💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Tuyết Tâm Phú 雪心賦 (1): Thiên khai địa tịch, nhị khí nhất lý

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Tuyết Tâm Phú 雪心賦 (1): Thiên khai địa tịch, nhị khí nhất lý

Tuyết Tâm Phú trực giải (1): Thiên khai địa tịch, nhị khí nhất lý
雪心賦直解 · thủ quyển (首卷), đoạn mở đầu "蓋聞天開地闢" · bộ bốn quyển
Tác giả: tương truyền địa sư đời Đường Bốc Tắc Nguy (卜則巍, tự Ứng Thiên 應天) soạn; đời Minh sơn nhân Điền Hy Ngọc (田希玉) tập giải; hậu học Hà Bá Đạt (何伯達), Uông Hữu Tử (汪右子) đồng tham đính
Bản gốc: bản khắc "Thiên gia chú toản" (合千家註纂), in trong Cố Cung trân bản tùng san (故宮珍本叢刊).

Trong các sách hình thế, ít cuốn được người học thuộc lòng như Tuyết Tâm Phú (雪心賦). Hám Long Kinh dạy tầm long theo từng sao, Táng Thư nêu lý thừa sinh khí, còn Tuyết Tâm Phú gom cả long, huyệt, sa, thuỷ vào một bài phú vần điệu, câu đối câu, đọc lên dễ nhớ. Các thầy địa lý đời sau xếp nó cạnh Thanh Nang, Hám Long như sách gối đầu. Bài này mở trang Tuyết Tâm Phú trên Kho sách vugioi.com bằng đoạn đầu tiên của thủ quyển: từ "Cái văn thiên khai địa tịch" đến "thuỳ vị mang muội nhi bất tín", kèm lời trực giải của Điền Hy Ngọc.

Núi Tam Thanh, Giang Tây
Núi Tam Thanh (Giang Tây): đất của phái hình thế Giang Tây mà Tuyết Tâm Phú là sách gối đầu. Ảnh: Zhangzhugang, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Trả lời nhanh: Đoạn mở Tuyết Tâm Phú nói rằng từ khi trời đất mở ra thì núi đứng sông chảy; âm dương hai khí vận hành trong đó, một lý thái cực đi cùng mà không trái. Người xem đất phải nhìn chỗ khí dung kết và hiểu lý đến chỗ tinh vi, đó là việc của người trí, không phải đoán mò. Thân người có trăm xương chín khiếu thì đất có muôn sông nghìn núi; núi sông đều có gốc rễ, khi ẩn khi hiện. Long mạch đi qua bốn tiết thai, tức, dựng, dục mà biến hoá không cùng; ngũ hành sinh vượng hưu tù vận hành không dứt. Đất thiêng thì người giỏi, khí hoá thì hình sinh, nên phong thuỷ không phải chuyện huyền hoặc khó tin.

Thầy Vũ Giới giảng: "Câu đầu Tuyết Tâm Phú là cả một cái khung: khí, lý, hình. Khí thì vô hình, phải xem chỗ nó dung kết; lý thì phải học đến tinh vi; hình thì là muôn sông nghìn núi. Ai nhớ được ba chữ ấy thì đọc tiếp cả bốn quyển không bị lạc."

Tuyết Tâm Phú và Bốc Tắc Nguy – 雪心賦與卜則巍

Tuyết Tâm Phú tương truyền do Bốc Tắc Nguy, tự Ứng Thiên, một địa sư đời Đường, soạn. Tên sách được giải là "lòng trong như tuyết": người xem đất phải có tâm sáng, không tham, thì mới thấy được chỗ chân của núi sông. Lời tựa bản trực giải trong sách nói rằng các sách địa lý xưa như Hồ Thủ, Cẩm Nang, Xích Hoắc, Thanh Ô, Nghi Long, Hám Long, Ngọc Xích… mỗi sách thành một nhà, hoặc ý chưa hết, hoặc rườm khó tìm, chỉ có Tuyết Tâm Phú của họ Bốc là ý sáng, lời trôi, bao quát được các thuyết phong thuỷ. Giới nghiên cứu ngày nay cho rằng niên đại đời Đường còn phải bàn, nhưng chắc chắn sách đã lưu hành rộng từ đời Minh.

