Địa Lý Tứ Đạn Tử (1): Thiết Đạn Tử, Hình Khí chương, khí vận làm chủ, khí thế làm đầu
地理四彈子 · Thiết Đạn Tử Địa Lý Nguyên Cơ (鐵彈子地理元機), Hình Khí chương (形氣章) · bộ bốn Đạn Tử, in kèm Bạt Sa Kinh (扒砂經)
Tác giả: Thiết Đạn Tử đề Nam Đường quốc sư Hà Lệnh Thông (南唐國師何令通) soạn, một nhà chú đời Minh ở Tân An chú; Phú Xuân Trương Phượng Tảo (張鳳藻, tự Cửu Nghi 九儀) duyệt và tập hợp bốn Đạn Tử; Bạt Sa Kinh đề Kim Tinh Liêu Công (金精廖公) bí truyền
Bản gốc: Địa Lý Tứ Đạn Tử, Tụ Cẩm đường khắc (聚錦堂梓), có bài bạt năm Khang Hy Ất Mão (1675), in trong Cố Cung trân bản tùng san (故宮珍本叢刊).
Địa Lý Tứ Đạn Tử (地理四彈子, "bốn viên đạn địa lý") là một bộ sách lạ ngay từ cái tên. Đời Thanh, Trương Cửu Nghi người Phú Xuân gom bốn tập khẩu quyết ngắn, mỗi tập mang tên một "đạn tử": Thiết Đạn Tử (đạn sắt), Kim Đạn Tử (đạn vàng), Ngọc Đạn Tử (đạn ngọc) và một tập nữa, rồi khắc in chung, kèm Bạt Sa Kinh của dòng Liêu Kim Tinh. Gọi là "đạn" vì mỗi câu quyết ngắn, chắc, bắn trúng một chỗ then chốt. Bài này mở trang sách trên Kho sách vugioi.com bằng chương đầu của Thiết Đạn Tử: Hình Khí chương (形氣章), sáu đoạn chính văn chữ lớn, kèm tóm ý lời chú chữ nhỏ.

Trả lời nhanh: Hình Khí chương của Thiết Đạn Tử dạy cách "nhận khí" trước khi tìm huyệt. Vũ trụ có những đại quan hội mà khí vận làm chủ; núi sông có tính tình thật mà khí thế làm đầu. Địa vận dời thì thiên khí theo, thiên khí chuyển thì địa vận ứng, việc người cũng làm trời đất ứng theo. Khí tụ ở bốn tầng: có tụ chướng, hành chướng, toạ chướng thì khí tụ ở long; có quyền tinh, tôn tinh, hùng tinh thì khí tụ ở thế; có cái mạch, giáp mạch, thừa mạch thì khí tụ ở huyệt; có thu khâm, thu đường, thu quan thì khí tụ ở cục. Âm thịnh gặp dương thì dừng, dương thịnh gặp âm thì đứng; long hùng cần long thư chế ngự, long thư cần long hùng che chở. Đất lớn không có hình thì xem khí, đất nhỏ không có thế thì xem tinh thần. Nhận khí theo sáu bậc sao từ tôn tinh đến tức tinh; nhận khí của long thì xem thế, nhận khí của huyệt thì xem tình.
Thầy Vũ Giới giảng: "Thiết Đạn Tử là sách của người đi núi lâu năm: câu nào cũng ngắn mà đều là chỗ nhận khí. Đọc chương Hình Khí thì nhớ một câu thôi cũng đủ dùng cả đời: long xem thế, huyệt xem tình."
Địa Lý Tứ Đạn Tử là sách gì – 地理四彈子
Trang bìa bản khắc ghi "Phú Xuân Trương Cửu Nghi tập · Địa Lý Tứ Đạn Tử · Tụ Cẩm đường tử". Trương Cửu Nghi (tên Phượng Tảo) là nhà địa lý đầu đời Thanh, quê Phú Xuân bên sông Phú Xuân (Chiết Giang). Lời tự tự của ông kể rằng đi khắp các nơi, gặp những bản khẩu quyết mà người xưa giấu kín, trong đó các "đạn tử" của Lưu Thanh Điền (Lưu Bá Ôn) đời Minh truyền lại, "đời có bản truyền mà chưa rộng", nên ông chú thêm, sửa chỗ lầm, ghép lại cho người học có sách đọc. Bài bạt in sau lời tựa đề năm Khang Hy Ất Mão (1675).

