Tinh Nghĩa Thiên
精義篇 · 理氣章 (地理正宗 卷八)
Tác giả: Hà Phổ, tự Lệnh Thông (何溥令通, đời Nam Đường) · chú: Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành (雲樵蔣國宗城, đời Thanh)
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Tinh Nghĩa Thiên (精義篇) chuyển sang chương thứ hai, Lý Khí chương (理氣章). Nếu chương Hình Khí dạy nhìn khí qua hình núi nước, thì chương Lý Khí dạy tính khí qua phương vị và quái khí. Lời chú của Tưởng Quốc ở đây đổi giọng: âm dương không còn là dốc với bằng, mà là "quái khí" (卦氣). Bài này giảng tám tiết đầu của chương: đất không có tinh khí thì lấy tinh quang làm tinh khí; dùng tiên thiên để thống long, dùng hậu thiên để bố cục; lấy long định huyệt xem đường vào, lấy nước định hướng xem đường về; nhập thủ và nhập thủ (入首入手), phân kinh và phân kim; mạch xem tả hữu lạc, khí xét tả hữu gia; thuận nghịch và điên đảo; huyệt không dời một tấc mà khí nhận có tai có eo; và câu tổng: long lấy mạch làm chủ, huyệt lấy hướng làm tôn.
Trả lời nhanh: Chương Lý Khí mở đầu: đất không có tinh khí, lấy tinh quang (ánh sao) làm tinh khí; đất không có cát hung, lấy tinh khí làm cát hung. Tưởng Quốc chú: tiết này nói rõ nguồn nhận khí. Dùng tiên thiên để thống long, phải xét bốn long thiên tinh; dùng hậu thiên để bố cục, phải xét tam ban quái lệ. Lấy long định huyệt xem âm dương đường vào, lấy nước định hướng xem âm dương đường về; âm dương ở đây là quái khí. Nhập thủ dùng ở nhập thủ, phân kinh gốc ở phân kim. Mạch xét tả hữu lạc để biết thật giả, khí xét tả hữu gia để biết thuần tạp. Huyệt không dời một tấc, nhưng nhận khí có tai có eo, tức hướng lập lệch chú; quan lệch mới là chính quán chính thừa. Long lấy mạch làm chủ, huyệt lấy hướng làm tôn, nước định theo hướng, hướng phân theo cục.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đất chỉ là đất. Cái làm cho đất có cát có hung là khí trời rọi xuống theo phương vị. Hình thế cho ta biết đất có nhận được khí không; lý khí cho ta biết khí nào đang rọi xuống, từ phương nào, vào lúc nào."
Đất lấy tinh quang làm tinh khí – 地無精氣 以星光爲精氣
Nguyên văn – 原文
地無精氣。以星光爲精氣。地無吉凶。以星氣爲吉凶。
(註)此一節。推明受氣之原。
Dịch: Đất không có tinh khí, lấy tinh quang làm tinh khí. Đất không có cát hung, lấy tinh khí làm cát hung. (Chú của Tưởng Quốc:) Tiết này suy ra cho rõ cái gốc của việc nhận khí.
Giảng: Đây là câu nền móng của toàn bộ lý khí. Đất tự nó là vật chất, không có tinh khí riêng, không có cát hung riêng. Cái làm cho đất "sống" là khí trời chiếu xuống, mà người xưa hình dung bằng ánh sao, "tinh quang" (星光). Hai mươi tám tú, cửu tinh, sao Bắc Đẩu theo phương vị chiếu xuống mặt đất; mỗi phương của la kinh vì thế mang một tính khí. Đất ở phương nào thì nhận khí của sao phương ấy, và cát hung từ đó mà ra.

