Tứ Thủy Quy Đường, giếng trời và phong thủy luân: dùng khi nào

Phong thuỷ luân và thuỷ pháp kiến trúc như giếng trời, sân trong, hồ nước là hai tầng khác nhau của cùng một việc: đưa thuỷ khí vào nhà. Người xưa không mua bánh xe nước đặt giữa phòng; họ thiết kế cả mái nhà, sân nhà để nước mưa bốn phía tụ về trung tâm, gọi là Tứ Thuỷ Quy Đường. Hiểu tầng kiến trúc trước thì mới biết khi nào phong thuỷ luân thật sự cần.

"Thu thiên thuỷ là phép tiên thiên thuỷ pháp." – Thầy Vũ Giới

Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) viết câu trên khi giới thiệu bố cục Tứ Thuỷ Quy Đường của nhà cổ. Thu nước trời, tức nước mưa, là phép thuỷ pháp gốc; mọi thuỷ động nhân tạo sau này chỉ là mô phỏng. Bài này đặt phong thuỷ luân vào đúng vị trí của nó trong bức tranh thuỷ pháp của một ngôi nhà.

Bài thuộc chuyên mục Phong Thuỷ Luân. Người đang xây hoặc sửa nhà sẽ thấy phần kiến trúc hữu ích hơn; người ở căn hộ, nhà thuê không sửa được kiến trúc sẽ thấy phần phong thuỷ luân thay thế.

Tứ Thuỷ Quy Đường là gì?

Tứ Thuỷ Quy Đường là bố cục nhà cổ trong đó nước mưa từ bốn mái chảy dồn về sân giữa, coi sân giữa là trái tim của ngôi nhà. "Tứ thuỷ" là bốn dòng nước từ bốn mái; "quy đường" là hội tụ về trung tâm.

Kiểu bố cục này thường thấy trong các nhà cổ có sân trong như tứ hợp viện hay cổ trạch vùng sông nước. Khi trời mưa, nước từ bốn phía mái chảy xuống, tập trung về giữa sân, tạo thành dòng tụ. Trong phong thuỷ, thuỷ tượng trưng cho tài lộc; nước bốn phía tụ về một chỗ thể hiện mong muốn tụ tài, giữ lộc, vượng khí quy tâm.

Thầy Vũ Giới nhấn mạnh rằng đây không chỉ là cách xử lý nước mưa. Sân giữa vừa là nơi sinh hoạt chung, vừa là trung tâm điều hoà khí vận; hình ảnh dòng nước chảy về "đường tâm" còn hàm ý mọi sự quy về cội gốc, con cháu đi đâu cũng trở về đoàn tụ.

Điều đáng học ở Tứ Thuỷ Quy Đường là cách nghĩ: thuỷ khí được thiết kế từ kiến trúc, gắn với mái, sân, rãnh nước, chứ không phải một món đồ đặt thêm vào sau khi nhà đã xong.

Nhà ở đô thị Việt Nam hiếm khi làm được sân trong bốn mái. Nhưng tinh thần ấy vẫn còn trong giếng trời nhà phố, trong sân trước, sân sau, trong cách cho nước mái chảy về đâu. Đó là những chỗ thuỷ pháp kiến trúc còn làm được.

Thuỷ khí vào nhà theo những tầng nào?

Thuỷ khí vào nhà theo ba tầng: thuỷ của môi trường, thuỷ của kiến trúc và thuỷ của vật phẩm. Tầng trước quan trọng hơn tầng sau; tầng sau chỉ bổ sung khi tầng trước thiếu.

Tầng	Gồm những gì	Vai trò
Thuỷ môi trường	Sông, hồ, kênh, đường xá (ở bình địa lấy thấp làm thuỷ)	Quyết định khí lớn của trung cục; không đổi được, chỉ chọn được
Thuỷ kiến trúc	Giếng trời, sân trong, sân trước, hồ tiểu cảnh, hướng thoát nước mái và sân	Đưa thuỷ khí vào tiểu cục; thiết kế được khi xây, sửa
Thuỷ vật phẩm	Phong thuỷ luân, bể cá, chậu nước	Bổ trợ nhỏ trong một gian; dời, thay được dễ dàng

Thầy Vũ Giới giảng rằng lưu khí của Đất là Thuỷ, lưu khí của Trời là Phong; phong thuỷ bản chất là hai dòng lưu chuyển khí âm dương của trời đất. Khí trong lưu khí đồ "chạy như nước – xoắn như gió". Hiểu như vậy thì thấy thuỷ không chỉ là nước nhìn thấy, mà là cả đường đi của khí theo chỗ thấp, chỗ trũng.

