Văn khấn ngày rằm hàng tháng: mâm cúng rằm và cách cúng

Ngày rằm – ngày 15 âm lịch – là lúc trăng tròn nhất trong tháng. Với người Việt, đây là một trong hai ngày cúng lễ định kỳ của gia đình, cùng với ngày mùng 1. Sáng hoặc tối ngày rằm, nhiều nhà thắp hương bàn thờ gia tiên, bàn thờ thần linh, có nhà đi chùa lễ Phật, có nhà ăn chay một ngày để giữ lòng thanh tịnh.

Câu hỏi được tìm nhiều nhất quanh ngày này là: văn khấn ngày rằm hàng tháng đọc thế nào, mâm cúng rằm nên chay hay mặn, cúng ngày 14 hay 15, cúng giờ nào. Bài viết trả lời lần lượt từng câu, kèm một bài văn khấn rằm soạn theo khuôn cổ truyền, có chỗ để quý vị điền thông tin gia đình.

Cũng như mọi lễ thường trong năm, Phong Thuỷ Liên Hoa đề cao tinh thần giản dị, sạch sẽ và thành tâm. Rằm là dịp để nhà cửa được dọn dẹp, lòng người được lắng lại; mâm cúng chỉ là phương tiện để bày tỏ điều ấy.

Ý nghĩa ngày rằm và tục cúng Vọng

Người xưa gọi ngày rằm là ngày Vọng, đối với ngày Sóc là mùng 1. Mặt trăng tròn đầy được xem là biểu tượng của sự viên mãn, đủ đầy. Trong nếp sinh hoạt nông nghiệp, rằm cũng là mốc để người ta tính thời vụ, hẹn hò chợ phiên, tổ chức lễ hội làng. Từ đó, cúng rằm trở thành tập quán của cả cộng đồng, từ đình, chùa đến từng gia đình.

Với Phật giáo, ngày rằm và mùng 1 là ngày Bố-tát, chư tăng tụng giới, Phật tử đến chùa nghe pháp, nhiều người phát nguyện ăn chay. Ảnh hưởng ấy thấm vào nếp cúng gia đình, nên lễ rằm ở đa số nhà Việt thiên về lễ chay, thanh đạm. Các gia đình theo đạo khác hoặc không theo tôn giáo vẫn có thể cúng rằm như một lễ tưởng nhớ tổ tiên.

Trong năm có một số ngày rằm được coi là lớn hơn các rằm khác: rằm tháng Giêng (Tết Nguyên tiêu, Thượng nguyên), rằm tháng Bảy (Trung nguyên, lễ Vu Lan), rằm tháng Tám (Tết Trung thu) và rằm tháng Mười (Hạ nguyên). Các rằm này có mâm cúng và bài khấn riêng, quý vị xem các bài tương ứng trong chuỗi văn khấn của Liên Hoa. Bài này dành cho rằm thường các tháng còn lại.

Cúng ngày 14 hay ngày 15?

Nhiều gia đình cúng vào tối ngày 14, tức đêm trước rằm, coi như "đón rằm". Nhiều gia đình khác cúng vào sáng hoặc tối ngày 15. Cả hai cách đều có trong dân gian. Nhà nào bận đi làm sáng 15 thì cúng tối 14 cũng trọn ý. Điều nên giữ là đều đặn và nhất quán trong nhà, không nên đổi qua đổi lại tuỳ hứng.

Mâm cúng rằm hàng tháng gồm những gì

Mâm cúng rằm thường lệ không cần cầu kỳ. Phần lớn gia đình dùng lễ chay; khi có giỗ chạp, có khách, hoặc theo nếp nhà, có thể thêm mâm mặn cúng gia tiên. Bảng dưới đây tổng hợp các thành phần thường gặp để quý vị tự điều chỉnh theo điều kiện.

Loại lễ	Thành phần thường gặp	Gợi ý
Lễ chay cơ bản	Hương, đèn, nước sạch, hoa tươi, đĩa quả	Đủ cho mọi bàn thờ, kể cả ban Phật
Lễ chay đầy đủ	Thêm xôi (xôi trắng, xôi đỗ, xôi gấc), chè, bánh, trầu cau, trà	Hợp ngày rằm, nhà ăn chay
Mâm cơm chay	Canh rau, đậu phụ, nấm, rau xào, nem chay, cơm	Cúng xong cả nhà cùng dùng
Lễ mặn (tuỳ nhà)	Gà luộc, giò, xôi, canh, món xào	Chỉ đặt ở ban gia tiên
Miền Bắc	Hoa huệ, hoa cúc, trầu cau, rượu, quả theo mùa	Hay cúng tối 14 hoặc sáng 15
Miền Trung	Hoa, quả, chè, xôi, bánh; có nơi thêm cơm chay	Thường gắn với lễ chùa
Miền Nam	Hoa, trái cây, nhang đèn, trà, bánh ngọt	Nhiều nhà ăn chay ngày rằm

Hoa cúng nên là hoa tươi, sạch, không có gai, không có mùi quá nồng. Quả chọn loại theo mùa, nguyên quả, không dập. Xôi chè nấu vừa đủ, không bày quá nhiều rồi bỏ phí. Nếu trong nhà có ban Phật riêng, chỉ dâng lễ chay lên ban Phật; lễ mặn dâng ở ban gia tiên.

