Tự Quái Truyện của Khổng Tử và lý sự luận trong Liên Hoa Độn

Tự Quái Truyện của Khổng Tử là bản giải thích vì sao 64 quẻ Kinh Dịch nối tiếp nhau theo thứ tự đó; tài liệu Liên Hoa Độn Pháp chép lại trọn bản này dưới tiêu đề “Lý sự luận”, chia thượng thiên và hạ thiên, để người học thấy lý một sự sinh ra sự kế tiếp.

Tự Quái Truyện là gì và vì sao gọi là lý sự luận?

Tự Quái Truyện là phần truyện của Khổng Tử sắp xếp và lý giải thứ tự các quẻ Kinh Dịch. Mỗi câu theo một khuôn: nêu một tình thế, rồi nói “nên trao cho quẻ …”, kèm một chữ định nghĩa quẻ đó (truân là đầy, mông là mờ mịt, tụng là kiện cáo…). Tài liệu Liên Hoa Độn Pháp đặt bản này dưới tiêu đề Lý sự luận, vì mỗi quẻ được giải bằng lý của sự: sự này đến cùng thì sinh ra sự kia, vật không thể ở mãi một trạng thái.

Thượng thiên Tự Quái Truyện nói gì?

Thượng thiên Tự Quái Truyện mở đầu bằng câu: “Có trời đất mà sau muôn vật mới sinh ra, đầy trong khoảng trời đất thì có muôn vật”, rồi lần lượt trao các quẻ từ Truân đến Ly. Bảng dưới chép theo đúng thứ tự trong tài liệu.

Quẻ	Lý do trao quẻ (theo Tự Quái Truyện)	Nghĩa chữ
Truân	Có trời đất rồi muôn vật mới sinh ra, đầy trong khoảng trời đất	truân là đầy, là lúc vật mới sinh ra
Mông	Vật sinh ra ắt là non trẻ	mông là mờ mịt, là vật còn non trẻ
Nhu	Vật non trẻ thì phải nuôi	nhu là cái đạo ăn uống
Tụng	Ăn uống ắt có kiện cáo	tụng là kiện cáo
Sư	Kiện cáo thì ắt có nhiều người đứng dậy	sư là quần chúng
Tỵ	Quần chúng ắt có thân gần với nhau	tỵ là thân gần
Tiểu Súc	Có thân gần ắt có chứa góp	chứa góp
Lý	Vật chứa góp lại mà sau mới có lễ phép	lễ phép
Thái	Có lễ (lý) mà sau mới yên	thái là thông
Bỉ	Vật không bao giờ thông đạt mãi	bế tắc
Đồng Nhân	Vật không bao giờ bế tắc mãi	cùng chung với người
Đại Hữu	Cùng chung với người thì vật ắt theo về	có lớn
Khiêm	Có lớn thì không nên tràn đầy	nhún nhường
Dự	Có lớn mà hay nhún nhường ắt là vui	vui
Tuỳ	Vui vẻ ắt có kẻ theo	theo
Cổ	Lấy sự vui mà theo người ắt là có việc	cổ là việc
Lâm	Có việc mà sau có thể lớn được	lâm là lớn
Quan	Vật lớn mà sau có thể xem được	xem
Phệ Hạp	Có thể xem được mà sau có thể hợp được	hạp là hợp
Bí	Vật không thể hợp với nhau bằng cách cẩu thả	bí là trang sức
Bác	Có trang sức mà sau được hanh thông, rồi thì hết	bác là bóc lột
Phục	Vật không bóc hết, bóc hết ở trên thì trở xuống dưới	trở lại
Vô Vọng	Trở lại thì chẳng xằng bậy	chẳng xằng bậy
Di	Có không xằng bậy rồi mới chứa được	di là nuôi
Đại Quá	Chẳng nuôi thì chẳng thể hoạt động được	vượt quá
Khảm	Vật không thể vượt quá mãi	khảm là hãm
Ly	Bị hãm thì ắt có phụ vào đâu	ly là bám dính

Hạ thiên Tự Quái Truyện nói gì?

Hạ thiên Tự Quái Truyện mở đầu bằng chuỗi nhân sự: “Có trời đất rồi sau mới có muôn vật, có muôn vật rồi sau mới có trai gái, có trai gái rồi sau mới có vợ chồng, có vợ chồng rồi sau mới có cha con, có cha con rồi sau mới có vua tôi, có vua tôi rồi sau mới có điều trên dưới, có trên dưới rồi sau điều lễ nghĩa mới có chỗ đặt.” Tiếp đó lần lượt trao các quẻ từ Hằng đến Vị Tế.