Ở tầng thuỷ môi trường, người làm phong thuỷ dùng Hình Pháp để đọc: nước từ đâu đến, đi về đâu, ôm hay cắt, tụ hay tán. Tầng này nằm ngoài khả năng sửa của gia chủ; việc của gia chủ là chọn đất và lập cục cho hợp.

Ở đô thị bình địa, nơi không có sông hồ lớn ngay cạnh, người xưa có câu "bình địa lấy thấp làm thuỷ". Con đường trước nhà, rãnh thoát nước, chỗ trũng nhất của khu phố đều được xem như dòng thuỷ. Vì vậy, một căn nhà phố tuy không thấy nước vẫn có thuỷ pháp: đường đi vòng ôm lấy nhà hay đâm thẳng vào nhà, xe cộ chảy qua êm hay ào ạt, đều là thuỷ khí của môi trường. Phong thuỷ luân đặt trong nhà không đổi được điều đó; nó chỉ là một giọt nhỏ trong tầng thứ ba.

Giếng trời và sân trong tham gia thuỷ pháp thế nào?

Giếng trời và sân trong tham gia thuỷ pháp bằng cách thu nước trời và ánh sáng trời vào giữa nhà, tạo một điểm tụ khí ở trung tâm tiểu cục. Đây là phiên bản thu nhỏ của Tứ Thuỷ Quy Đường trong nhà phố hiện đại.

Một giếng trời làm đúng thuỷ pháp thường có các đặc điểm sau:

• Đáy giếng trời có chỗ nhận nước mưa, thoát nước tốt, không đọng thành vũng tù.
• Nước mái và nước giếng trời được dẫn về theo hướng có chủ ý, không đổ thẳng ra cửa chính.
• Giếng trời đặt ở vùng giữa nhà, không dồn sát vào một góc làm lệch trung cung.
• Có mái che hoặc lam điều tiết để mưa nắng không tạt quá mạnh vào không gian sống.
• Cây xanh, đá, nước trong giếng trời được chăm, không để rêu mục, lá rụng ứ.

Một gợi ý thực hành của Thầy Vũ Giới khi đi xem đất: hãy đứng tại khu đất lúc trời mưa và nhìn dòng nước chảy. Nước mang theo linh khí của trời đất, giúp tái tạo sinh cơ cho toàn cục. Cũng vậy, với ngôi nhà đang ở, gia chủ có thể quan sát một trận mưa lớn: nước từ mái, từ giếng trời, từ sân chảy về đâu, có đọng ở đâu, có tràn vào chỗ nào. Quan sát ấy cho biết thuỷ pháp kiến trúc đang làm việc thế nào.

Giếng trời sai thuỷ pháp cũng có: đáy giếng đọng nước bốc mùi, nước mái tràn qua cầu thang, giếng trời thông thẳng từ cửa chính ra sau làm khí xuyên đường. Những lỗi này là hình sát trong nhà, phải sửa bằng kiến trúc, không phải bằng một chiếc phong thuỷ luân đặt cạnh đó.

Hướng thoát nước mái và sân ảnh hưởng gì?

Hướng thoát nước mái và sân ảnh hưởng đến việc thuỷ khí tụ lại hay chảy tuột khỏi nhà. Theo tinh thần thuỷ pháp, nước nên tụ về trước khi thoát, đi quanh co có chủ ý, không đổ thẳng một mạch ra ngoài.

Ở nhà phố, nước mái thường được gom vào ống đứng rồi thoát ra cống. Người thiết kế có thể chọn vị trí ống, vị trí hố ga, độ dốc sân sao cho nước đi theo thứ tự hợp lý. Đây là việc kỹ thuật bình thường, nhưng khi đặt dưới con mắt Hình Pháp thì thành một phần của lập cục.

Vài lỗi thoát nước thường gặp ở nhà dân dụng:

1. Sân trước dốc ngược vào nhà, mưa lớn nước tràn qua ngưỡng cửa.
2. Ống thoát nước mái xả ngay trước cửa chính, tiếng nước đổ ầm ầm mỗi khi mưa.
3. Hố ga đặt giữa lối đi vào nhà, nắp hố ga thành điểm uế khí ở minh đường.
4. Sân sau thấp và đọng nước, ẩm thấp kéo dài dưới chân tường bếp.

Những lỗi này nên được xét khi thẩm định bản vẽ hoặc khi cải tạo nhà. Người tự xây nhà có thể ghi chú hướng dốc sân, vị trí ống thoát và hố ga ngay trên mặt bằng để người làm phong thuỷ xem cùng một lúc với bố cục phòng.

Khi nào mới cần đến phong thuỷ luân?

Phong thuỷ luân cần đến khi một gian trong nhà thiếu thuỷ khí, quá tĩnh, mà kiến trúc không thể sửa: căn hộ chung cư không có giếng trời, nhà thuê không được đục phá, văn phòng kín trong toà nhà. Khi đó, một khối nước nhỏ tuần hoàn sạch là cách mô phỏng thuỷ động hợp lý.