Tưởng Quốc chú: "suy minh thụ khí chi nguyên", làm rõ cái gốc của việc nhận khí. Câu này giải thích vì sao sau chương Hình Khí còn cần chương Lý Khí. Hình thế tốt chỉ có nghĩa là đất có khả năng nhận và giữ khí; còn khí ấy là khí gì, tốt hay xấu, mạnh hay yếu, thì phải xét phương vị. Nói cách khác, chương Hình Khí trả lời câu "đất có giữ được không", chương Lý Khí trả lời câu "đất đang nhận cái gì". Cũng từ câu này mà lý khí luôn gắn với thời gian: sao trời chuyển vận, nên khí chiếu xuống đất cũng đổi theo vận, đúng như câu mở đầu của chương Hình Khí "vũ trụ có đại quan hội, khí vận làm chủ".
Tiên thiên thống long, hậu thiên bố cục – 先天統龍 後天布局
Nguyên văn – 原文
用先天以統龍。當辨究乎四龍天星。用後天以布局。宜細察乎三般卦例。
(註)此正發明方位理氣作用之法。
Dịch: Dùng tiên thiên để thống long, nên phân xét bốn long thiên tinh. Dùng hậu thiên để bố cục, nên xét kỹ tam ban quái lệ. (Chú:) Đây chính là nói rõ phép tác dụng của lý khí phương vị.
Giảng: Hai câu này chia rõ hai công việc. Long là cái thể lớn, cái gốc, nên dùng tiên thiên bát quái để thống quản. Tiên thiên là quái vị đối đãi: Càn Khôn, Khảm Ly, Chấn Tốn, Cấn Đoài đứng đối nhau từng cặp, một âm một dương. "Bốn long thiên tinh" (四龍天星) theo văn mạch là bốn cặp đối đãi ấy, và tiết cuối chương sẽ nói rõ: tiên thiên lấy đối đãi làm chủ, bốn long thiên tinh chỉ lấy tương phối. Cục là cái dụng, cách sắp đặt huyệt, hướng, sa, thuỷ, nên dùng hậu thiên bát quái, quái vị lưu hành theo bốn mùa tám phương. "Tam ban quái lệ" (三般卦例) là phép ba loại quái mà dòng Tưởng phái truyền, dùng để bố trí hướng thuỷ.

Tưởng Quốc chú đây là "phép tác dụng của lý khí phương vị", tức là phần ứng dụng thật sự. Chi tiết của bốn long thiên tinh và tam ban quái là phần khẩu quyết, sách không viết ra và các bản chú đời sau cũng mỗi nhà một cách. Ở đây chỉ giữ cái khung mà Tinh Nghĩa đặt ra: thể dùng tiên thiên, dụng dùng hậu thiên, hai lớp không được lẫn. Lẫn hai lớp là lỗi phổ biến của người học lý khí: đem quái vị hậu thiên đi luận long, hay đem đối đãi tiên thiên đi bố hướng.

Đường vào và đường về; nhập thủ và phân kim – 入路歸路 入首入手
Nguyên văn – 原文
以龍定穴。須看入路陰陽。以水定向。須看歸路陰陽。
(註)入路歸路。各就脈氣揭要之處言。陰陽謂卦氣。
入首入手。則龍與脈之由辨。分經本乎分金。則坐與來之由分。
(註)入手用在入首。分經本於分金。
Dịch: Lấy long định huyệt, phải xem âm dương của đường vào. Lấy nước định hướng, phải xem âm dương của đường về. (Chú:) Đường vào, đường về đều nói ở chỗ then chốt của mạch khí; âm dương là quái khí. Nhập thủ (入首) và nhập thủ (入手) là chỗ phân biệt long với mạch. Phân kinh gốc ở phân kim, là chỗ phân biệt toạ với lai. (Chú:) Nhập thủ (入手) dùng ở nhập thủ (入首); phân kinh gốc ở phân kim.
Giảng: Hai câu đầu là cặp quy tắc nổi tiếng. Huyệt định theo long, nên xem đường long đi vào huyệt thuộc quái khí âm hay dương. Hướng định theo nước, nên xem đường nước đi về, tức nước chảy đi ra phương nào, thuộc quái khí âm hay dương. Chú nhấn mạnh hai điều: một, "đường vào đường về" là nói ở chỗ then chốt của mạch khí, tức đoạn sát huyệt, không phải đường đi cả dải long hay cả dòng sông; hai, âm dương ở đây là quái khí. Đây là chỗ chương Lý Khí khác hẳn chương Hình Khí.

