Tinh Nghĩa Thiên
精義篇 · 理氣章 (地理正宗 卷八)
Tác giả: Hà Phổ, tự Lệnh Thông (何溥令通, đời Nam Đường) · chú: Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành (雲樵蔣國宗城, đời Thanh)
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Tinh Nghĩa Thiên (精義篇), chương Lý Khí, bài cuối của sách. Nửa sau chương Lý Khí bàn ba việc: tiêu sa tiêu thuỷ (khách sa khách thuỷ vẫn có thể mời về lấy khí); thu sơn thu thuỷ (long là địa khí, thu ở chỗ thực; nước là thiên khí, dẫn ở chỗ hư); và thể dụng của tiên thiên hậu thiên (tiên thiên đối đãi làm chủ, hậu thiên trí dụng làm chủ, thật ra chỉ là một). Ở giữa có một tiết đặc biệt về trời và đất cùng một khí: trên trời Thái Dương làm tôn, dưới đất Liêm Trinh làm tổ; trên trời Tuế tinh là đức, dưới đất Tham Lang là quý. Câu kết sách: dương không phải quý, âm không phải tiện, cốt ở chỗ thích hợp.
Trả lời nhanh: Khách thuỷ khách sa vẫn có thể mời về lấy khí, còn chân phu chân phụ mà gặp nhau giữa đường thì vẫn đáng ngại (chú: chuyên nói tiêu sa tiêu thuỷ). Âm dùng dương triều, dương dùng âm ứng, hợp thì một nhà; sơn vận thu sơn, thuỷ vận thu thuỷ, tách ra cũng sinh vượng cho nhau. Long là địa khí, phải từ chỗ thực của cốt mạch mở khiếu bên trong mà rót vào; nước là thiên khí, phải từ chỗ hư trên hướng mở khiếu bên ngoài mà dẫn vào. Trời thành tượng, đất thành hình, cùng một khí: trên trời Thái Dương làm tôn, dưới đất Liêm Trinh làm tổ, đều lấy hoả tinh làm tông của vạn tượng; trên trời Tuế tinh là đức, dưới đất Tham Lang là quý, đều lấy mộc tinh làm hoa của vạn tượng. Tiên thiên một âm một dương đối đãi làm chủ, bốn long thiên tinh chỉ lấy tương phối; hậu thiên chia âm chia dương, trí dụng làm chủ, tám phương toạ hướng có thể mượn làm phối. Tiên thiên là thể, hậu thiên là dụng; dương không phải quý, âm không phải tiện, cốt ở chỗ thích hợp.
Thầy Vũ Giới giảng: "Câu cuối Tinh Nghĩa là câu Thầy hay đọc cho học trò mới: dương không quý, âm không tiện. Người học lý khí hay thích chia tốt xấu cho gọn, nhưng khí chỉ có hợp hay không hợp với chỗ ấy, lúc ấy."
Khách sa khách thuỷ và chân phu chân phụ – 客水客沙 眞夫眞婦
Nguyên văn – 原文
客水客沙。尙可招邀取氣。眞夫眞婦。猶嫌半路相逢。
(註)此專以消沙消水言。
Dịch: Khách thuỷ khách sa vẫn có thể mời gọi về mà lấy khí. Chân phu chân phụ còn ngại gặp nhau giữa đường. (Chú của Tưởng Quốc:) Tiết này chuyên nói về tiêu sa tiêu thuỷ.
Giảng: "Khách" là cái không thuộc về long của huyệt: núi xa không cùng tổ, nước từ nơi khác chảy đến. Theo lẽ thường khách không phải người nhà, nhưng Tinh Nghĩa nói khách vẫn có thể "chiêu yêu", mời về, để lấy khí: nếu phương vị của khách sa khách thuỷ hợp với hướng huyệt, chúng vẫn đem khí tốt tới. Ngược lại, "chân phu chân phụ" là cặp âm dương thật sự phối nhau, như long với thuỷ cùng một khí; nhưng nếu gặp nhau "giữa đường", tức hợp nhau ở chỗ không phải huyệt, khí đã giao ở nơi khác rồi mới đến, thì vẫn đáng ngại.