Trang sách khắc gỗ đời Minh
Một bộ sách khắc gỗ đời Minh: Tuyết Tâm Phú trực giải cũng in theo lối chính văn chữ lớn, lời giải chữ nhỏ. Ảnh: World Digital Library, Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Bản dùng ở Kho sách là "Tuyết Tâm Phú trực giải", do sơn nhân Điền Hy Ngọc đời Minh tập giải, chia bốn quyển: thủ quyển, nhị quyển, tam quyển, tứ quyển. Chính văn khắc chữ lớn, mỗi câu hay mỗi cặp câu xuống dòng; lời giải khắc chữ nhỏ ngay dưới, xen nhiều hình vẽ như "thái cực đồ", "sơn mạch biến hoá", "hoạt long, tử xà". Bài 1 lấy trọn đoạn mở của thủ quyển, gồm mười cặp câu.

Đoạn 1: Trời mở đất mở, núi đứng sông chảy – 天開地闢

Nguyên văn

蓋聞天開地闢,山峙川流。二氣妙運於其間,一理並行而不悖。

Dịch

Từng nghe: trời mở đất mở, núi đứng sừng sững, sông chảy dài. Hai khí âm dương vận hành nhiệm mầu ở khoảng giữa, một lý cùng đi song song mà không trái nhau.

Giảng

Lời trực giải nói "khai tịch" là lúc hỗn độn vừa chia: khí nhẹ trong bay lên làm trời, khí nặng đục lắng xuống làm đất; trên đất có chỗ nổi lên thành núi, có chỗ trũng xuống thành sông. Chu Tử nói núi lớn sóng sánh như hình sóng nước, ấy là dấu đất xưa từ nước mà kết lại. Như vậy ngay câu đầu, Tuyết Tâm Phú đã đặt phong thuỷ trên một vũ trụ luận: núi sông không tự nhiên mà có, chúng là hình của khí đã đông lại.

Núi Đan Hạ Trương Dịch nhiều lớp như sóng
Núi Đan Hạ ở Trương Dịch: lớp đất xếp như sóng, đúng ý Chu Tử nói núi non còn dấu sóng nước thuở khai tịch. Ảnh: Marcus Hsu, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

"Nhị khí" là âm và dương; "nhất lý" là thái cực. Lời giải dẫn Chu Tử: một âm một dương, cái lý ấy là thái cực; nhị ngũ (âm dương và ngũ hành) tinh diệu hợp lại mà ngưng thành vạn vật. Trời đất, núi sông đều không ngoài hai khí; hai khí vận hành mà lý đi cùng, nên khí có chỗ tụ chỗ tán mà lý vẫn một. Người học phong thuỷ vì vậy phải giữ cả hai đầu: xem khí trên hình núi sông, mà xét lý theo âm dương ngũ hành. Thiếu lý thì xem hình chỉ là ngắm cảnh; thiếu khí thì nói lý chỉ là sách vở.

Đoạn 2: Xem khí dung kết, đạt lý tinh vi – 融結精微

Nguyên văn

氣當觀其融結,理必達於精微。由智士之講求,豈愚夫之臆度。

Dịch

Khí thì nên xem chỗ nó dung hợp, kết tụ; lý thì phải hiểu thấu đến chỗ tinh vi. Việc ấy do người trí giảng cầu mà ra, đâu phải kẻ ngu đoán mò mà được.

Giảng

"Dung" là chỗ khí hoà vào nhau, "kết" là chỗ khí đọng lại thành huyệt. Lời trực giải nói trời đất, núi sông có hình tất có khí; khí không thấy được thì nhìn chỗ dung kết của hình mà biết. Còn lý thì ẩn trong khí, không thể chỉ nhìn ngoài mặt; người trí phải dùng tai mắt, tâm tư mà suy xét, xem kỹ từ ngoài vào trong, từ nhỏ đến lớn. Câu "há kẻ ngu đoán mò" là lời răn: phong thuỷ không phải chuyện thấy đẹp thì bảo tốt, thấy xấu thì bảo hung.