Câu thứ hai chơi chữ: 入首 (nhập thủ, đầu long vào huyệt) và 入手 (nhập thủ, chỗ bắt tay vào làm). Đầu long vào huyệt là chỗ phân biệt long với mạch: long là cả dải, mạch là sợi khí cuối cùng; người làm phải bắt tay đúng ở đó. Chú nói gọn: "nhập thủ (手) dùng ở nhập thủ (首)", tức chỗ ra tay chính là chỗ đầu long. "Phân kinh" (分經) là chia đường kinh của khí, "phân kim" (分金) là định độ chính xác trên la kinh. Phân kinh gốc ở phân kim, là chỗ phân biệt toạ (lưng huyệt) với lai (mạch đến). Mạch đến từ một phương, huyệt toạ ở một phương, hai cái có thể không trùng hẳn; phân kim là để khớp cho đúng.
Tả hữu lạc, tả hữu gia; thuận nghịch, điên đảo – 左右落 左右加 順逆 顚倒
Nguyên văn – 原文
脈看左右落。則脈可辨眞僞。氣審左右加。則氣可別純溷。
(註)此皆卦氣之辨也。上二句言來山。下二句言向首。
龍脈有順逆。乘氣自當有辨。五行有顚倒。作用各自有法。
(註)順逆以純雜言。
Dịch: Mạch xem rơi bên trái hay bên phải, thì mạch có thể phân thật giả. Khí xét gia bên trái hay bên phải, thì khí có thể phân thuần tạp. (Chú:) Đều là phân biệt quái khí. Hai câu trên nói về lai sơn, hai câu dưới nói về hướng thủ. Long mạch có thuận nghịch, thừa khí tự phải phân biệt. Ngũ hành có điên đảo, tác dụng mỗi thứ có phép riêng. (Chú:) Thuận nghịch là nói thuần hay tạp.
Giảng: "Tả hữu lạc" (左右落) là mạch đến rơi lệch về bên trái hay bên phải của một quái vị. Mạch đến chính giữa một sơn thì thuần, rơi lệch sang ranh giới hai sơn thì khí lẫn. Tưởng Quốc chú: đây là phân biệt quái khí, và nói về lai sơn, tức phương mạch đến. "Tả hữu gia" (左右加) là khi lập hướng, độ hướng gia thêm về bên trái hay bên phải. Gia đúng thì khí thuần, gia sai thì khí tạp. Chú nói hai câu sau là về hướng thủ. Một bên đo mạch đến, một bên đo hướng đi, cả hai đều phải đo bằng la kinh chứ không đo bằng mắt.

Câu "long mạch có thuận nghịch" được chú gói lại: thuận nghịch là thuần tạp. Long mạch đi trong một quái khí thì thuận, đi qua lẫn nhiều quái khí thì nghịch. Thừa khí, tức đặt huyệt nhận khí, phải phân biệt điều đó. "Ngũ hành có điên đảo" là ngũ hành trong lý khí không chỉ theo một chiều sinh khắc thông thường, mà có lúc phải đảo lại mới dùng được; mỗi phép có cách dùng riêng. Đây là chỗ sách chỉ nêu tên, không giảng chi tiết; người học chỉ cần nắm rằng lý khí có những phép đảo ngược, không được áp dụng sinh khắc một chiều mà kết luận.

Tai và eo của khí; quan lệch mà chính quán – 耳腰受氣 棺斜正貫
Nguyên văn – 原文
立穴無尺寸之移。受氣有耳腰之異。分金有轉移之巧。氣線無毫髮之差。
(註)耳腰受氣。卽立向偏注之象。非穴有耳腰之結。
脈不直而氣直。尙宜直來直受。氣不斜而棺斜。乃爲正貫正承。
(註)棺斜。卽上文耳腰受氣之實義。
Dịch: Lập huyệt không dời một thước một tấc, nhưng nhận khí có khác nhau ở tai ở eo. Phân kim có chỗ khéo xoay dời, đường khí không sai một sợi tóc. (Chú:) Nhận khí ở tai ở eo, tức là hình tượng lập hướng lệch chú, không phải huyệt có kết ở tai ở eo. Mạch không thẳng mà khí thẳng, vẫn nên đến thẳng nhận thẳng. Khí không lệch mà quan tài lệch, ấy là chính quán chính thừa. (Chú:) Quan lệch chính là nghĩa thật của việc nhận khí ở tai ở eo nói ở trên.
Giảng: Tiết này là chỗ tinh vi nhất của chương. Vị trí huyệt đã định thì không xê dịch được, nhưng trong cùng một chỗ huyệt, cách nhận khí có thể khác: nhận ở "tai" hay ở "eo". Nhiều sách đời sau giảng "nhĩ huyệt", "yêu huyệt" như là những huyệt kết ở tai hay ở eo của núi. Tưởng Quốc bác thẳng: đây không phải huyệt có kết ở tai ở eo, mà là hình tượng của việc lập hướng lệch chú (偏注), tức huyệt vẫn ở đó, chỉ là hướng đặt xoay lệch một chút để bắt đúng đường khí.