Thiết Đạn Tử là tập đứng đầu. Đầu tập ghi: "Thiết Đạn Tử Địa Lý Nguyên Cơ · Nam Đường quốc sư Hà Lệnh Thông trứ · Minh Tân An Du… chú · Phú Xuân Trương Phượng Tảo Cửu Nghi phủ duyệt". Hà Lệnh Thông là quốc sư đời Nam Đường thời Ngũ Đại, cũng là người được đề tên tác giả Linh Thành Tinh Nghĩa mà Kho sách đã đăng trong bộ Long mạch – Điểm huyệt. Sách chia chương theo chủ đề, chương đầu là Hình Khí, rồi đến các chương về long, huyệt, sa, thuỷ. Chính văn khắc chữ lớn, từng câu đối; lời chú khắc chữ nhỏ hai dòng ngay sau. Kế đó là Kim Đạn Tử Địa Lý Nguyên Châu Kinh, có lời chú đề Lưu Cơ, rồi Ngọc Đạn Tử Địa Lý Nguyên Xu, rồi tập thứ tư. Phần cuối tập in Bạt Sa Kinh, sách chuyên về sa (núi chầu quanh huyệt).
Đoạn 1: Khí vận làm chủ, khí thế làm đầu – 氣運為主,氣勢為先
Nguyên văn
宇宙有大關會,氣運為主;山川有真性情,氣勢為先。
Dịch
Vũ trụ có những đại quan hội (những lúc then chốt lớn), khí vận làm chủ; núi sông có tính tình thật, khí thế đi trước.
Giảng
Câu đầu tiên của cả Tứ Đạn Tử đặt hai chữ "khí" lên hai tầng. Tầng trên là "khí vận": cái thời của trời đất, lúc thịnh lúc suy. Tầng dưới là "khí thế": cái sức của núi sông, chỗ dồn chỗ tán. Lời chú giảng rằng đây là "đại cương của khí". Người xưa nói "có đất mà không có người thì không gặp, có người mà không đúng thời thì không gặp", vì khí vận lên xuống như thế vận xoay dời, như lịch số có tiết có hậu. Một huyệt tốt mà chưa tới vận thì người tài cũng không dùng được.

Về "chân tính tình" của núi sông, lời chú nói núi thì thừa tú khí, nước thì thừa vượng khí. Thế núi mạnh mà thô cứng thì không tú; nước chảy tán loạn thì không tụ. Người xem đất phải đọc được cái "tính" ấy: núi nào hiền, núi nào dữ, nước nào ôm, nước nào bỏ đi. Đó là lý do lời chú nhắc rằng nói khí trước phải lấy thế mà nhận: muốn biết khí ở đâu thì xem núi sông dồn về đâu.
Đoạn 2: Địa vận dời, thiên khí theo – 地運推移,天氣從之
Nguyên văn
地運有推移,而天氣從之;天氣有轉徙,而地運應之。天氣動於上,而人為應之;人為動於下,而天氣從之。
Dịch
Địa vận có xô dời thì thiên khí theo đó; thiên khí có chuyển dịch thì địa vận ứng theo. Thiên khí động ở trên thì việc người ứng theo; việc người động ở dưới thì thiên khí theo đó.
Giảng
Đây là câu về ba tài trời, đất, người cùng chuyển động. Lời chú gọi đây là "đại then chốt của trời đất người qua lại với nhau". Để minh hoạ, người chú lấy chuyện sông Hoàng Hà đổi dòng: sông lớn nhất thiên hạ khi đi lối bắc thì trung tâm hình thắng ở phương bắc, đời Nghiêu, Thuấn, Vũ ba vị thánh đều xuất ở đó; về sau dòng sông và vận nước dời dần về nam, Giang Nam thành đất thịnh. Ý là núi sông không đứng yên ngoài thời gian; vận đất đổi thì khí trời đổi, và người sống trên đó cũng đổi theo.

Câu cuối "nhân vi động ư hạ, nhi thiên khí tòng chi" rất đáng suy. Nó nói con người không chỉ chịu trời đất, mà việc người làm (đào kênh, đắp đê, dựng thành, chặt rừng) cũng làm khí trời đất đổi theo. Sơ đồ dưới đây vẽ ba vòng thiên khí, địa vận, nhân vi tác động qua lại như lời chương này.