Tưởng Quốc chú: chuyên nói tiêu sa tiêu thuỷ. "Tiêu" (消) là tính toán, cân nhắc sa thuỷ theo phương vị để biết cái nào nên nhận, cái nào nên tránh. Bài học ở đây là: đừng phân biệt sa thuỷ theo gốc gác mà theo chỗ chúng gặp huyệt. Người nhà gặp sai chỗ không bằng khách gặp đúng chỗ. Đây cũng là lý do người xưa rất kỹ ở phép đo phương vị của từng ngọn sa, từng khúc nước: thứ tự "đến trước thu trước, đến sau thu sau" ở chương Hình Khí giờ được bổ sung bằng câu hỏi "đến đúng phương hay không".
Âm dương phối hợp, sơn vận thu sơn, thuỷ vận thu thuỷ – 陰用朝陽 山運收山 水運收水
Nguyên văn – 原文
陰用朝陽。陽用陰應。合之固眷屬一家。山運收山。水運收水。分之亦互爲生旺。
(註)此言山水各自有陰陽五行作用之法。
Dịch: Âm thì dùng dương triều đến, dương thì dùng âm ứng lại; hợp lại thì vốn là quyến thuộc một nhà. Vận núi thì thu núi, vận nước thì thu nước; tách ra thì cũng là sinh vượng cho nhau. (Chú:) Đây nói núi và nước mỗi bên có phép tác dụng âm dương ngũ hành riêng.
Giảng: Tiết này có hai nửa. Nửa đầu nói về hợp: long âm thì cần nước hay sa dương triều về; long dương thì cần âm ứng lại. Khi đã phối được, núi nước như người một nhà, khí đi một mạch. Nửa sau nói về phân: có lúc núi và nước không hợp làm một, thì mỗi bên dùng theo vận của mình. Vận núi (sơn vận) thì lấy núi mà thu, vận nước (thuỷ vận) thì lấy nước mà thu. Tách ra như vậy mà vẫn sinh vượng lẫn nhau.

Tưởng Quốc chú: núi nước mỗi bên có phép âm dương ngũ hành riêng. Đây là chỗ rất quan trọng cho người học tam nguyên: cùng một huyệt, núi và nước có thể được tính theo hai vận khác nhau, có khi núi đắc vận mà nước thất vận, có khi ngược lại. Không thể chỉ nhìn một bên mà kết luận. Câu "hợp chi" và "phân chi" cho thấy Tinh Nghĩa không cứng nhắc: khi hợp được thì hợp, khi không hợp được thì tách ra mà dùng, miễn là mỗi bên đúng vận của mình.
Long là địa khí, nước là thiên khí – 龍爲地氣 水爲天氣
Nguyên văn – 原文
龍爲地氣。當從骨脈實處竅其內而注之。水爲天氣。當從向上虛處竅其外而引之。
(註)此言收山收水之法。卽陰陽配合之道也。
Dịch: Long là địa khí, phải từ chỗ thực của cốt mạch, mở khiếu ở bên trong mà rót vào. Nước là thiên khí, phải từ chỗ hư trên hướng, mở khiếu ở bên ngoài mà dẫn vào. (Chú:) Đây nói phép thu núi thu nước, cũng tức là đạo âm dương phối hợp.
Giảng: Câu này giải thích tiết trên bằng hình ảnh cơ thể. Long là khí của đất, đi trong xương sống của núi, nên phải nhận ở chỗ thực: phía sau huyệt, chỗ mạch đầy, mở một "khiếu" (cửa) bên trong để khí rót vào huyệt. Nước là khí của trời, đi trên mặt đất, nên phải nhận ở chỗ hư: phía trước huyệt, trên hướng, chỗ trống mở, mở một khiếu bên ngoài để dẫn khí vào. Một trong một ngoài, một thực một hư, một sau một trước.

Tưởng Quốc chú: đây là phép thu sơn thu thuỷ, cũng là đạo âm dương phối hợp. Núi thực ở sau, nước hư ở trước, đó chính là "toạ thực hướng hư" mà các sách đời sau nhắc mãi. Câu này cũng nối với câu "lấy thực đầu hư, lấy hư đầu thực" ở chương Hình Khí: hình thế và lý khí gặp nhau ở cùng một nguyên tắc. Huyệt tựa vào chỗ thực để nhận địa khí, mở ra chỗ hư để nhận thiên khí; thiếu một bên thì khí không đủ.

