Hám Long Kinh (撼龍經) là bộ kinh tầm long kinh điển tương truyền của Dương Quân Tùng đời Đường, chuyên bàn mạch lạc và hình thế của sơn long theo chín sao. Bài này mở đầu loạt dịch Hám Long Kinh trên Kho Sách Cổ Thư của Phong Thuỷ Liên Hoa: dịch trọn lời đề yếu của Tứ Khố Toàn Thư và thiên tổng luận "Tu Di sơn", kèm giảng giải theo Hình Pháp.
Trả lời nhanh: Hám Long Kinh là sách tầm long đời Đường, đề tên Dương Quân Tùng, chia hình núi làm chín sao (Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân, Tả Phụ, Hữu Bật). Thiên mở đầu dạy rằng long có ở cả núi cao lẫn đất bằng: núi cao nhận đỉnh sao, đất bằng nhận chỗ hai dòng nước kẹp.
Thầy Vũ Giới giảng: "Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng." Hám Long Kinh là cuốn sách của chữ HÌNH. Đọc nó là học mắt nhìn núi, chưa phải học la bàn.
Hám Long Kinh là sách gì, của ai? – 撼龍經提要
Hám Long Kinh là sách chuyên luận về sơn long, tức mạch núi, trong hệ thống địa lý Hình Thế. Chữ "Hám" (撼) nghĩa là lay động: tên sách hàm ý người đọc thấu kinh này thì như lay được cả con rồng núi. Sách được chép vào Tứ Khố Toàn Thư đời Thanh, xếp trong loại "tướng trạch tướng mộ" của bộ Tử, cùng với Nghi Long Kinh và Táng Pháp Đảo Trượng.
Lời đề yếu của các quan biên soạn Tứ Khố nói rõ nguồn gốc sách và cả những chỗ còn nghi. Lời này đã thuộc công cộng, Phong Thuỷ Liên Hoa dịch trọn dưới đây để bạn đọc nắm sách từ gốc.
Nguyên văn trích – 原文節錄
舊本題唐楊筠松撰。筠松不見於史傳……《撼龍經》專言山龍脈絡形勢,分貪狼、巨門、祿存、文曲、廉貞、武曲、破軍、左輔、右弼九星,各為之說。
Dịch nghĩa toàn văn lời đề yếu – 提要譯義
Bản cũ đề là Dương Quân Tùng đời Đường soạn. Quân Tùng không thấy trong sử truyện, chỉ có sách Thư Lục Giải Đề của Trần Chấn Tôn chép họ tên. Tống Sử – Nghệ Văn Chí thì chỉ gọi là Dương Cứu Bần, cũng không rõ đầu cuối. Người làm thuật tương truyền rằng Quân Tùng tên Ích, người Đậu Châu, giữ việc địa lý ở Linh Đài, làm quan đến Kim Tử Quang Lộc Đại Phu; năm Quảng Minh gặp Hoàng Sào phạm vào kinh đô, lấy trộm bí thuật trong hộp ngọc của cung cấm mà chạy, về sau qua lại ở Kiền Châu. Đó là lời không có căn cứ, không đáng tin.
Tuy vậy, sách được đời truyền rất rộng. Hám Long Kinh chuyên nói mạch lạc hình thế của sơn long, chia làm chín sao Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân, Tả Phụ, Hữu Bật, mỗi sao có một thuyết. Nghi Long Kinh thiên thượng nói trong cán tìm cành, lấy quan cục và thuỷ khẩu làm chủ; thiên trung bàn cách tìm long đến đầu, xem mặt lưng, chầu đón; thiên hạ bàn hình thế kết huyệt, kèm "Nghi long thập vấn" để làm rõ nghĩa. Táng Pháp chuyên bàn điểm huyệt, có các thuyết ỷ, cái, chàng, niêm; phép đảo trượng chia mười hai điều, tức là dẫn rộng các thuyết trên; kèm "Nhị thập tứ sa táng pháp", là phép phân biệt từng phân từng ly khi đến huyệt.
Xét Thư Lục Giải Đề của Trần Chấn Tôn có Nghi Long Kinh một quyển, Biện Long Kinh một quyển, nói là do Ngô Viêm chép tặng, đều không có tên người soạn. Như vậy đời Tống sách này không đề là Quân Tùng làm; bản ngày nay không biết căn cứ vào đâu mà đề như thế. Hám Long có phải là Biện Long hay không cũng không thể khảo. Nhưng sách truyền đã lâu, những điều bàn về tính tình và hình thế núi sông khá nắm được yếu lĩnh, lưu truyền không bỏ cũng có lý do. Bản cũ có chú của Lý Quốc Mộc kèm các hình vẽ, quê mùa nông cạn, không lấy được gì; nay đều lược bỏ, không để lẫn với chính văn.
Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, lời đề yếu này cho người học hai bài học. Thứ nhất, kinh sách cổ phải đọc có phân biệt: chuyện Dương Công trộm sách trong cung là lời truyền, còn giá trị của sách nằm ở phần luận núi sông. Thứ hai, các quan Tứ Khố đã bỏ lời chú đời sau để giữ chính văn: đọc kinh phải về chính văn, không đọc qua lớp chú giải nhiều đời.
Long đến từ đâu? Thuyết Tu Di sơn và ba đại cán – 須彌山為天地骨
Hám Long Kinh mở đầu bằng thuyết núi Tu Di là xương sống của trời đất, từ đó chia ra bốn mạch lớn, trong đó Nam long vào Trung Hoa. Đây là bức tranh "đại cục" của long mạch: mọi con long nhỏ đều là cành của một thân lớn.
Nguyên văn – 原文
須彌山是天地骨,中鎮天地為巨物。如人背脊與項梁,生出四肢龍突兀。四肢分出四世界,南北東西為四派。西北崆峒數萬程,東入三韓隔杳冥。惟有南龍入中國,胎宗孕祖來奇特。黃河九曲為大腸,川江屈曲為膀胱。分肢擘脈縱橫去,氣血勾連逢水住。大為都邑帝王州,小為郡縣君公侯。其次偏方小鎮市,亦有富貴居其中。
Dịch nghĩa – 譯義
Núi Tu Di là xương của trời đất, trấn ở giữa trời đất làm vật lớn nhất. Như sống lưng và xà gáy của người, từ đó mọc ra bốn chi, long nổi chót vót. Bốn chi chia ra bốn thế giới, nam bắc đông tây thành bốn phái. Mạch tây bắc qua Không Đồng mấy vạn dặm; mạch phía đông vào Tam Hàn, cách trở mịt mù. Chỉ có Nam long đi vào Trung Quốc, thai tông dựng tổ đến thật kỳ lạ. Hoàng Hà chín khúc làm ruột già, sông Xuyên quanh co làm bàng quang. Chia chi tách mạch đi dọc ngang, khí huyết móc nối nhau, gặp nước thì dừng. Chỗ lớn làm đô ấp, châu của đế vương; chỗ nhỏ làm quận huyện của công hầu; kế đến là trấn chợ nơi phương xa, trong đó cũng có người phú quý.
Giảng giải – 講解
Thuyết Tu Di sơn là cách người xưa vẽ bản đồ khí của cả đại lục bằng hình ảnh cơ thể người. Núi là xương, sông là ruột, mạch là gân, khí huyết chạy trong đó. Câu then chốt của đoạn là "khí huyết câu liên phùng thuỷ trụ": khí theo mạch núi mà đi, gặp nước thì dừng. Mọi phép điểm huyệt về sau đều đứng trên câu này.
Đoạn này cũng dạy phép xét cấp bậc: cùng một long mạch, chỗ dừng lớn thành đô thị, chỗ dừng nhỏ thành làng trấn. Phong Thuỷ Liên Hoa gọi đó là phân tầng Đại cục – Trung cục – Tiểu cục. Người học xem một mảnh đất phải hỏi trước: mảnh đất này nằm trên cành nào của long, long ấy lớn hay nhỏ, rồi mới bàn đến cái nhà.


Nhận long trên núi cao bằng cách nào? – 高山須認星峰起
Trên núi cao, Hám Long Kinh dạy nhận long bằng "tinh phong", tức đỉnh núi mang hình một trong chín sao. Hình đỉnh cho biết tính của long; long thật thì đỉnh sao rõ ràng, lỗi lạc.
Nguyên văn – 原文
大率龍行自有真,星峰磊落是龍身。高山須認星峰起,平地龍行別有名。峰以星名取其類,星辰下照山成形。龍神二字尋山脈,神是精神龍是質。
Dịch nghĩa – 譯義
Đại khái long đi tự có cái thật của nó: đỉnh sao lỗi lạc chính là thân long. Núi cao phải nhận chỗ đỉnh sao nổi lên; long đi trên đất bằng thì có tên gọi khác. Đỉnh núi lấy tên sao là theo loại hình; tinh tú trên trời chiếu xuống mà núi thành hình. Tìm sơn mạch phải hiểu hai chữ "long thần": thần là tinh thần, long là thể chất.
