Nhiều gia đình chỉ nhớ tới bàn thờ vào hai dịp: ngày giỗ và dịp bao sái cuối năm. Phần còn lại của năm, bàn thờ phủ bụi, chén nước cạn, hoa héo để nhiều ngày, quả để tới khi hỏng, chân nhang dựng kín bát hương, đèn điện cháy bóng không ai thay. Đến lúc lau dọn thì phải "làm lớn", và nhiều người lo lắng không biết động vào bàn thờ có kiêng gì không.
Phong Thuỷ Liên Hoa nhìn bàn thờ như một không gian tĩnh và sạch trong nhà; giữ cho nó tĩnh và sạch không cần nghi lễ phức tạp mà cần những việc nhỏ đều đặn. Một bàn thờ được chăm mỗi ngày vài phút, mỗi tuần một lần lau bụi, thể hiện lòng hiếu kính rõ hơn một mâm cỗ lớn bày trên mặt bàn đầy bụi. Bài này gom những việc ấy thành lịch ngày – tuần – tháng, theo tập quán phổ biến; lễ bao sái (lau dọn, rút chân nhang cuối năm) có bài riêng là bao sái bàn thờ, bài này không lặp lại.
Nguyên lý về không gian thờ Quý vị xem bài bàn thờ – không gian tĩnh: nguyên lý và bài thờ cúng gia tiên đúng tinh thần hiếu kính.
Tinh thần: sạch, đủ, đều đặn
Ba chữ Liên Hoa dùng cho việc chăm bàn thờ là sạch, đủ, đều đặn. Sạch: không bụi, không hoa héo, không quả hỏng, không tàn hương rơi vãi. Đủ: đồ thờ ở mức cần thiết, không chất thêm đồ trang trí, vật phẩm. Đều đặn: việc nhỏ làm thường xuyên thay vì dồn lại. Theo tập quán phổ biến, trước khi động tay vào bàn thờ, người làm rửa tay sạch, ăn mặc chỉnh tề, thắp nén hương xin phép; Liên Hoa thấy đây là cách thể hiện sự tôn kính đơn giản và hợp lý. Không cần chọn ngày giờ cho việc lau bụi, thay nước, thay hoa thường ngày.
Lịch chăm sóc bàn thờ
| Tần suất | Việc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hằng ngày (hoặc khi thắp hương) | Thắp hương nếu gia đình có thói quen; kiểm tra đèn; nhặt tàn hương rơi | Không bắt buộc thắp hương mỗi ngày; tuỳ gia đình |
| Hai, ba ngày một lần | Thay nước bình hoa, cắt gốc hoa, bỏ hoa héo | Hoa giữ lâu hơn nếu thay nước thường xuyên |
| Theo ngày rằm, mùng một | Thay chén nước, thay quả, thay hoa mới, lau mặt bàn | Nhiều gia đình thay nước, quả vào các ngày này |
| Hằng tuần | Lau bụi mặt bàn, khung ảnh, đế đèn bằng khăn mềm khô hoặc hơi ẩm | Khăn riêng cho bàn thờ |
| Hằng tháng | Lau kỹ đồ thờ đồng, sứ; kiểm tra dây điện đèn; lau tường, trần quanh bàn thờ | Không dùng hoá chất mạnh trên đồ đồng, gỗ sơn son |
| Cuối năm | Bao sái, rút chân nhang theo tập quán | Xem bài bao sái bàn thờ |
Nước, hoa, quả
Chén nước trên bàn thờ thường dùng nước sạch; theo tập quán, nhiều nhà thay vào sáng rằm, mùng một hoặc hằng ngày. Nước cũ có thể tưới cây, không cần đổ xuống bồn cầu. Hoa thờ nên chọn hoa tươi, thơm nhẹ, ít phấn: cúc, huệ, sen, lan, hồng không gai. Hoa giả, hoa nhựa bám bụi nhanh và theo nhiều người là kém trang trọng; Liên Hoa khuyên dùng hoa tươi với lượng vừa phải và thay đúng lúc. Quả thờ chọn quả tươi, rửa sạch, lau khô; khi quả chín, hạ xuống dùng, đừng để hỏng trên bàn thờ – tập quán gọi là "thụ lộc", vừa ý nghĩa vừa không lãng phí.