Biển mây Hoàng Sơn
Biển mây Hoàng Sơn: khí vô hình chỉ thấy được qua chỗ núi sông dung kết. Ảnh: The Pocket, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Bên cạnh đoạn này, bản trực giải vẽ "Thái cực chi đồ": một vòng âm dương ở giữa, ngũ hành thuỷ hoả mộc kim thổ quanh đó, trên ghi "dương động, âm tĩnh", dưới ghi "càn đạo thành nam, khôn đạo thành nữ, vạn vật hoá sinh". Hình ấy cho thấy người chú hiểu "nhất lý" chính là lý thái cực của Chu Đôn Di. Kho sách vẽ lại thành sơ đồ dưới đây.

Sơ đồ thái cực âm dương và ngũ hành
Sơ đồ 1: Nhị khí, nhất lý, vẽ lại theo Thái cực chi đồ trong sách (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ).
Tranh sơn thuỷ của Đổng Kỳ Xương
Tranh cổ: Đổng Kỳ Xương (cuối Minh), sơn thuỷ: núi chồng núi, khí ẩn trong hình. Phạm vi công cộng.

Đoạn 3: Trăm xương chín khiếu, muôn sông nghìn núi – 萬水千山

Nguyên văn

體賦於人者,有百骸九竅;形著於地者,有萬水千山。自本自根,或隱或顯。

Dịch

Thể phú cho người thì có trăm xương chín khiếu; hình hiện ra trên đất thì có muôn sông nghìn núi. Tự có gốc, tự có rễ; có chỗ ẩn, có chỗ hiện.

Giảng

Đây là phép so sánh nền tảng của phong thuỷ hình thế: đất như thân người. Người có xương làm khung, có chín khiếu (hai mắt, hai tai, hai mũi, miệng và hai khiếu dưới) cho khí ra vào; đất có núi làm xương, có sông làm mạch máu. Lời giải nói người chịu khí âm dương mà thành hình, núi sông cũng chịu hai khí ấy mà dung kết, nên người và đất cùng một lý.

Núi đồi Hà Giang trong sương
Núi đồi Hà Giang: muôn sông nghìn núi như xương và mạch của đất. Ảnh: Vuong Tri Binh, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

"Tự bản tự căn" thì lời trực giải giảng rộng ra cả thiên hạ: núi sông thiên hạ đều có gốc, gốc lớn nhất là Côn Luân, từ đó chia ba đại cán, sông Hoàng Hà, Trường Giang chia ranh các cán ấy, rồi mỗi cán lại chia chi chia nhánh như cây có gốc có cành. Đây đúng là khung "tam đại cán long" mà nhà nhân học Chu Tinh phân tích trong bài Ba Côn Luân và "Đại phong thuỷ" Trung Quốc. "Hoặc ẩn hoặc hiện" là nói long mạch khi nổi lên thành đỉnh, khi chìm xuống đồng bằng, khi qua sông mà mạch vẫn liền; người xem không thấy đỉnh núi thì phải theo đường nước, đường đất mà tìm.

Sơ đồ so sánh thân người và hình đất
Sơ đồ 2: Trăm xương chín khiếu và muôn sông nghìn núi (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ).
Tranh cuộn sơn thuỷ của Văn Bá Nhân
Tranh cổ: Văn Bá Nhân (đời Minh), tranh cuộn sơn thuỷ (chi tiết): núi có gốc, sông có nguồn. Bảo tàng Metropolitan, CC0.

Đoạn 4: Thai tức dựng dục, sinh vượng hưu tù – 胎息孕育

Nguyên văn

胎息孕育,神變化之無窮;生旺休囚,機運行而不息。

Dịch

Thai, tức, dựng, dục: thần biến hoá không cùng. Sinh, vượng, hưu, tù: cơ vận hành không ngừng.

Giảng

Bốn chữ thai, tức, dựng, dục là bốn tiết của một long mạch, mượn từ chuyện người mang thai. Lời trực giải nói đỉnh núi phát ra (phụ mẫu sơn) như cha mẹ; chỗ mạch thu lại, thắt nhỏ sau đỉnh gọi là "thai"; chỗ mạch thở ra, nhô lên một chút gọi là "tức"; chỗ mạch gồ thành hình tròn đầy gọi là "dựng"; chỗ kết huyệt, sinh ra cuộc đất gọi là "dục". Bản khắc có hình "sơn mạch biến hoá": từ đỉnh phụ mẫu, mạch đi xuống, qua chữ thai, chữ tức, chữ dựng, đến chữ dục ở huyệt, hai bên có sa ôm. Ai từng đọc Hám Long Kinh sẽ thấy đây là cách nói gọn của "tổ tông, phụ mẫu, thai tức, nhập thủ".