Giảng giải – 講解
"Long thần" là khái niệm then chốt của Hám Long Kinh. Long là phần hình: thân núi, đỉnh, chân, cành. Thần là phần khí: sức sống, tình ý chầu về của núi. Một dãy núi đủ hình mà không có thần thì là "tử long", long chết. Theo Thầy Vũ Giới, đây cũng là chỗ khác giữa hình thể và hình thế: hình thể là dáng cụ thể của núi, hình thế là cách núi thu lai long và thuỷ khẩu, tức cái thần của nó.
Câu "tinh thần hạ chiếu sơn thành hình" là thuyết thiên nhân tương ứng: trên trời có chín sao Bắc Đẩu, dưới đất có chín dạng núi. Chín sao ấy sẽ được Hám Long Kinh bàn từng sao trong các thiên sau.
Long ở đất bằng nhận ra thế nào? – 平地兩傍尋水勢
Ở đất bằng không có đỉnh núi, Hám Long Kinh dạy nhìn nước: chỗ hai dòng nước kẹp lại chính là chân long. Đây là phép bình dương long nổi tiếng nhất của sách.
Nguyên văn – 原文
莫道高山方有龍,卻來平地失真蹤。平地龍從高脈發,高起星峰低落穴。高山既認星峰起,平地兩傍尋水勢。兩水夾處是真龍,枝葉周回中者是。莫令山反枝葉散,山若反兮水散漫。外山百里作羅城,此是平洋龍局段。
Dịch nghĩa – 譯義
Chớ bảo núi cao mới có long, để đến đất bằng lại mất dấu thật. Long đất bằng phát từ mạch cao: chỗ cao nổi đỉnh sao, chỗ thấp rơi xuống thành huyệt. Núi cao đã nhận đỉnh sao nổi lên, thì đất bằng phải nhìn hai bên tìm thế nước. Chỗ hai dòng nước kẹp lại là chân long; cành lá vây quanh, cái ở giữa chính là nó. Chớ để núi quay ngược, cành lá tản mát; núi mà quay ngược thì nước cũng tràn lan. Núi ngoài trăm dặm làm la thành, ấy là cục diện của long bình dương.
Nguyên văn tiếp – 原文續
星峰頓伏落平去,外山隔水來相顧。平中仰掌似凹窠,隱隱微微立丘阜。傾從丘阜覓凹窠,或有勾夾如旋螺。勾夾是案螺是穴,水去明堂聚氣多,四傍繞護如城郭,水繞山還聚一窩。霜降水涸尋不見,春夏水高龍背現。此是平洋看龍法,過處如絲或如線。
Dịch nghĩa – 譯義
Đỉnh sao đột ngột nổi rồi phục xuống mà đi vào đất bằng, núi ngoài cách nước đến ngoảnh nhìn. Giữa chỗ bằng có chỗ ngửa như lòng bàn tay, giống cái ổ lõm, lờ mờ dựng lên gò đống. Từ gò đống mà tìm ổ lõm; hoặc có chỗ móc kẹp như vỏ ốc xoắn. Móc kẹp là án, ốc xoắn là huyệt; nước đi vào minh đường thì tụ khí nhiều; bốn bên vây hộ như thành quách, nước quanh núi về tụ thành một ổ. Tiết sương giáng nước cạn thì tìm không thấy; mùa xuân hạ nước lên cao thì lưng long hiện ra. Ấy là phép xem long ở bình dương: chỗ long đi qua như sợi tơ, như sợi chỉ.


Vì sao "nước cao một tấc tức là núi"? – 高水一寸即是山
"Nước cao một tấc tức là núi" nghĩa là ở đất bằng, chỉ cần cao hơn mặt nước một chút đã là long, thấp hơn một chút đã là nước. Người xem đất bằng phải đọc được những chênh lệch rất nhỏ ấy.
Nguyên văn – 原文
高水一寸即是山,低水一寸水回環。水纏便是山纏樣,纏得真龍如仰掌。窠心掌裏或乳頭,端然有穴明天象。水繞山纏在平坡,遠有岡陵近有河。只愛山來抱身體,不愛水返去從他。水抱應知山來抱,水不抱兮山不到。
Dịch nghĩa – 譯義
Cao hơn nước một tấc tức là núi, thấp hơn nước một tấc thì nước vòng quanh. Nước quấn tức là dáng núi quấn; quấn được chân long thì như bàn tay ngửa. Trong lòng ổ, trong lòng bàn tay, hoặc ở đầu vú, ngay ngắn có huyệt hợp thiên tượng. Nước vòng núi quấn ở trên dốc bằng, xa có gò đồi, gần có sông. Chỉ ưa núi đến ôm lấy thân, không ưa nước quay ngược mà đi theo nơi khác. Nước ôm thì nên biết là núi đến ôm; nước không ôm thì núi cũng không đến.