Vì thế mới có câu "phân kim có chỗ khéo xoay dời, đường khí không sai một sợi tóc". Phân kim xoay được, nhưng đường khí thì cố định; xoay là để khớp vào đường khí, không phải xoay tuỳ ý. Câu tiếp theo nói rõ hai trường hợp. Mạch không thẳng mà khí thẳng: hình mạch cong queo nhưng khí vẫn đi một đường thẳng, thì vẫn đặt thẳng mà nhận. Khí không lệch mà quan tài lệch: khí đi thẳng, nhưng vì mạch đến lệch, quan tài phải đặt nghiêng một góc so với hình huyệt, mà như thế mới là "chính quán chính thừa", xuyên thẳng nhận thẳng đường khí. Chú gọi đây là nghĩa thật của tai eo nhận khí.
Điều này rất quan trọng trong thực hành: người làm hay muốn đặt quan theo đúng trục hình của gò đất cho đẹp mắt. Tinh Nghĩa dạy ngược lại: theo đường khí chứ không theo đường hình. Cái lệch bề ngoài là cái chính bên trong.
Long lấy mạch làm chủ, huyệt lấy hướng làm tôn – 龍以脈爲主 穴以向爲尊
Nguyên văn – 原文
龍以脈爲主。穴以向爲尊。水以向而定。向以局而分。
(註)來脈之與堂氣。其作法皆於向上見之。
Dịch: Long lấy mạch làm chủ, huyệt lấy hướng làm tôn. Nước định theo hướng, hướng phân theo cục. (Chú:) Mạch đến và khí minh đường, phép làm đều thấy ở trên hướng.
Giảng: Bốn câu này là bản tóm lược của nửa đầu chương Lý Khí. Long thì cái quan trọng là mạch, tức đường khí đến. Huyệt thì cái quan trọng là hướng, vì hướng quyết định huyệt nhận khí của phương nào. Nước thì tốt xấu tuỳ theo hướng: cùng một dòng nước, với hướng này là thuỷ sinh, với hướng khác là thuỷ tử. Còn hướng thì do cục quyết định: cục núi nước bao quanh thế nào thì hướng phải theo đó mà chọn, không thể chọn hướng ngược với cục.

Tưởng Quốc chú: mạch đến và đường khí, phép làm đều thấy ở hướng. Đây là lý do người làm lý khí đặt hướng làm trọng tâm: hướng là điểm gặp nhau của khí đến phía sau (mạch) và khí tụ phía trước (minh đường). Đặt sai hướng thì cả hai đều mất. Cũng từ câu này mà về sau các phái lý khí đều lấy việc lập hướng làm công việc chính, dù cách tính mỗi phái mỗi khác.