Lễ rằm cho nhà nhỏ, chung cư

Với căn hộ chung cư hoặc nhà phố nhỏ, có thể dùng mâm lễ gọn: một bình hoa, một đĩa quả, ba chén nước, đèn điện thay nến, hương ít khói. Đốt vàng mã nếu có phải dùng thùng đốt chuyên dụng ở nơi được phép; nhiều toà nhà cấm đốt, nên tốt nhất là không dùng.

Chuẩn bị và cách bày lễ ngày rằm

Chiều ngày 14 hoặc sáng ngày 15, quý vị dọn dẹp bàn thờ: phủi bụi, lau mặt bàn, lau ngoài bát hương bằng khăn sạch, thay nước chén và nước bình hoa, bỏ hoa héo, quả hỏng. Nếu trên bàn thờ có đồ thờ bằng đồng, chỉ lau khô, không chà xát mạnh. Việc rút chân hương, bao sái lớn thường để dành cho dịp cuối năm.

Cách bày theo nếp thông dụng:

1. Bát hương ở chính giữa, không tự ý dời chỗ.
2. Bình hoa bên trái bàn thờ (bên phải người đứng khấn), đĩa quả bên phải bàn thờ – "đông bình tây quả".
3. Chén nước, chén rượu, đĩa trầu cau đặt phía trước bát hương.
4. Đèn hoặc nến hai bên.
5. Xôi, chè, mâm cơm chay hoặc mặn đặt phía trước, thấp hơn bát hương.

Thứ tự thắp hương: ban thần linh (nếu có) trước, ban gia tiên sau; ban Thần Tài – Thổ Địa thắp trong cùng buổi. Thường thắp 1 hoặc 3 nén ở mỗi bát hương. Người khấn rửa tay, mặc quần áo gọn gàng, đứng ngay ngắn, vái ba vái rồi đọc văn khấn.

Nếu bàn thờ đang đặt chật chội, bị lối đi chạy ngang, quay lưng ra cửa sổ lớn hoặc sát nhà vệ sinh, quý vị nên xem lại bố cục nơi thờ. Kích thước bàn thờ nên chọn theo thước âm phần 38,8 cm; tham khảo bài thước Lỗ Ban âm phần cho mộ, bàn thờ và bàn thờ trong chung cư.

Văn khấn ngày rằm hàng tháng

Bài khấn dưới đây dùng cho lễ rằm thường lệ, gồm phần kính cáo thần linh và phần kính mời gia tiên. Quý vị thay nội dung trong ngoặc vuông bằng thông tin thực của gia đình. Nếu chỉ cúng gia tiên, có thể lược phần thần linh.

Văn khấn ngày rằm hàng tháng

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.

Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng các vị thần linh cai quản nơi này.

Con kính lạy hương linh các cụ tổ tiên nội ngoại họ [họ của gia đình], Cao tằng tổ khảo, Cao tằng tổ tỷ cùng các vị hương linh trong gia tộc.

Hôm nay là ngày rằm tháng [tháng âm lịch] năm [năm âm lịch].

Tín chủ con là [họ tên người khấn], cùng gia đình, ngụ tại [địa chỉ].

Nhân ngày trăng tròn, gia đình con thành tâm sắm sửa hương hoa, đèn nến, trà quả và lễ vật, kính dâng trước án. Kính cáo chư vị Tôn thần, kính mời tổ tiên nội ngoại về chứng giám lòng thành.

Con xin tạ ơn chư vị đã che chở gia đình con nửa tháng qua được yên ổn. Cúi xin tiếp tục phù hộ cho cả nhà mạnh khoẻ, tâm an, trong ấm ngoài êm, công việc chân chính được thuận lợi, đi xa về gần đều bình yên.

Chúng con lễ mọn lòng thành, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Khi đọc, quý vị nên đọc chậm, rõ chữ. Có thể in bài khấn ra giấy, đặt bên cạnh để đọc, không cần thuộc lòng. Sau khi khấn, vái ba vái và chờ hương cháy gần hết mới vái tạ, hạ lễ.

Văn khấn rằm ngắn gọn

Khi bận, có thể khấn gọn: "Hôm nay ngày rằm tháng [ ] năm [ ], con là [họ tên], ở [địa chỉ], thành tâm dâng hương kính cáo chư vị Tôn thần, kính mời tổ tiên nội ngoại về chứng giám, phù hộ gia đình bình an." Lời ít mà ý đủ.

