Tự công phu tại nhà sau khoá tu: giữ nếp thiền, vượt chướng ngại

Tự công phu tại nhà sau khoá tu là phần khó nhất của con đường tu giữa đời. Trong khoá tu mùa hạ có thầy, có bạn, có lịch sinh hoạt; về nhà thì chỉ còn mình với công việc, gia đình và chiếc điện thoại. Phần đông người học giữ được vài tuần rồi buông.

"Cái khó thực sự không nằm ở kỹ thuật, mà nằm ở tâm lý ngại bắt đầu, sự trì hoãn và nỗi sợ mơ hồ về những điều chưa biết." — Thầy Vũ Giới

Vì sao nhiều người bỏ dở việc tu sau khoá tu?

Nhiều người bỏ dở việc tu sau khoá tu vì mất đi môi trường hỗ trợ, trong khi nếp tu chưa kịp thành thói quen. Theo Thầy Vũ Giới, cái khó của thiền không nằm ở kỹ thuật mà ở tâm lý ngại bắt đầu và sự trì hoãn.

Mục tiêu của khoá thiền dẫn nhập mà Thầy Vũ Giới tổ chức được nói rõ: "Trang bị đầy đủ pháp luyện để học viên tự công phu tại nhà sau khi kết thúc khoá." Nghĩa là khoá tu chỉ là bước khởi động. Thành hay không là ở những tháng sau đó.

Các lý do thường gặp khiến người học buông:

• Đặt mục tiêu quá cao: về nhà muốn ngồi lâu như trong khoá, vài hôm mệt là bỏ.
• Không có giờ cố định: "lúc nào rảnh thì ngồi", mà đời thường thì không bao giờ rảnh.
• Bị gia đình, công việc cuốn đi: chưa sắp xếp đời sống để có khoảng riêng.
• Chờ cảm giác đặc biệt: không thấy "gì lạ" nên nghĩ mình không tiến bộ.
• Không có người để hỏi: gặp chướng ngại thì tự đoán, đoán sai rồi nản.

Thầy Vũ Giới từng viết một bài với nhan đề rất thẳng: "Giờ không tu đợi khi nào". Trong đó Thầy nói: trẻ không tu sửa mình thì già khó tu được, vì già thì sức không đủ để ngồi, trí không đủ để hiểu, trong khi tu là dụng trí rất nhiều. Câu này là lời nhắc cho người vừa qua khoá tu: đừng để "mai tính".

Dựng nếp công phu hằng ngày tại nhà như thế nào?

Dựng nếp công phu tại nhà bắt đầu bằng việc chọn một giờ cố định, một chỗ cố định và một thời lượng vừa sức, rồi giữ đều mỗi ngày. Sự đều đặn quan trọng hơn thời lượng; ngồi ngắn mà không bỏ ngày nào tốt hơn ngồi dài vài hôm rồi nghỉ.

Một khung nếp công phu đơn giản cho người vừa qua khoá tu:

1. Buổi sáng: thức dậy, rửa mặt, vào thiền ngay trước khi cầm điện thoại. Có thể bắt đầu bằng vài vòng thiền hành rồi mới ngồi.
2. Trong ngày: chọn một vài việc lặp lại, như rửa tay, uống nước, lên xuống cầu thang, làm "chuông chánh niệm" để trở về với hơi thở.
3. Buổi tối: ngồi ngắn để lắng lại, nhìn lại những gì khởi lên trong ngày.
4. Cuối tuần: dành thời gian đọc kinh, đọc lại ghi chép từ khoá tu.

Về thời lượng, Thầy Vũ Giới từng khuyên mỗi ngày ngồi thiền khoảng một đến hai giờ với người đã quen. Người mới về từ khoá tu có thể bắt đầu ít hơn, rồi tăng dần khi thân tâm thích nghi. Điều cần tránh là ép mình theo con số khi chưa sẵn sàng.

Thầy Vũ Giới cũng chia sẻ: nếu dành thời gian để được hướng dẫn mỗi ngày, chỉ sau khoảng một tháng người tập sẽ tự cảm nhận được chuyển hoá. Con số một tháng là mốc để kiên trì, không phải lời hứa về một kết quả cụ thể nào.

Giữ giới và đời sống điều độ có vai trò gì khi tự tu?

Giữ giới và sống điều độ là cái nền để buổi thiền có chất lượng; tâm bị xáo trộn suốt ngày thì ngồi xuống cũng không yên. Theo Thầy Vũ Giới, giới dẫn đầu các pháp.