Đoạn 3: Khí tụ ở long, thế, huyệt, cục – 氣聚於龍、勢、穴、局
Nguyên văn
夫星有聚嶂、行嶂、坐嶂,則氣聚于龍;有權星、尊星、雄星,則氣聚于勢;有蓋脈、夾脈、乘脈,則氣聚于穴;有收襟、收堂、收關,則氣聚于局。
Dịch
Phàm sao (đỉnh núi) có tụ chướng, hành chướng, toạ chướng thì khí tụ ở long; có quyền tinh, tôn tinh, hùng tinh thì khí tụ ở thế; có cái mạch, giáp mạch, thừa mạch thì khí tụ ở huyệt; có thu khâm, thu đường, thu quan thì khí tụ ở cục.
Giảng
Lời chú nói "bốn đoạn này là đại then chốt luận khí". Bốn tầng đi từ xa đến gần. Tầng long: "chướng" là dãy núi như bức bình phong; chín sao tụ lại không chia gọi là tụ chướng, chia nhánh mà đi gọi là hành chướng, ngồi vững làm chỗ dựa gọi là toạ chướng. Long có chướng thì khí dày, không phải long đơn độc. Tầng thế: trong một vùng phải có một ngọn làm chủ, lời chú gọi là quyền tinh, như vị quan nắm quyền một phương; tôn tinh là ngọn cao quý nhất, hùng tinh là ngọn mạnh nhất. Có chủ thì khí có chỗ quy về.

Tầng huyệt: "cái mạch" là có núi che trên đầu mạch, "giáp mạch" là có hai bên kẹp giữ, "thừa mạch" là huyệt nhận đúng mạch đến. Lời chú nói nếu không có cái thì mạch bị gió thổi tán, không có giáp thì khí rò ra hai bên. Tầng cục: "thu khâm" là chỗ nước hai bên giao lại trước huyệt như vạt áo khép, "thu đường" là minh đường thu nước, "thu quan" là thuỷ khẩu đóng chặt. Phép nhận từng loại ngoài thực địa thuộc phần thủ pháp; ở đây chỉ dừng ở nguyên lý bốn tầng tụ khí, gom lại trong sơ đồ sau.


Đoạn 4: Âm dương gặp nhau, long thư long hùng – 陰陽雌雄
Nguyên văn
陰勝逢陽則止,陽勝逢陰則住;雄龍須要雌龍御,雌龍須要雄龍護。
Dịch
Âm thịnh gặp dương thì dừng, dương thịnh gặp âm thì đứng lại; long hùng phải có long thư chế ngự, long thư phải có long hùng che chở.
Giảng
Lời chú giảng đoạn này nói thế long phải có âm dương, thư hùng giao hợp thì mới thành thai, khí mới kết. Ví dụ ở đất bằng, dương khí (chỗ bằng, mở) thường thịnh, nên hễ chợt nổi lên một gò (âm) là khí dừng lại kết; ngược lại ở vùng núi dày, âm khí (chỗ gồ, cứng) thịnh, phải gặp một chỗ mở bằng (dương) thì khí mới đứng. Đó là nguyên lý "cương nhu tương tế" mà Phát Vi Luận cũng nói.

"Long hùng, long thư" không phải hai con rồng khác nhau, mà là hai tính của mạch núi: hùng là mạnh, cao, cứng, đi thẳng; thư là mềm, thấp, uốn lượn. Mạch quá hùng thì dữ, cần thư làm cho dịu; mạch quá thư thì yếu, cần hùng làm chỗ dựa. Lời chú dẫn ví dụ long đi xa mà hai bên có núi nhỏ theo hộ, ấy là thư hùng tương phối. Người học đọc chỗ này nên đối chiếu với Táng Thư: "khí thừa phong tắc tán, giới thuỷ tắc chỉ", cũng là một cặp động tĩnh gặp nhau.
Đoạn 5: Đất lớn xem khí, đất nhỏ xem tinh thần – 大地看氣,小地看精神
Nguyên văn
大地無形看氣,小地無勢看精神;水成形山上止,山成形水中止。
Dịch
Đất lớn không có hình thì xem khí, đất nhỏ không có thế thì xem tinh thần; nước thành hình thì dừng ở trên núi, núi thành hình thì dừng ở trong nước.
Giảng
Lời chú nói lập huyệt trước phải nhận hình thần chỗ dừng tụ, không được câu nệ vào bốn hình oa, kiềm, nhũ, đột. Đất lớn thường rộng mênh mông, đứng gần không thấy hình gì rõ, nên phải xem khí: núi sông bốn phía có dồn về không, gió có lặng không, cây cỏ có tươi không. Đất nhỏ thì không có thế lớn, phải xem "tinh thần": một gò nhỏ mà tròn đầy, sáng sủa, đứng cho ra dáng, thì vẫn có khí.