Giờ cúng rằm và lưu ý thực hành

Lễ rằm thường lệ không có giờ bắt buộc. Gia đình có thể cúng vào buổi tối ngày 14, buổi sáng hoặc buổi tối ngày 15 – chọn lúc cả nhà có mặt, không vội vàng. Ngày rằm trăng sáng, nhiều nhà thích cúng buổi tối; điều ấy hợp với ý nghĩa ngày Vọng.

Với những việc cần chọn giờ cẩn thận hơn trong tháng – như động thổ, khai trương, nhập trạch – quý vị có thể tự xem giờ tốt trong ngày bằng ứng dụng Trạch Cát của Liên Hoa. Còn lễ rằm hàng tháng, giờ thuận tiện, tâm an quan trọng hơn giờ hoàng đạo.

• Thắp hương xong không để lửa cháy khi không có người trông.
• Nhà có trẻ nhỏ: đặt nến, hương xa tầm tay, dùng đèn điện nếu được.
• Đồ lễ sau khi hạ nên dùng hết, chia cho người thân, hàng xóm.
• Hôm rằm nếu đi chùa, quý vị vẫn có thể cúng ở nhà vào buổi tối.

Những điều nên tránh trong lễ rằm

Tránh cúng khi bàn thờ còn bụi, hoa héo, nước cũ. Tránh để vật dụng cá nhân lên bàn thờ. Tránh dâng đồ mặn lên ban Phật. Tránh cãi vã, nói lời thô tục trong lúc lễ. Tránh mua hoa quả không rõ nguồn gốc, tẩm hoá chất để bày cho đẹp rồi cả nhà lại dùng.

Cũng nên tránh những cách làm thiên về phô trương hoặc mê tín: đốt vàng mã số lượng lớn mỗi rằm, cúng chồng nhiều lớp lễ để "xin cho được", hoặc tin rằng chỉ cần cúng to là gặp may. Phúc của gia đình đến từ cách sống, cách đối xử với người thân và người xung quanh, không đến từ độ lớn của mâm lễ.

Đừng hoảng sợ trước những lời truyền miệng như "quên cúng rằm sẽ xui cả tháng". Nếu lỡ quên, hôm sau thắp nén hương, nói lời xin lỗi tổ tiên và tiếp tục giữ nếp vào kỳ sau. Tổ tiên không phải là đối tượng để sợ hãi, mà là cội nguồn để tri ân.

Góc nhìn Liên Hoa: rằm là dịp lắng lòng

Theo Hình Pháp Liên Hoa, ngôi nhà cần có một "điểm tĩnh" – nơi khí được giữ yên, ánh sáng dịu, không bị luồng đi lại làm xáo trộn. Bàn thờ chính là điểm tĩnh ấy. Ngày rằm, khi cả nhà cùng dọn bàn thờ, thay hoa, thắp hương, điểm tĩnh được làm mới, và tâm của người trong nhà cũng được làm mới theo.

Liên Hoa khuyên gia đình giữ lễ rằm ở mức vừa sức: lễ chay thanh đạm, hoa quả tươi, không đốt vàng mã quá mức, không chạy theo phong trào. Nếu muốn làm thêm điều gì nhân ngày rằm, hãy ăn chay một bữa, đọc một trang sách hay, gọi điện hỏi thăm ông bà, cha mẹ ở xa. Đó cũng là một lễ cúng, và là lễ thiết thực nhất.

Lễ rằm thường đi liền với lễ mùng 1; hai lễ này tạo thành nhịp "sóc vọng" mỗi tháng. Quý vị có thể đọc thêm bài văn khấn mùng 1 hàng tháng cùng chuỗi để có cái nhìn đầy đủ, và bài chăm sóc bàn thờ hằng ngày để giữ nơi thờ luôn tươm tất giữa các kỳ lễ.

Ảnh bìa: Christophe95, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

Bài liên quan

• Văn khấn mùng 1 hàng tháng
• Văn khấn rằm tháng Giêng
• Bàn thờ Phật và gia tiên chung
• Chuyên mục Phong Thuỷ Thờ Cúng · Kinh Gia Tiên
• Văn khấn rằm tháng 7: cúng gia tiên, cúng chúng sinh

Câu hỏi thường gặp

Cúng rằm vào ngày 14 hay ngày 15?

Cả hai cách đều phổ biến: tối 14 (đón rằm) hoặc sáng, tối 15. Gia đình chọn lúc cả nhà có mặt và giữ nếp nhất quán.

Mâm cúng rằm nên chay hay mặn?

Rằm thường thiên về lễ chay vì ảnh hưởng Phật giáo. Lễ mặn tuỳ nếp nhà, chỉ đặt ở ban gia tiên.

Rằm tháng Giêng, tháng Bảy có dùng bài khấn này được không?

Các rằm lớn có ý nghĩa và bài khấn riêng. Quý vị xem bài văn khấn rằm tháng Giêng và rằm tháng Bảy trong cùng chuỗi.

Nhà chung cư cúng rằm thế nào cho an toàn?

Dùng mâm lễ gọn, đèn điện thay nến, hương ít khói, không đốt vàng mã ở ban công, hành lang; luôn có người trông khi thắp hương.