Giới, theo nghĩa rộng, là những điều người tu tự nguyện giữ để không làm khổ mình và người. Với người tu tại gia, giới gắn với đời sống hằng ngày: lời nói, cách làm ăn, cách đối xử với gia đình. Một người làm ăn gian dối, nói lời gây hấn cả ngày thì tối ngồi thiền sẽ thấy tâm đầy sóng.

Những nếp sống hỗ trợ công phu tại nhà:

• Ngủ sớm, dậy sớm: giữ được buổi sáng là giữ được nửa phần công phu.
• Ăn vừa đủ: no quá hay đói quá đều khó ngồi. Ăn chay là pháp hành tự nguyện, Thầy Vũ Giới có nhắc như một lựa chọn.
• Giảm kích thích: bớt mạng xã hội, tin tức gây xao động, nhất là trước giờ thiền.
• Chủ động việc ăn ở: Thầy Vũ Giới lưu ý người tu giữa đời cần chủ động về chỗ ở, ăn ngủ, để nếp tu không bị đứt.
• Nói ít, nghe nhiều: bớt tranh luận. Bản thân Thầy Vũ Giới cũng nói "Tôi không tranh luận".

Ví dụ đời thường: người muốn có ly trà ngon thì không chỉ lo khâu pha, mà phải giữ trà khô ráo, ấm sạch, nước tốt từ trước. Buổi thiền cũng là "ly trà" được chuẩn bị bằng cả ngày sống điều độ.

Gặp chướng ngại khi tự tu thì xử lý thế nào?

Khi gặp chướng ngại, nguyên tắc chung là nhận biết nó, không chạy theo, không đè nén, và nếu kéo dài thì hỏi thầy. Đây là tinh thần của thiền Tứ Niệm Xứ: quan sát mọi thứ sinh khởi và qua đi.

Chướng ngại	Biểu hiện	Hướng xử lý ban đầu
Buồn ngủ, hôn trầm	Ngồi một lúc là gật	Ngồi thẳng lưng hơn, mở mắt hé, chuyển sang thiền hành một lúc, ngủ đủ đêm hôm trước
Vọng tưởng, tán loạn	Đầu đầy suy nghĩ, kế hoạch, ký ức	Biết là đang nghĩ, nhẹ nhàng quay về hơi thở, không trách mình
Đau mỏi thân	Tê chân, đau lưng	Điều chỉnh tư thế, dùng đệm phù hợp, có thể ngồi ghế; không cố chịu đau quá mức
Nản, nghi ngờ	Thấy không tiến bộ, muốn bỏ	Đọc lại ghi chép, nhớ mục tiêu, giảm thời lượng nhưng không bỏ ngày
Cảm giác lạ	Thấy ánh sáng, hình ảnh, cảm giác nóng lạnh	Không bám, không sợ, không coi là thành tựu; kéo dài hoặc gây bất an thì dừng và hỏi thầy

Về cảm giác lạ, Thầy Vũ Giới cảnh giác rất rõ. Trong bài "Ngộ nhận cách học phong thuỷ", Thầy viết những trải nghiệm kiểu "em thấy cái này, cái kia" có thể chỉ là ảo tưởng. Người tự tu tại nhà càng phải tỉnh táo, không biến cảm giác thành niềm tin.

Thầy Vũ Giới cũng nhắc về chữ "cầu": khi đã vào công phu sâu, chỉ một niệm cầu cạnh khởi lên là khí bị phá. Người tu tại nhà hay "cầu" tiến bộ, "cầu" cảm giác, và chính sự cầu ấy làm buổi thiền rối thêm.

Có nên ghi nhật ký tu tập không?

Nên ghi nhật ký tu tập, vì nhật ký giúp nhìn thấy tiến trình thật thay vì dựa vào cảm giác nhất thời, và giúp hỏi thầy đúng câu khi gặp vướng mắc. Một cuốn sổ nhỏ là đủ.

Nội dung nhật ký nên ngắn gọn, mỗi buổi vài dòng:

1. Ngày, giờ, thời lượng ngồi.
2. Trạng thái trước khi ngồi: mệt, vội, bình thường.
3. Điều nổi bật trong buổi: tâm tán nhiều hay ít, chướng ngại gì.
4. Một điều nhận ra trong ngày về thói quen của chính mình.
5. Câu hỏi cần hỏi thầy, nếu có.

Sau mỗi tháng, đọc lại nhật ký. Thường người tu sẽ thấy những thay đổi nhỏ mà hằng ngày không nhận ra: bớt cáu hơn, ngủ đều hơn, ít bị cuốn vào một chuyện hơn. Thầy Vũ Giới dặn người học hãy "nhìn vào bên trong mình, thấy được thay đổi gì là tích cực chưa". Nhật ký là công cụ để nhìn như vậy.