Giảng giải – 講解
Câu "thuỷ bão ưng tri sơn lai bão" là nguyên lý âm dương của Hình Pháp: núi là dương, nước là âm, hai thứ đi cặp với nhau. Theo Thầy Vũ Giới, mạch và thuỷ là một cặp "phu thê chính phối"; xét long mà bỏ nước thì chỉ thấy một nửa. Ở đô thị Việt Nam ngày nay, đường sá, kênh rạch, mặt bằng cao thấp của khu dân cư đóng vai trò của "nước" và "núi" trong đoạn kinh này: khu nào được đường và nước ôm vòng thì tụ, khu nào bị nước cắt thẳng thì tán.
Lưu ý giới hạn: đọc được bản đồ chỉ là bước đầu. Chênh lệch "một tấc" ngoài thực địa phải đi tận nơi, xem theo mùa nước, đúng như kinh dặn "sương giáng nước cạn tìm không thấy".
Vì sao đọc kinh mà không có nhãn lực thì vô ích? – 念得龍經無眼力
Thiên tổng luận khép lại bằng lời cảnh tỉnh: thuộc lòng Long Kinh mà không có mắt nhìn thực địa thì vạn quyển sách cũng thành rỗng. Đây là câu người học Hình Pháp nên chép đầu sổ.
Nguyên văn – 原文
莫道高山龍易識,知到平洋失蹤跡。藕斷絲連正好尋,退卸愈多愈有力。高龍多下低處藏,四沒神機便尋得。祖宗父母數程遙,誤得時師皆不識。凡到平地莫問蹤,只觀環繞是真龍。念得龍經無眼力,萬卷真藏也是空。
Dịch nghĩa – 譯義
Chớ bảo long núi cao dễ nhận, để đến bình dương thì mất dấu. Ngó sen đứt mà tơ còn liền, chính chỗ ấy mới dễ tìm; thoái tá càng nhiều thì càng có lực. Long cao phần nhiều xuống chỗ thấp mà ẩn, bốn bề chìm khuất, có thần cơ mới tìm được. Tổ tông, phụ mẫu của long cách xa mấy chặng, làm cho thầy đời đều lầm, không ai nhận ra. Phàm đến đất bằng thì chớ hỏi dấu vết, chỉ xem chỗ được vây quanh là chân long. Đọc thuộc Long Kinh mà không có nhãn lực, thì vạn quyển chân tàng cũng là không.
Giảng giải – 講解
"Thoái tá" là khái niệm Hám Long Kinh sẽ trở lại nhiều lần: long đi càng xa càng cởi bỏ cái thô, từ núi lớn lởm chởm thành gò nhỏ mềm mại, gọi là cởi áo, thay xương. Long càng thoái tá nhiều thì khí càng tinh, càng có lực kết huyệt. Người mới học hay nghĩ núi càng to càng tốt; kinh nói ngược lại: cái to là tổ, cái kết là cái nhỏ đã được tinh luyện.
Câu kết "niệm đắc Long Kinh vô nhãn lực" khớp với Tứ quyết của Phong Thuỷ Liên Hoa: Thư – Pháp – Nhãn – Tâm. Thư là kinh sách, Pháp là phương pháp, Nhãn là nhãn pháp ngoài thực địa, Tâm là tâm ấn truyền trực tiếp. Theo Thầy Vũ Giới: "Xem phong thuỷ mà không nhìn ra HÌNH, thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa." Loạt bài này lo phần Thư; phần Nhãn phải đi thực địa cùng thầy.


Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa coi thiên tổng luận của Hám Long Kinh là bản đồ tư duy của cả cuốn sách. Ba ý cốt lõi cần giữ:
- Long có gốc, có cành: mọi long nhỏ đều nối về tổ lớn; xem đất phải định vị đất ấy trên cây long, theo tầng Đại cục – Trung cục – Tiểu cục.
- Núi cao xem đỉnh sao, đất bằng xem nước kẹp: hai phép khác nhau cho hai địa hình; đồng bằng Việt Nam phần lớn thuộc phép bình dương.