Tóm tắt các tiết trong bài – 本篇提要
| Nguyên văn | Nội dung chính | Dùng khi xem đất |
|---|---|---|
| 地無精氣 以星光爲精氣 | Khí của đất đến từ trời theo phương vị | Hình thế xong phải xét phương vị |
| 先天統龍 後天布局 | Thể dùng tiên thiên, dụng dùng hậu thiên | Không lẫn hai lớp quái |
| 入路陰陽 歸路陰陽 | Huyệt theo đường long vào, hướng theo đường nước về | Đo ở đoạn sát huyệt |
| 入首入手 分經分金 | Ra tay ở đầu long; khớp toạ với lai bằng phân kim | Định độ chính xác trên la kinh |
| 左右落 左右加 | Mạch đến thuần hay lệch; hướng gia đúng hay sai | Đo lai sơn và hướng thủ |
| 耳腰受氣 棺斜正貫 | Hướng lệch chú để bắt đúng đường khí | Theo đường khí, không theo trục hình |
| 龍以脈爲主 穴以向爲尊 | Mạch và đường khí gặp nhau ở hướng | Hướng là trọng tâm của lý khí |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Câu "đất không có tinh khí, lấy tinh quang làm tinh khí" là chỗ Phong Thuỷ Liên Hoa gặp gỡ trực tiếp với Tinh Nghĩa. Thầy Vũ Giới giảng: khí trời chiếu xuống đất không đứng yên mà biến theo năm, theo mùa; vì thế ngoài phương vị, phải xét thêm thời vận. Phong Thuỷ Liên Hoa dùng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục để biết trong từng năm khí trời đang thịnh ở phương nào, suy ở phương nào, rồi phối với hướng đã lập theo hình thế. Một hướng tốt theo cục, gặp năm khí trời ứng vào đúng phương ấy thì phát nhanh; gặp năm khí trời nghịch thì nên hoãn việc động thổ.
Điều thứ hai là bài học "quan lệch mà chính quán". Ở dương trạch, nguyên tắc ấy chuyển thành: cửa chính, bàn thờ, giường ngủ có thể phải xoay lệch vài độ so với trục nhà để khớp đúng phương khí tốt; cái lệch nhìn bằng mắt thường là cái chính theo khí. Học trò thường ngại làm thế vì sợ xấu; Thầy dạy chỉnh bằng nội thất, ốp, kệ cho mắt vẫn thấy cân mà khí vẫn đúng. Lý pháp này được chia sẻ trong bộ sách; phần thủ pháp như phân kim, đo tả hữu gia, xoay hướng lệch chú phải học trực tiếp cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Đất không có tinh khí riêng, lấy tinh quang trời chiếu làm tinh khí, lấy tinh khí làm cát hung. Tiên thiên thống long, xét bốn long thiên tinh; hậu thiên bố cục, xét tam ban quái lệ. Huyệt định theo âm dương đường long vào, hướng định theo âm dương đường nước về, âm dương là quái khí. Ra tay ở đầu long; phân kinh gốc ở phân kim. Mạch xét tả hữu lạc để biết thật giả, khí xét tả hữu gia để biết thuần tạp; thuận nghịch là thuần tạp. Huyệt không dời, nhưng hướng có thể lệch chú; quan lệch mà khí chính là chính quán chính thừa. Long lấy mạch làm chủ, huyệt lấy hướng làm tôn, nước định theo hướng, hướng phân theo cục.
Bài trước: Hình Khí chương (3) – phép toạ, phép tác, nông sâu, điểm huyệt, so sánh long.
Bài sau: Lý Khí chương (2) – tiêu sa tiêu thuỷ, thu sơn thu thuỷ, tiên thiên hậu thiên thể dụng 客水客沙.
Nguồn: Tinh Nghĩa Thiên (精義篇), chương Lý Khí (理氣章), từ câu 地無精氣 đến câu 向以局而分, Hà Phổ Lệnh Thông đời Nam Đường soạn, Vân Tiều Tưởng Quốc Tông Thành chú, in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển tám, trang 250–251, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Đối chiếu bản Linh Thành Tinh Nghĩa trong Tứ Khố Toàn Thư. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo lai sơn, hướng thủ và độ phân kim.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, phối hướng với vận khí theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ đường long vào, đường nước về và trục hướng lệch chú trên mặt bằng.
Bài liên quan – 相關文章
- Tinh Nghĩa Thiên 精義篇: Hình Khí chương (1)
- Tinh Nghĩa Thiên 精義篇: Hình Khí chương (3)
- Linh Thành Tinh Nghĩa 靈城精義: khí vận, khí thế (bản Tứ Khố)
- Thiên Nguyên Cửu Lược 天元九畧: Hình Cục chương
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Lý khí là phần không thể học bằng mắt: phải cầm la kinh, đo từng độ, và phối với thời vận. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Đất lấy tinh quang làm tinh khí" nghĩa là gì? – 以星光爲精氣
Đất tự nó không có tinh khí hay cát hung; khí trời chiếu xuống theo phương vị làm nên tinh khí của đất. Vì thế ngoài hình thế còn phải xét phương vị và thời vận.
Tiên thiên và hậu thiên dùng khác nhau ra sao? – 先天統龍 後天布局
Tiên thiên bát quái, lấy đối đãi làm chủ, dùng để thống quản long. Hậu thiên bát quái, lấy lưu hành làm dụng, dùng để bố trí cục, tức huyệt, hướng, sa, thuỷ.
Âm dương trong chương Lý Khí khác chương Hình Khí thế nào? – 理氣章陰陽
Chương Hình Khí, âm dương nói theo hình: dốc là âm, bằng là dương. Chương Lý Khí, Tưởng Quốc chú rõ âm dương là quái khí, tức âm dương của phương vị trên la kinh.
Nhận khí ở tai ở eo có phải là nhĩ huyệt, yêu huyệt? – 耳腰受氣
Không. Tưởng Quốc chú: đây là hình tượng lập hướng lệch chú, huyệt vẫn ở chỗ cũ nhưng hướng xoay lệch để bắt đúng đường khí; quan lệch mà khí chính gọi là chính quán chính thừa.
Vì sao huyệt lấy hướng làm tôn? – 穴以向爲尊
Vì hướng là điểm gặp nhau của mạch đến phía sau và khí minh đường phía trước; nước tốt xấu cũng định theo hướng, và hướng lại phải theo cục.