Nhật ký cũng giúp tránh hai thái cực: tự cho mình tiến bộ vượt bậc chỉ vì một buổi ngồi tốt, hoặc tự cho mình thất bại chỉ vì một tuần nhiều vọng tưởng. Nhìn cả tháng mới thấy xu hướng thật.

Khi nào cần hỏi lại thầy hướng dẫn?

Cần hỏi lại thầy khi gặp chướng ngại kéo dài nhiều ngày, khi có trải nghiệm gây bất an, khi muốn chuyển sang phép luyện sâu hơn, hoặc khi thấy mình đi lệch khỏi những gì đã học. Tự đoán ở những chỗ này dễ dẫn đến sai lầm.

Thầy Vũ Giới nói rõ cách làm việc của mình: trao đổi qua Zalo, nhưng chia sẻ và hướng dẫn là trực tiếp. Thầy cũng không khuyến cáo tự tu tập các phép luyện khí khi chưa có hướng dẫn. Vì vậy, người tự công phu tại nhà nên giữ các phép đã được dạy trong khoá, không tự thêm phép mới tìm trên mạng.

• Chóng mặt, đau đầu, hồi hộp, khó thở xuất hiện khi thiền: dừng lại, nghỉ ngơi, hỏi bác sĩ nếu kéo dài, rồi hỏi thầy.
• Lo âu, sợ hãi, mất ngủ tăng lên sau khi tập: tạm giảm thời lượng và hỏi thầy.
• Muốn học thêm luyện khí, thở đan điền: chờ được hướng dẫn trực tiếp.
• Không còn động lực sau nhiều tuần: liên hệ để được nhắc lại mục tiêu và điều chỉnh nếp tập.

Lưu ý sức khoẻ: thiền và tu tập là rèn luyện tinh thần, không phải phương pháp điều trị. Người có bệnh tim mạch, huyết áp, rối loạn tâm lý hoặc đang điều trị cần hỏi bác sĩ và tiếp tục điều trị theo chỉ định.

Giới hạn cần biết: bài viết đưa ra nguyên tắc duy trì công phu tại nhà. Các phép luyện cụ thể là phần truyền trực tiếp. Như Thầy Vũ Giới nói: "Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp."

Tóm lại

Tóm lại, tự công phu tại nhà sau khoá tu là giữ một giờ cố định, ngồi vừa sức nhưng đều, sống điều độ và giữ giới, ghi nhật ký, và hỏi thầy khi cần. Theo Thầy Vũ Giới, cái khó không ở kỹ thuật mà ở sự trì hoãn; yếu quyết chỉ là nghiêm túc. Giờ không tu thì đợi khi nào?

— Vũ Giới —

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Khoá tu mùa hạ: thiền Tứ Niệm Xứ, tu giữa đời cùng Thầy Vũ Giới
• Khoá thiền dẫn nhập 30 ngày: tu giữa đời thường
• Cách ngồi thiền tại nhà cho người mới bắt đầu
• Luyện khí buổi sáng: đánh thức dương tinh

Câu hỏi thường gặp

Mỗi ngày nên tự thiền tại nhà bao lâu sau khoá tu?

Nên bắt đầu ở mức vừa sức và giữ đều, rồi tăng dần. Với người đã quen, Thầy Vũ Giới khuyên khoảng một đến hai giờ mỗi ngày; người mới về từ khoá tu không cần ép mình theo con số đó ngay.

Bỏ mấy ngày không thiền thì có phải bắt đầu lại từ đầu không?

Không cần bắt đầu lại, chỉ cần quay về nếp cũ ngay hôm nay. Điều quan trọng là không để vài ngày thành vài tháng; giảm thời lượng vẫn tốt hơn bỏ hẳn.

Trong lúc thiền thấy ánh sáng, hình ảnh lạ thì có phải là tiến bộ không?

Không nên coi đó là thành tựu. Thầy Vũ Giới cảnh giác rằng những trải nghiệm kiểu này có thể chỉ là ảo tưởng; hãy quan sát, không bám, và hỏi thầy nếu gây bất an.

Có thể tự học thêm luyện khí qua mạng sau khoá tu không?

Không nên. Thầy Vũ Giới không khuyến cáo tự tu tập các phép luyện khí; nên giữ các phép đã được dạy và chờ hướng dẫn trực tiếp khi muốn đi sâu.

Bận gia đình, con nhỏ thì tự tu thế nào?

Chọn khoảng thời gian ngắn nhưng chắc chắn, thường là sáng sớm trước khi cả nhà dậy, và đưa chánh niệm vào việc nhà hằng ngày. Tu giữa đời là tu ngay trong hoàn cảnh của mình.