Đèn và hương: an toàn trước hết
- Đèn: đèn điện ánh sáng ấm an toàn hơn đèn dầu, nến cháy suốt đêm. Kiểm tra dây điện, ổ cắm sau bàn thờ định kỳ; thay bóng cháy. Không dùng đèn nháy, đèn đổi màu.
- Hương: chọn hương chất lượng, ít khói; mỗi lần thắp số nén theo tập quán gia đình. Không thắp quá nhiều nén cùng lúc trong phòng kín. Chờ hương tàn hoặc có người ở nhà trước khi đi vắng.
- Tàn hương: nhặt tàn rơi trên mặt bàn hằng ngày hoặc hằng tuần; tàn và chân nhang không xả bừa xuống cống, theo tập quán thường gom lại hoá hoặc thả nơi sạch sẽ.
- Bát hương: theo tập quán phổ biến, không tự ý xê dịch bát hương khi lau dọn thường ngày; nếu cần lau, nhấc nhẹ đồ xung quanh, lau quanh chân bát hương. Việc rút chân nhang, sửa bát hương thường làm vào dịp bao sái.
- Khói: thông gió nhẹ sau khi thắp hương; khói hương tích tụ không tốt cho người già và trẻ nhỏ.
Lau dọn đúng cách theo vật liệu
| Đồ thờ | Cách lau | Tránh |
|---|---|---|
| Bàn thờ gỗ sơn, gỗ tự nhiên | Khăn mềm khô hoặc vắt thật kiệt; lau theo thớ gỗ | Nước nhiều, chất tẩy mạnh |
| Đồ đồng | Khăn khô; theo tập quán dùng nước ấm pha gừng hoặc rượu gừng khi lau kỹ | Giấy nhám, chất tẩy axit |
| Đồ sứ | Khăn ẩm, lau khô lại | Va chạm, rửa chung với bát đĩa ăn |
| Khung ảnh thờ, kính | Khăn mềm khô, khăn lau kính riêng | Xịt trực tiếp dung dịch lên ảnh |
| Tường, trần quanh bàn thờ | Phủi bụi, lau vết khói định kỳ | Để mạng nhện, vết ố lâu ngày |
Nên có khăn, chậu riêng cho bàn thờ, không dùng chung khăn lau bếp hay lau nhà.
Những điều nên tránh
- Để hoa héo, quả hỏng, chén nước cạn nhiều ngày.
- Chất đồ không liên quan lên bàn thờ: giấy tờ, chìa khoá, thuốc, đồ chơi.
- Đặt thêm nhiều tượng, linh vật, vật phẩm trấn yểm cho "đủ bộ"; Phong Thuỷ Liên Hoa không khuyến khích.
- Nến cháy qua đêm khi không có người, đèn dầu gần rèm.
- Dùng hoá chất tẩy mạnh làm hỏng gỗ sơn son thếp vàng, đồ đồng.
- Coi việc lau bụi thường ngày như một nghi lễ phải xem ngày giờ; việc vệ sinh nhỏ không cần chọn ngày.
Không gian quanh bàn thờ
Chăm bàn thờ không chỉ là mặt bàn. Khoảng đứng khấn phía trước nên gọn, không chất đồ; tường và trần quanh bàn thờ không ẩm mốc, không vết thấm; cửa sổ phòng thờ có rèm sạch; ô thoáng không bị bịt. Nếu bàn thờ đặt dưới khu vực có nguy cơ thấm (sân thượng, toilet tầng trên), kiểm tra định kỳ và xử lý chống thấm sớm. Các nguyên tắc vị trí bàn thờ Quý vị xem bài bàn thờ gia tiên nhà phố không có phòng thờ riêng và bàn thờ Phật và gia tiên.