Quẻ	Lý do trao quẻ (theo Tự Quái Truyện)	Nghĩa chữ
Hằng	Đạo vợ chồng không thể lâu được (nguyên văn tài liệu)	hằng là thường lâu
Độn	Vật không thể cứ mãi ở lâu một chỗ	độn là lui đi
Đại Tráng	Vật không thể trốn lâu	lớn mạnh
Tấn	Vật không thể lớn mạnh mãi	tấn là tiến
Minh Di	Tiến ắt có bị đau	di là bị đau
Gia Nhân	Bị đau ở ngoài ắt trở về nhà	về nhà
Khuê	Đạo nhà cùng ắt ngang trái	khuê là ngang trái
Kiển	Ngang trái ắt có nạn	kiển là nạn
Giải	Vật không thể bị nạn mãi	giải là hoãn lại
Tổn	Hoãn lại ắt có điều mất mát	tổn là mất mát
Ích	Tổn mãi không thôi ắt là có ích	có ích
Quải	Ích mãi không thôi ắt là đổ	quải là đổ
Cấu	Đổ xuống ắt có chỗ gặp	cấu là gặp
Tuỵ	Vật có gặp nhau mà sau mới họp lại	tuỵ là họp
Thăng	Họp mà đi lên gọi là thăng	đi lên
Khốn	Lên mà không thôi ắt là bị khốn	bị khốn
Tỉnh	Bị khốn ở trên thì trở xuống dưới	nuôi nấng
Cách	Đạo Tỉnh (nuôi nấng) phải cải cách	cải cách
Đỉnh	Làm thay đổi mọi vật không gì bằng cái vạc	cái vạc
Chấn	Làm chủ các khí vật không ai bằng con trưởng	chấn là động
Cấn	Vật động không thể động mãi, phải ngừng	cấn là ngừng
Tiệm	Vật không thể ngừng mãi	tiệm là tiến
Qui Muội	Tiến ắt có nơi về	nơi về
Phong	Được nơi về ắt là lớn	phong là lớn
Lữ	Lớn đến cùng ắt là mất chỗ ở	lữ thứ
Tốn	Lữ thứ mà không có chỗ dung chứa	tốn là vào
Đoài	Vào trong rồi thì vui	đoài là vui
Hoán	Vui vẻ mà sau lìa tan ra	hoán là lìa tan
Tiết	Vật không thể lìa tan mãi	tiết độ
Trung Phu	Có tiết độ mà giữ tín cẩn	tín cẩn
Tiểu Quá	Có điều tín ắt phải thi hành	–
Ký Tế	Có hơn vật ắt có giúp đỡ	–
Vị Tế	Vật không bao giờ hết – trao quẻ về sau cùng	–

Người học Liên Hoa Độn rút ra điều gì từ Tự Quái Truyện?

Người học Liên Hoa Độn rút ra từ Tự Quái Truyện một lối nghĩ: không sự nào đứng yên mãi. Các câu “vật không thể thông đạt mãi”, “vật không thể bị nạn mãi”, “vật không thể lìa tan mãi” cho thấy mỗi tình thế đến cùng thì chuyển sang tình thế khác. Lối nghĩ ấy khớp với cách bản quái kiện trong Liên Hoa Độn bày sự qua nhiều không thời nối nhau, và với dịch tượng của từng quẻ đã học ở bài trước.

Khi độn bằng phần mềm Liên Hoa Độn Pháp, người luận sự có thể đối chiếu tên Chánh quái ở mỗi không thời với câu Tự Quái tương ứng để hiểu sự đang ở khúc nào của chuỗi biến dịch.

Bản Tự Quái Truyện trong tài liệu được ghi nguồn từ một bản dịch Kinh Chu Dịch Bản Nghĩa.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao sau quẻ Tụng là quẻ Sư?

Sau quẻ Tụng là quẻ Sư vì kiện cáo thì ắt có nhiều người đứng dậy, mà sư là quần chúng. Tự Quái Truyện giải mỗi quẻ là hệ quả của quẻ đứng trước.

Thượng thiên và hạ thiên Tự Quái Truyện khác nhau thế nào?

Thượng thiên mở đầu từ trời đất sinh muôn vật và kết ở Khảm, Ly. Hạ thiên mở đầu từ trai gái, vợ chồng, cha con, vua tôi, lễ nghĩa và kết ở Ký Tế, Vị Tế.

Quẻ cuối cùng trong Tự Quái Truyện là quẻ nào?

Quẻ cuối cùng trong Tự Quái Truyện là Vị Tế, vì “vật không bao giờ hết”. Đứng ngay trước nó là Ký Tế, vì có hơn vật ắt có giúp đỡ.

Biên soạn theo tài liệu Liên Hoa Độn Pháp (Nguyên K chế tác) – Phong Thuỷ Liên Hoa.