Ngược lại, có những trường hợp không nên thêm phong thuỷ luân:

• Nhà đã có giếng trời, sân nước làm tốt; thêm nữa là thừa thuỷ.
• Nhà đang ẩm, thấm, mốc; thêm nước chỉ làm âm khí nặng hơn.
• Gian đã nhiều động như cửa hàng ồn ào; thêm thuỷ động thành thừa động.
• Nhà đang có hình sát chưa xử lý; kích thuỷ trước khi hoá sát là làm ngược thứ tự.

Thầy Vũ Giới phân biệt thuỷ thật và trấn thuỷ nhân tạo, thuỷ động thật và thuỷ động giả. Phong thuỷ luân là thuỷ động nhân tạo; nó có ích khi được dùng như một vị thuốc bổ đúng liều, không có ích khi được dùng để thay cho việc chữa gốc.

Một cách tự kiểm tra đơn giản trước khi mua: ngồi trong gian định đặt vào buổi chiều, tắt quạt, tắt tivi, lắng nghe vài phút. Nếu gian ấy khô, sáng, yên mà hơi lạnh lẽo, thiếu sức sống thì một chút thuỷ động có thể giúp. Nếu gian ấy vốn đã ẩm, tối, nặng nề thì việc cần làm là thông gió, lấy sáng, chống thấm; thêm nước lúc này chỉ làm âm khí dày thêm.

Làm sao kết hợp phong thuỷ luân với thuỷ pháp kiến trúc?

Kết hợp phong thuỷ luân với thuỷ pháp kiến trúc là đặt vật phẩm nối tiếp dòng thuỷ khí sẵn có, không đặt ngược chiều hay chồng lên điểm tụ của kiến trúc. Nguyên tắc là kiến trúc dẫn đường, vật phẩm điểm xuyết.

• Nhà có giếng trời ở giữa: nếu muốn thêm nước, đặt một tiểu cảnh nước nhỏ ngay đáy giếng trời thay vì đặt phong thuỷ luân ở phòng khách.
• Nhà có sân trước: một bồn nước tĩnh hoặc chậu sen ở sân thường hợp hơn bánh xe nước trong nhà.
• Căn hộ không có sân: chọn phong thuỷ luân nhỏ, đặt ở gian sinh hoạt chung, xa phòng ngủ, giữ nước sạch.
• Nhà có hồ cá ngoài sân: không cần thêm phong thuỷ luân trong nhà, tránh thừa thuỷ.

Tóm lại, thuỷ pháp của một ngôi nhà bắt đầu từ môi trường, đi qua kiến trúc rồi mới đến vật phẩm. Học theo người xưa thì nghĩ đến mái, sân, giếng trời trước; khi kiến trúc không làm được nữa mới cần đến phong thuỷ luân. Đi từ gốc thì thấu cái ngọn, còn đứng trên ngọn thì khó thấy gốc.

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Phong thuỷ luân: ý nghĩa, cách đặt và nguyên lý thuỷ động
• Tứ thuỷ pháp tràng sinh
• Minh đường trong phong thuỷ Hình Pháp
• Kiến trúc phong thuỷ nhà phố

Câu hỏi thường gặp

Nhà phố có giếng trời có cần đặt phong thuỷ luân không?

Thường không cần nếu giếng trời thu nước và thoát nước tốt. Muốn thêm thuỷ khí thì làm tiểu cảnh nước nhỏ ở đáy giếng trời hợp hơn.

Giếng trời đọng nước thì xử lý thế nào?

Cần sửa thoát nước: tạo độ dốc, thêm lỗ thu, vệ sinh đường ống. Nước đọng lâu thành thuỷ tù, sinh ẩm và uế khí, không thể bù bằng vật phẩm.

Ống thoát nước mái đổ trước cửa chính có sao không?

Nên tránh. Nước xả ầm ầm ngay minh đường gây động mạnh và ẩm ướt lối vào; nên dời ống hoặc dẫn ngầm về hố ga xa cửa.

Căn hộ chung cư không có sân thì lấy thuỷ khí từ đâu?

Căn hộ nhận khí lớn từ môi trường quanh toà nhà; trong nhà có thể dùng phong thuỷ luân nhỏ hoặc bồn cây thuỷ sinh ở gian chung, giữ nước luôn sạch.

Hồ cá Koi ngoài sân có thay được phong thuỷ luân không?

Hồ cá là thuỷ kiến trúc, tầng cao hơn phong thuỷ luân. Hồ làm đúng vị trí, nước sạch thì không cần thêm vật phẩm thuỷ trong nhà.