Khi đi vắng dài ngày và khi có việc lớn trong nhà
Gia đình đi du lịch, về quê hay vắng nhà nhiều ngày thường lo bàn thờ "bỏ trống". Theo cách nhìn của Liên Hoa, điều cần làm là đảm bảo an toàn và sạch sẽ trong thời gian vắng: tắt đèn dầu, nến; đèn điện nếu muốn để sáng thì dùng loại công suất thấp và dây điện tốt; hạ quả chín xuống để khỏi hỏng; thay hoa bằng lọ trống sạch hoặc cây xanh nhỏ ít cần nước; đổ bớt nước trong chén để khỏi đọng cặn. Theo tập quán, nhiều gia đình thắp nén hương báo trước khi đi và khi về; việc này đơn giản và thể hiện sự chu đáo.
Khi trong nhà có việc lớn như sửa chữa, sơn lại tường, thay trần, bụi và hoá chất sẽ bám lên bàn thờ. Nên phủ bàn thờ bằng vải sạch, che kín bát hương, đồ đồng, ảnh thờ; với việc phải di chuyển bàn thờ hay bát hương, nhiều gia đình làm lễ xin phép theo tập quán và nhờ người lớn tuổi hoặc người am hiểu thực hiện. Xong việc, lau kỹ toàn bộ bàn thờ, đồ thờ và không gian xung quanh trước khi thắp hương trở lại. Những việc này không cần nghi thức cầu kỳ; cẩn thận và sạch sẽ là đủ thể hiện lòng kính.
Quy trình lau dọn hằng tuần trong mười lăm phút
- Rửa tay, thắp nén hương xin phép theo tập quán gia đình.
- Bỏ hoa héo, quả chín; thay nước bình hoa và chén nước.
- Nhặt tàn hương rơi; lau mặt bàn, khung ảnh, đế đèn bằng khăn mềm riêng.
- Kiểm tra đèn, dây điện; phủi bụi tường quanh bàn thờ.
- Bày lại hoa, quả gọn gàng, cân đối; dọn sạch khoảng đứng khấn.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Phần mềm thước Lỗ Ban Liên Hoa – tra kích thước bàn thờ (38,8) khi thay mới.
- Vẽ mặt bằng 2D–3D – xem lại vị trí bàn thờ, khoảng đứng khấn, thông gió.
- La kinh web Liên Hoa – đo hướng bàn thờ.
Bài liên quan
- Bốc bát hương: vì sao bát hương hoá
- Bài trí bàn thờ ba lư hương
- Chuyên mục Phong Thuỷ Thờ Cúng · Ứng dụng · Phong thuỷ nhà ở
Câu hỏi thường gặp
Lau bàn thờ có cần chọn ngày không?
Việc lau bụi, thay nước, thay hoa thường ngày không cần chọn ngày. Lễ bao sái, rút chân nhang cuối năm thì nhiều gia đình chọn ngày theo tập quán.
Nước trên bàn thờ bao lâu thay một lần?
Tuỳ gia đình: nhiều nhà thay hằng ngày, nhiều nhà thay vào rằm và mùng một. Điều quan trọng là nước luôn sạch, không để cạn hay đóng cặn.
Có được dùng hoa giả trên bàn thờ?
Nhiều gia đình dùng nhưng hoa giả bám bụi nhanh. Liên Hoa khuyên hoa tươi lượng vừa phải, thay đúng lúc.
Lau bàn thờ có được di chuyển bát hương?
Theo tập quán phổ biến, lau dọn thường ngày không xê dịch bát hương; chỉ lau quanh chân bát. Việc sửa bát hương làm vào dịp bao sái.
Nến, đèn dầu trên bàn thờ có nên để cháy suốt đêm?
Không nên vì nguy cơ cháy. Dùng đèn điện ánh sáng ấm nếu muốn giữ đèn sáng lâu.