Trời thành tượng, đất thành hình, cùng một khí – 在天成象 在地成形
Nguyên văn – 原文
在天成象。在地成形。同一氣。故天象太陽爲尊。而地法廉貞爲祖。同以火星爲萬象之宗。象分吉凶。形分禍福。同一類。故星光歲星爲德。而地法貪狼爲貴。同以木星爲萬象之華。
(註)此節可以形氣言。亦可以理氣言。讀者不可不知。
Dịch: Ở trời thành tượng, ở đất thành hình, cùng một khí. Cho nên tượng trời lấy Thái Dương làm tôn, mà phép đất lấy Liêm Trinh làm tổ, đều lấy hoả tinh làm tông của vạn tượng. Tượng chia cát hung, hình chia hoạ phúc, cùng một loại. Cho nên ánh sao lấy Tuế tinh làm đức, mà phép đất lấy Tham Lang làm quý, đều lấy mộc tinh làm hoa của vạn tượng. (Chú:) Tiết này có thể nói theo hình khí, cũng có thể nói theo lý khí; người đọc không thể không biết.
Giảng: Câu "tại thiên thành tượng, tại địa thành hình" lấy từ Hệ Từ của Kinh Dịch. Tinh Nghĩa dùng nó để nối trời với đất qua hai cặp sao. Cặp thứ nhất là hoả: trên trời Thái Dương (mặt trời) đứng đầu, dưới đất Liêm Trinh làm tổ sơn. Liêm Trinh trong cửu tinh hình thế là ngọn núi nhọn lởm chởm như lửa, thường đứng làm thái tổ của long lớn; vì thế người xưa nói "Liêm Trinh làm tổ". Hai cái cùng thuộc hoả, hoả là tông của vạn tượng, vì không có lửa thì không có sinh khí.

Cặp thứ hai là mộc: trên trời Tuế tinh (sao Mộc) là sao đức, dưới đất Tham Lang là sao quý. Tham Lang trong cửu tinh hình thế là ngọn núi tròn đầu thẳng thân như măng, thuộc mộc, chủ văn chương quý hiển. Cả hai đều thuộc mộc, mộc là "hoa" của vạn tượng, tức cái đẹp, cái nở rộ. Một bên là gốc (hoả làm tông), một bên là hoa (mộc làm hoa): long phát từ tổ Liêm Trinh, kết huyệt ở Tham Lang, đó là một trong những cách long quý mà sách hình thế ca ngợi.

Lời chú của Tưởng Quốc ở đây đáng chú ý: tiết này có thể giảng theo hình khí, cũng có thể giảng theo lý khí. Theo hình khí thì Liêm Trinh, Tham Lang là hình núi; theo lý khí thì chúng là tên sao gán vào phương vị trên la kinh. Tưởng Quốc không chọn một bên mà nhắc người đọc biết cả hai. Đây cũng là tinh thần chung của Tinh Nghĩa: hình và lý không tách rời, chỉ là hai cách nhìn một khí.
Tiên thiên đối đãi, hậu thiên trí dụng; dương không quý, âm không tiện – 先天對待 後天致用
Nguyên văn – 原文
先天一陰一陽對待爲主。故四龍天星。惟取相配。陰與陽合。陽與陰合。後天分陰分陽。致用爲主。故八方坐向。可借爲配。坐陽收陰。坐陰收陽。
(註)先天後天。祇是一體一用。其實一而已矣。
先後二天。先爲體而後爲用。貴通其變。陰陽二氣。陽非貴而陰非賤。在適其宜。
(註)此節總言地理陰陽卦氣之用。
Dịch: Tiên thiên lấy một âm một dương đối đãi làm chủ, cho nên bốn long thiên tinh chỉ lấy tương phối: âm hợp với dương, dương hợp với âm. Hậu thiên chia âm chia dương, lấy trí dụng làm chủ, cho nên tám phương toạ hướng có thể mượn làm phối: toạ dương thu âm, toạ âm thu dương. (Chú:) Tiên thiên hậu thiên chỉ là một thể một dụng, thật ra chỉ là một mà thôi. Hai trời trước sau, trước là thể, sau là dụng, quý ở chỗ thông được biến. Hai khí âm dương, dương không phải quý, âm không phải tiện, cốt ở chỗ thích hợp. (Chú:) Tiết này tổng nói về cái dụng của quái khí âm dương trong địa lý.
Giảng: Đây là phần giải thích cho câu "tiên thiên thống long, hậu thiên bố cục" ở bài trước. Tiên thiên bát quái đứng thành bốn cặp đối nhau, một âm một dương: Càn đối Khôn, Khảm đối Ly, Chấn đối Tốn, Cấn đối Đoài. Vì thế khi luận long theo tiên thiên, chỉ cần xét tương phối: long âm có phối dương, long dương có phối âm, là được. Hậu thiên bát quái thì các quẻ đã phân ra phương vị, mùa, ngũ hành, dùng để làm việc. Trong hậu thiên, toạ và hướng không nhất thiết đối nhau theo tiên thiên, mà có thể "mượn làm phối": toạ phương dương thì thu khí phương âm, toạ phương âm thì thu khí phương dương.

