùi, Càn đơn hành, Thìn Tuất, Dần Giáp đều nhiều hung. Dương long chỉ dùng được khi đủ tám điều kiện hình thế, long cách tôn nghiêm, cục thế kín đủ; lười chậm, cô lộ thì không táng.
Bài trước: Bình âm long: Thiên Hoàng, Thiên Thị, lục tú tam cát. Bài sau: Long thuần tạp: uốn lượn, trung trừu, tả hữu lạc – 龍之純雜.
Nguồn: Thôi Quan Thiên (催官篇), quyển một, thiên Bình Long, phần Bình dương long, bản chép trong Tứ Khố Toàn Thư (thuộc công cộng), kèm lời chú không đề tên. Nguyên văn đổi chữ dị thể sang chữ thông dụng (隂 → 陰, 髙 → 高, 玄 → 玄, 坟 → 墳, 竒 → 奇); chữ "爭横" theo lời chú đọc là "爭衡". Câu "行龍懶緩生泉" bản Tứ Khố chỉ có sáu chữ, giữ nguyên. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo sơn của long nhập thủ và phương sa thuỷ.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ thế long, sa, thuỷ quanh khu đất để đối chiếu phương vị.
Bài liên quan – 相關文章
- Thôi Quan Thiên (1): Bình âm long, Thiên Hoàng, Thiên Thị, lục tú tam cát
- Hám Long Kinh: đề yếu, tổng luận tầm long phong thủy
- Táng Thư 葬書 nội thiên (1): Táng giả thừa sinh khí, đồng khí cảm ứng
- Linh Thành Tinh Nghĩa: khí vận, khí thế
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Biết Ngọ cần Nhâm, Nhâm cần Ngọ là phần Thư; đứng trước một dải đồi mà nhận ra chỗ đốn phục, chỗ thắt lưng ong, biết long ấy lười hay mạnh là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Dương long trong Thôi Quan Thiên gồm những sơn nào? – 陽龍何山
Là các sơn ngoài nhóm âm long quý (Hợi, Cấn, Đoài, Tốn, lục tú, tam cát). Phần Bình dương long bàn Ngọ, Nhâm, Tý, Quý, Khôn, Càn, Thìn, Tuất, Dần, Giáp. Đây là cách chia riêng của sách theo sao chiếu xuống từng sơn.
Dương long có dùng được không? – 陽龍可用否
Dùng được nếu hình thế đủ mạnh. Lời chú nói rõ: phải có đốn phục, tinh tuấn, lỗi lạc, cao tủng, tương nghênh, bão vệ, sa củng, chu mật, long cách tôn nghiêm, cục thế hoàn toàn thì vẫn đại phát; không thể vì là dương long mà bỏ.
"Cổ bồn" là gì? – 鼓盆何義
Cổ bồn là gõ chậu, lấy tích Trang Tử gõ chậu hát khi vợ mất, dùng để chỉ cảnh goá vợ. Sách nói Ngọ long mà đỉnh Thìn (sao Cương) cao chiếu huyệt thì có ứng này; lời chú mở rộng ra cả Tuất và Hợi.
Vì sao Càn long bị coi là hung nhất? – 陽璣最凶
Theo lời chú, Càn là lão dương không còn sinh khí, lại ở ngôi túc sát, nên ứng tuyệt tự. Đây là đánh giá lý khí của Thôi Quan Thiên; khi xem thực địa vẫn phải xét hình thế, sa thuỷ toàn cục.
Long Nhâm, Tý, Quý cần điều gì? – 壬子癸龍
Cần thế gò lỗi lạc như sao băng, vì ba sơn này thuộc thuỷ, tính lười chậm, khí dễ suy. Có sa thuỷ phương Ngọ chầu và long hổ ôm che thì thành tượng Khảm Ly giao cấu, ứng công hầu.