Sống núi Thái Hành ở Xương Bình, Bắc Kinh
Sống núi Thái Hành ở Xương Bình: mạch núi khi thắt khi nở như các tiết thai, tức, dựng, dục. Ảnh: Bjoertvedt, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Sinh, vượng, hưu, tù là bốn trạng thái của ngũ hành theo thời: hành nào đương lệnh thì vượng, hành sinh ra hành đương lệnh thì hưu (lui nghỉ), hành khắc hành đương lệnh thì tù (bị giam). Lời giải liệt kê vòng trường sinh của từng hành: mộc sinh ở hợi, vượng ở mão; hoả sinh ở dần, vượng ở ngọ; kim sinh ở tị, vượng ở dậu; thuỷ thổ sinh ở thân, vượng ở tý. Ý của câu phú là: hình thế long mạch thì biến hoá không cùng, còn cơ vận ngũ hành thì xoay không ngừng; xem đất phải xem cả hai.

Sơ đồ bốn tiết long mạch thai tức dựng dục
Sơ đồ 3: Bốn tiết long mạch thai, tức, dựng, dục, chỉ ở mức nguyên lý (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ).
Tranh sơn thuỷ của Lục Trị
Tranh cổ: Lục Trị (đời Minh), sơn thuỷ: mạch núi uốn xuống thung như long nhập huyệt. Phạm vi công cộng.

Đoạn 5: Đất thiêng người giỏi – 地靈人傑

Nguyên văn

地靈人傑,氣化形生。孰云微妙而難明,誰謂茫昧而不信。

Dịch

Đất thiêng thì người giỏi; khí hoá thì hình sinh. Ai bảo vi diệu mà khó hiểu, ai nói mờ mịt mà chẳng tin.

Giảng

"Địa linh nhân kiệt" là câu người Việt dùng hằng ngày; ở đây nó là kết luận của cả đoạn mở. Lời trực giải nói khí của núi sông chung đúc thì sinh người tài; nơi nào núi tú nước thanh, người sinh ra cũng thanh tú, nơi nào núi thô nước dữ, người cũng thô dữ. "Khí hoá hình sinh" là khí biến hoá thì hình mới sinh; có khí rồi mới có núi sông, có núi sông rồi mới có người. Hai câu cuối là lời khẳng định: lý ấy tuy vi diệu nhưng học được, tuy mờ mịt nhưng có chứng nghiệm, không phải chuyện để nghi ngờ.

Cổng Văn Miếu Hà Nội
Cổng Văn Miếu Hà Nội: "địa linh nhân kiệt", người Việt vẫn nói về đất học. Ảnh: Daderot, Wikimedia Commons, CC0.
Cặp câuÝ chính
天開地闢,山峙川流Trời đất mở, núi sông thành hình
二氣妙運,一理並行Âm dương vận hành, lý thái cực đi cùng
氣觀融結,理達精微Xem khí ở chỗ dung kết, học lý đến tinh vi
百骸九竅,萬水千山Đất như thân người: núi là xương, sông là mạch
自本自根,或隱或顯Long có gốc rễ, khi ẩn khi hiện
胎息孕育,生旺休囚Bốn tiết long mạch; bốn trạng thái ngũ hành theo thời
地靈人傑,氣化形生Đất thiêng người giỏi; khí hoá thì hình sinh

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Đoạn mở Tuyết Tâm Phú gói ba chữ khí, lý, hình mà Phong Thuỷ Liên Hoa vẫn dạy làm gốc. Hình là thứ đứng trước mắt: núi, sông, đồi, ruộng. Khí là thứ phải nhìn qua hình: chỗ núi dừng, nước ôm, gió lặng. Lý là thứ phải học: âm dương, ngũ hành, thời vận. Câu "sinh vượng hưu tù, cơ vận hành nhi bất tức" đặc biệt quan trọng, vì nó nói rõ ngay từ đầu rằng một cuộc đất không đứng yên ngoài thời gian; cùng một huyệt mà vận đến thì phát, vận qua thì lặng. Vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục chính là để đọc cái "cơ vận hành" ấy theo năm tháng, đặt bên cạnh phần hình thế mà các sách như Tuyết Tâm Phú giảng rất kỹ.