Tưởng Quốc chú gọn: tiên thiên hậu thiên chỉ là một thể một dụng, thật ra là một. Không có hai hệ thống đối lập; chỉ có một khí nhìn từ hai phía. Thể là cái gốc không đổi, dụng là cách dùng thay đổi theo hoàn cảnh. Hà Phổ nói "quý ở chỗ thông biến": người học không được bám một bên. Bám tiên thiên thì chỉ biết đối đãi mà không biết làm; bám hậu thiên thì biết làm mà không biết gốc.

Câu cuối cùng của sách là câu sâu nhất: "dương không phải quý, âm không phải tiện, cốt ở chỗ thích hợp". Rất nhiều sách phong thuỷ đời sau chia dương là tốt, âm là xấu, hoặc ngược lại, rồi tính điểm. Tinh Nghĩa bác bỏ cách ấy từ gốc: âm dương chỉ là hai mặt của khí, không có mặt nào cao hơn. Chỗ cần âm thì âm là quý, chỗ cần dương thì dương là quý. Tưởng Quốc chú: tiết này tổng nói về cái dụng của quái khí âm dương. Toàn bộ Tinh Nghĩa Thiên khép lại bằng chữ "thích nghi" (適宜): đúng chỗ, đúng lúc.

Tóm tắt các tiết trong bài – 本篇提要
| Nguyên văn | Nội dung chính | Dùng khi xem đất |
|---|---|---|
| 客水客沙 眞夫眞婦 | Xét sa thuỷ theo chỗ gặp huyệt, không theo gốc gác | Đo phương vị từng ngọn sa, từng khúc nước |
| 陰用朝陽 山運收山 水運收水 | Hợp thì một nhà, phân thì mỗi bên theo vận | Xét vận của núi và vận của nước riêng |
| 龍爲地氣 水爲天氣 | Núi thu ở chỗ thực phía sau, nước dẫn ở chỗ hư phía trước | Toạ thực hướng hư |
| 太陽廉貞 歲星貪狼 | Trời đất cùng một khí: hoả là tông, mộc là hoa | Giảng được theo cả hình khí và lý khí |
| 先天對待 後天致用 | Tiên thiên chỉ lấy tương phối; hậu thiên mượn toạ hướng làm phối | Thể và dụng là một |
| 陽非貴而陰非賤 在適其宜 | Âm dương không có quý tiện, chỉ có thích hợp | Không chấm điểm âm dương một chiều |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Bài cuối Tinh Nghĩa cho Phong Thuỷ Liên Hoa hai nguyên tắc nền. Thứ nhất là "long là địa khí, nước là thiên khí". Thầy Vũ Giới dùng câu này để giảng vì sao trong một ngôi nhà, phía sau phải vững (tường đặc, khối cao, núi hay toà nhà tựa), còn phía trước phải mở (sân, đường, mặt nước). Phía sau nhận khí đất, phía trước nhận khí trời. Và vì khí trời biến theo năm tháng, Phong Thuỷ Liên Hoa xét phía trước bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục: năm nào khí trời từ phương trước nhà đến thịnh thì nhà vượng, năm nào suy thì cần điều chỉnh, như đổi lối vào, đặt thêm vật chắn hay mở thêm khoảng tụ.
Thứ hai là câu "dương không quý, âm không tiện". Ở các lớp học, học trò hay hỏi: hướng này dương hay âm, tốt hay xấu? Thầy luôn đáp bằng câu của Hà Phổ: phải hỏi hướng ấy có hợp với long, với nước, với vận, với người ở hay không. Đó cũng là tinh thần của Liên Hoa: không có công thức cố định, chỉ có phép phối hợp. Lý pháp này được chia sẻ trong bộ sách; phần thủ pháp như tiêu sa tiêu thuỷ, phân sơn vận thuỷ vận, mở khiếu trong khiếu ngoài phải học trực tiếp cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Khách sa khách thuỷ đúng phương vẫn mời về lấy khí được; chân phu chân phụ gặp nhau sai chỗ vẫn đáng ngại. Âm dùng dương triều, dương dùng