Hai vế sau là cặp đối rất hay. "Thuỷ thành hình sơn thượng chỉ": khi nước đã uốn thành hình (vòng ôm, tụ lại), thì xem chỗ dừng ở phía núi; "sơn thành hình thuỷ trung chỉ": khi núi đã rõ hình, thì xem chỗ dừng ở phía nước. Nghĩa là núi và nước phải đọc cùng nhau: một bên đã rõ thì tìm chỗ khí dừng ở bên kia. Ở đồng bằng sông nước như Nam Bộ, câu này càng đúng: đất bằng không có núi, thì phải xem nước uốn ra sao để biết khí dừng ở gò nào.
Đoạn 6: Nhận khí theo sáu sao – 認氣六星
Nguyên văn
認氣于大父母,看尊星;認氣于真子息,看王星;認氣于方交媾,看胎伏星;認氣于成胎,看胎息星;認氣于化殺為權,看解星;認氣于絕處逢生,看息星。認龍之氣以勢,認穴之氣以情。
Dịch
Nhận khí ở đại phụ mẫu thì xem tôn tinh; nhận khí ở con cháu thật thì xem vương tinh; nhận khí ở chỗ vừa giao cấu thì xem thai phục tinh; nhận khí ở chỗ thành thai thì xem thai tức tinh; nhận khí ở chỗ hoá sát thành quyền thì xem giải tinh; nhận khí ở chỗ tuyệt mà gặp sinh thì xem tức tinh. Nhận khí của long thì lấy thế, nhận khí của huyệt thì lấy tình.
Giảng
Lời chú gọi đoạn này là "cửa đường thứ nhất của việc nhận khí trong long". Sáu bậc đi theo đời sống của một mạch núi như đời người: đại phụ mẫu là tổ sơn, phải có tôn tinh cao quý làm chủ; con cháu thật là các nhánh chính, phải có vương tinh đứng ra; chỗ vừa giao cấu là nơi hai mạch gặp nhau, xem sao "thai phục" nằm ẩn; chỗ thành thai là đoạn mạch thắt rồi nở, xem sao "thai tức" như hơi thở; chỗ hoá sát thành quyền là nơi núi dữ được chuyển thành núi uy, xem "giải tinh"; chỗ tuyệt xứ phùng sinh là nơi mạch tưởng đứt mà lại nối, xem "tức tinh".

Câu chốt "nhận long chi khí dĩ thế, nhận huyệt chi khí dĩ tình" tóm cả chương. Long thì to, đi xa, phải xem thế: mạch dồn về đâu, núi chầu về đâu. Huyệt thì nhỏ, ở một chỗ, phải xem tình: núi quanh có hướng về không, nước có ôm không, chỗ ấy có ấm áp, có "tình" với người đặt mộ hay dựng nhà không. Sơ đồ cuối tóm sáu bậc sao nhận khí, từ tổ sơn xuống đến huyệt.