Núi Ba Vì trong mây
Núi Ba Vì: hình thế đứng yên, mà khí vận thì xoay theo thời. Ảnh: Khương Việt Hà, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Còn câu "địa linh nhân kiệt", người Việt vẫn nói về Kinh Bắc, về xứ Nghệ, về những làng khoa bảng. Học Tuyết Tâm Phú, ta hiểu câu ấy không phải lời khen suông: người xưa tin rằng khí núi sông chung đúc nên tính người. Nhưng Thầy Vũ Giới cũng dặn, đất tốt chỉ là duyên; người có đức mới giữ được đất. Bốn tiết thai, tức, dựng, dục ở đây chỉ dừng ở nguyên lý; cách nhận ra từng tiết ngoài thực địa, đo hướng mà định huyệt thì phải học trực tiếp.

Tóm lại – 總結: Đoạn mở thủ quyển Tuyết Tâm Phú nêu khung lý của cả sách: trời đất mở ra thì núi sông thành hình; âm dương hai khí vận hành, một lý thái cực đi cùng; người xem đất phải nhìn chỗ khí dung kết và học lý đến tinh vi. Đất như thân người, núi sông có gốc rễ, long mạch qua bốn tiết thai tức dựng dục, ngũ hành xoay theo sinh vượng hưu tù. Đất thiêng thì người giỏi, đó là điều học được và nghiệm được.

Bài sau: Tuyết Tâm Phú (2): Cổ nhân bốc trạch, sách xưa và phép xem đất.

Nguồn: Tuyết Tâm Phú trực giải 雪心賦直解, thủ quyển, đoạn "蓋聞天開地闢…誰謂茫昧而不信" và lời trực giải của Điền Hy Ngọc (bản Thiên gia chú toản, Cố Cung trân bản tùng san, tr. 244–247). Chính văn đối chiếu bản thông hành: câu "理必達於精微" bản này khắc chữ 於, có bản khác chép "理必達其精微". Lời giảng là của Phong Thuỷ Liên Hoa theo bài giảng của Thầy Vũ Giới, có tóm ý lời trực giải.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc Tuyết Tâm Phú là phần Thư; đứng trên núi nhận ra chỗ thai, tức, dựng, dục, biết lúc nào đất vượng lúc nào đất tù là phần Nhãn và Tâm. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Tuyết Tâm Phú do ai viết? – 作者

Tương truyền do địa sư đời Đường Bốc Tắc Nguy (卜則巍, tự Ứng Thiên) soạn. Bản trực giải trên Kho sách do Điền Hy Ngọc đời Minh tập giải, chia bốn quyển.

Vì sao gọi là "Tuyết Tâm"? – 雪心

Thường được giải là lòng trong như tuyết: người xem đất phải có tâm sáng, không tham lam, không thiên vị, thì mới thấy được chỗ chân của núi sông.

Thai, tức, dựng, dục là gì? – 胎息孕育

Là bốn tiết của long mạch từ núi phụ mẫu xuống huyệt: chỗ mạch thắt (thai), chỗ mạch thở nhô (tức), chỗ mạch gồ tròn (dựng), chỗ kết huyệt (dục). Phép nhận ra ngoài thực địa cần học trực tiếp.

Sinh vượng hưu tù trong câu phú nghĩa là gì? – 生旺休囚

Là bốn trạng thái mạnh yếu của ngũ hành theo thời. Câu phú nhắc rằng ngoài hình thế còn có thời vận: đất tốt mà gặp lúc tù thì chưa phát.

"Địa linh nhân kiệt" có từ đâu? – 地靈人傑

Thành ngữ này có nhiều nguồn, nổi tiếng nhất là Đằng Vương Các tự của Vương Bột; trong Tuyết Tâm Phú nó là kết luận của đoạn mở: khí núi sông chung đúc thì sinh người tài.

Từ khoá: tuyết tâm phú · 雪心賦 · bốc tắc nguy · thiên khai địa tịch · nhị khí nhất lý · thai tức dựng dục · sinh vượng hưu tù · địa linh nhân kiệt · phong thuỷ

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…