âm ứng; hợp thì một nhà, phân thì sơn vận thu sơn, thuỷ vận thu thuỷ. Long là địa khí, thu ở chỗ thực phía sau; nước là thiên khí, dẫn ở chỗ hư phía trước. Trời đất cùng một khí: Thái Dương với Liêm Trinh thuộc hoả làm tông, Tuế tinh với Tham Lang thuộc mộc làm hoa. Tiên thiên đối đãi, chỉ lấy tương phối; hậu thiên trí dụng, mượn toạ hướng làm phối; thể dụng là một. Dương không quý, âm không tiện, cốt ở chỗ thích hợp. Tinh Nghĩa Thiên hết ở đây.
Bài trước: Lý Khí chương (1) – tinh quang làm tinh khí, tiên thiên thống long, hậu thiên bố cục.
Hết sách Tinh Nghĩa Thiên. Xem Mục Lục sách.
Nguồn: Tinh Nghĩa Thiên (精義篇), chương Lý Khí (理氣章), từ câu 客水客沙 đến hết thiên, Hà Phổ Lệnh Thông đời Nam Đường soạn, Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành chú, in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển tám, trang 252, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Đối chiếu bản Linh Thành Tinh Nghĩa trong Tứ Khố Toàn Thư. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo phương vị khách sa khách thuỷ, toạ và hướng.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, xét sơn vận thuỷ vận theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ phần thực phía sau và phần hư phía trước của khu đất, ngôi nhà.
Bài liên quan – 相關文章
- Tinh Nghĩa Thiên 精義篇: Hình Khí chương (1)
- Tinh Nghĩa Thiên 精義篇: Lý Khí chương (1)
- Linh Thành Tinh Nghĩa 靈城精義: khí vận, khí thế (bản Tứ Khố)
- Thiên Nguyên Ngũ Ca 天元五歌: Luận đại nghĩa
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Tinh Nghĩa kết bằng chữ "thích nghi": biết chỗ nào cần âm, chỗ nào cần dương là việc của kinh nghiệm thực địa và thời vận. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Khách sa khách thuỷ có dùng được không? – 客水客沙
Dùng được. Tinh Nghĩa nói khách sa khách thuỷ vẫn có thể mời về lấy khí nếu đúng phương vị; còn cặp âm dương thật mà gặp nhau sai chỗ thì vẫn đáng ngại. Chú Tưởng Quốc: chuyên nói tiêu sa tiêu thuỷ.
"Long là địa khí, nước là thiên khí" nghĩa là gì? – 龍爲地氣 水爲天氣
Long đi trong cốt mạch, phải nhận ở chỗ thực phía sau huyệt, mở khiếu bên trong mà rót vào; nước đi trên mặt đất, phải nhận ở chỗ hư phía trước, trên hướng, mở khiếu bên ngoài mà dẫn vào. Đó là phép thu sơn thu thuỷ, cũng là âm dương phối hợp.
Vì sao Liêm Trinh làm tổ, Tham Lang là quý? – 廉貞爲祖 貪狼爲貴
Trời đất cùng một khí: trên trời Thái Dương thuộc hoả làm tôn, dưới đất Liêm Trinh thuộc hoả làm tổ; trên trời Tuế tinh thuộc mộc là đức, dưới đất Tham Lang thuộc mộc là quý. Hoả là tông, mộc là hoa của vạn tượng.
Tiên thiên và hậu thiên có mâu thuẫn không? – 先天後天體用
Không. Chú Tưởng Quốc: tiên thiên hậu thiên chỉ là một thể một dụng, thật ra là một. Tiên thiên đối đãi để thống long, hậu thiên trí dụng để bố cục, quý ở chỗ thông biến.
Dương có quý hơn âm không? – 陽非貴而陰非賤
Không. Câu kết Tinh Nghĩa Thiên: dương không phải quý, âm không phải tiện, cốt ở chỗ thích hợp. Chỗ cần âm thì âm quý, chỗ cần dương thì dương quý.