- Khí gặp nước thì dừng: chỗ nước ôm vòng là chỗ khí tụ, chỗ nước bỏ đi là chỗ khí tán.
Theo Thầy Vũ Giới, "tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn, lập cục là luyện bùn thành vàng". Hám Long Kinh dạy phần tầm long; với nhà phố, đất nhỏ không có long thật, Phong Thuỷ Liên Hoa dùng lập cục pháp để tạo cục, theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục.
Bảng tóm tắt thiên tổng luận – 總論提要表
| Ý chính | Câu kinh | Ứng dụng |
|---|---|---|
| Long có tổ, có chi | 須彌山是天地骨 | Định tầng Đại – Trung – Tiểu cục |
| Khí gặp nước thì dừng | 氣血勾連逢水住 | Tìm chỗ nước ôm để tìm chỗ khí tụ |
| Núi cao nhận đỉnh sao | 高山須認星峰起 | Phân loại đỉnh theo chín sao |
| Đất bằng nhận nước kẹp | 兩水夾處是真龍 | Xem đường, kênh, chênh cao ở đồng bằng |
| Long càng thoái tá càng mạnh | 退卸愈多愈有力 | Huyệt kết ở chỗ nhỏ, mềm, tinh |
| Phải có nhãn lực | 念得龍經無眼力 | Học kinh song song với thực địa |
Tóm lại – 總結: Hám Long Kinh không mở đầu bằng công thức mà bằng một cái nhìn: nhìn núi như nhìn cơ thể sống, nhìn nước như nhìn mạch máu. Hiểu vậy là đủ để bước vào chín sao.
Bài sau: Tham Lang 貪狼 – sao đầu tiên của cửu tinh hành long.
Nguồn: Hám Long Kinh (撼龍經), đề Dương Quân Tùng, bản Tứ Khố Toàn Thư (Wikisource, thuộc công cộng). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, dùng khi đã nhận được long và cần định toạ hướng.
- Lập Cục Pháp: lập cục cho nhà, đất không có long thật theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: phân cung mặt bằng sau khi đã định tâm.
Bài liên quan – 相關文章
- Tầm long là gì? Đi khắp núi sông tìm mạch vì chữ hiếu
- Tầm Long Điểm Huyệt nhập môn: bốn chữ Long – Sa – Huyệt – Thuỷ
- La tinh ở thuỷ khẩu: hòn đảo nhỏ có khoá được cửa nước
- Khẩu quyết tầm long: triền sơn, thế núi trong phong thuỷ mộ phần
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc Hám Long Kinh là phần Thư; phần Nhãn và Tâm phải học trực tiếp ngoài thực địa. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Hám Long Kinh có thật do Dương Quân Tùng viết không? – 撼龍經真為楊筠松所作否
Chưa chắc chắn. Chính lời đề yếu Tứ Khố nói đời Tống sách chưa đề tên Dương Quân Tùng, và không khảo được căn cứ của việc đề tên. Dù vậy, giới địa lý xưa nay vẫn coi đây là kinh của phái Dương Công vì nội dung nhất quán với long pháp Hình Thế.
Cửu tinh trong Hám Long Kinh có phải là Cửu tinh của Huyền Không không? – 九星與玄空九星同否
Không phải cùng một cách dùng. Cửu tinh Hám Long Kinh là chín dạng hình núi (tinh phong), dùng để đọc tính của long. Cửu tinh trong Huyền Không là chín sao lý khí, bay theo vận. Hai hệ cùng mượn tên sao Bắc Đẩu nhưng một bên thuộc Hình, một bên thuộc Lý.
Ở đồng bằng không có núi thì áp dụng Hám Long Kinh thế nào? – 平洋無山如何用
Áp dụng bằng phép bình dương: xem nước và chênh cao. Hám Long Kinh dạy "hai dòng nước kẹp là chân long" và "cao hơn nước một tấc tức là núi", nên ở đồng bằng phải xem sông, kênh, đường và nền đất cao thấp để biết long đi đâu, khí tụ đâu.
Người mới học có nên đọc Hám Long Kinh không? – 初學者宜讀否
Nên đọc, nhưng đọc để mở mắt chứ không để thuộc công thức. Hám Long Kinh viết bằng thơ, nhiều hình ảnh; người mới nên đọc kèm phần giảng và đi thực địa, vì chính kinh đã dặn đọc Long Kinh mà không có nhãn lực thì vạn quyển cũng là không.