| Câu quyết | Ý chính |
|---|---|
| 宇宙有大關會,氣運為主 | Thời của trời đất là chủ |
| 山川有真性情,氣勢為先 | Sức dồn của núi sông đi trước |
| 地運推移,天氣從之 | Trời, đất, người cùng chuyển động |
| 聚嶂 · 權星 · 蓋脈 · 收襟 | Bốn tầng tụ khí: long, thế, huyệt, cục |
| 陰勝逢陽則止,陽勝逢陰則住 | Âm dương gặp nhau thì khí dừng |
| 大地看氣,小地看精神 | Đất lớn xem khí, đất nhỏ xem tinh thần |
| 認龍之氣以勢,認穴之氣以情 | Long xem thế, huyệt xem tình |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Hình Khí chương dạy đúng thứ tự mà Phong Thuỷ Liên Hoa vẫn dạy: trước nhận khí, sau mới tìm huyệt. Nhiều người mới học cầm la kinh đi đo hướng ngay, mà không biết khí có tụ ở đó hay không. Thiết Đạn Tử nói rõ: khí tụ ở long thì phải có chướng, tụ ở thế thì phải có ngọn chủ, tụ ở huyệt thì phải có che và kẹp, tụ ở cục thì phải có nước khép và cửa đóng. Thiếu một tầng thì khí kém một phần. Câu "long xem thế, huyệt xem tình" cũng là câu Thầy Vũ Giới hay nhắc khi dẫn học trò đi thực địa.
Đoạn về khí vận và địa vận cho thấy sách hình thế cũng không bỏ thời. Phong Thuỷ Liên Hoa đọc cái "đại quan hội" ấy bằng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục: cùng một thế đất mà vận năm khác nhau thì khí phát khác nhau. Còn câu "việc người động ở dưới thì thiên khí theo" là lời nhắc cho thời nay: san lấp, đào hồ, mở đường đều làm đổi khí một vùng, xem phong thuỷ phải xem cả những thay đổi ấy. Phép nhận từng sao, từng mạch ngoài thực địa chỉ dừng ở nguyên lý trong bài này; muốn dùng phải học trực tiếp.
Tóm lại – 總結: Hình Khí chương mở Thiết Đạn Tử bằng hai chữ khí: khí vận của trời đất làm chủ, khí thế của núi sông đi trước. Trời, đất, người cùng chuyển động. Khí tụ qua bốn tầng long, thế, huyệt, cục; âm dương thư hùng gặp nhau thì khí dừng; đất lớn xem khí, đất nhỏ xem tinh thần; nhận khí theo sáu bậc sao. Long xem thế, huyệt xem tình.
Bài sau: Địa Lý Tứ Đạn Tử (2): Thiết Đạn Tử, các chương long và huyệt (sắp đăng).
Nguồn: Địa Lý Tứ Đạn Tử 地理四彈子, Thiết Đạn Tử Địa Lý Nguyên Cơ 鐵彈子地理元機, Hình Khí chương 形氣章, sáu đoạn chính văn đầu chương (tr. 158–160 của bản in), cùng lời tự tự của Trương Cửu Nghi và bài bạt (tr. 154–157). Chính văn chép theo chữ lớn; lời chú chữ nhỏ chỉ tóm ý. Hiệu đính: đoạn 4 bản khắc chữ "逢" hơi mờ, đọc theo lời chú "陰勝逢陽則止"; tên người chú đời Minh ở dòng đầu tập khắc mờ, chỉ ghi họ Du. Lời giảng là của Phong Thuỷ Liên Hoa theo bài giảng của Thầy Vũ Giới.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng long mạch và thuỷ khẩu.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ long mạch, sa thuỷ quanh khu đất, đánh dấu bốn tầng tụ khí.
Bài liên quan – 相關文章
- Linh Thành Tinh Nghĩa: khí vận, khí thế
- Phát Vi Luận: cương nhu, động tĩnh
- Tuyết Tâm Phú (1): Thiên khai địa tịch, nhị khí nhất lý
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc câu "long xem thế, huyệt xem tình" là phần Thư; đứng trên núi mà chỉ ra được tôn tinh, chỗ thai tức, chỗ thu quan là phần Nhãn và Tâm. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Địa Lý Tứ Đạn Tử gồm những gì? – 四彈子
Bốn tập khẩu quyết địa lý (Thiết Đạn Tử, Kim Đạn Tử, Ngọc Đạn Tử và một tập nữa) do Trương Cửu Nghi đầu đời Thanh tập hợp, chú và khắc in chung, kèm Bạt Sa Kinh về sa pháp.
Thiết Đạn Tử do ai viết? – 作者
Bản in đề Nam Đường quốc sư Hà Lệnh Thông, người cũng được đề tên Linh Thành Tinh Nghĩa; lời chú của một nhà chú đời Minh ở Tân An, Trương Cửu Nghi duyệt.
Bốn tầng tụ khí là gì? – 四聚
Khí tụ ở long (có chướng), ở thế (có ngọn chủ như quyền tinh, tôn tinh, hùng tinh), ở huyệt (có cái mạch, giáp mạch, thừa mạch) và ở cục (có thu khâm, thu đường, thu quan).
"Long xem thế, huyệt xem tình" nghĩa là gì? – 勢與情
Long lớn, đi xa, nên nhận khí qua thế dồn của núi sông; huyệt nhỏ, ở một chỗ, nên nhận khí qua tình: núi có hướng về, nước có ôm lấy, chỗ ấy có ấm áp kín gió hay không.
Đất bằng không có núi thì xem thế nào? – 平地
Theo chương này, đất nhỏ không có thế thì xem tinh thần, và "núi đã thành hình thì xem chỗ dừng trong nước": ở đồng bằng phải đọc nước uốn, gò nổi để biết khí dừng ở đâu.









