Văn khấn và mâm cúng cả năm theo lịch âm đầy đủ

Trả lời nhanh: Văn khấn và mâm cúng cả năm theo lịch âm gồm lễ hằng tháng (mùng 1, rằm), các Tết và rằm lớn (Nguyên đán, rằm tháng Giêng, Thanh minh, Đoan Ngọ, rằm tháng 7, Trung thu, rằm tháng 10, ông Táo, tất niên), lễ gia đạo, nhà cửa, kinh doanh, mộ phần và đi lễ. Bài này là mục lục dẫn tới từng bài khấn chi tiết.

Mỗi năm, một gia đình Việt có thể làm hàng chục lễ cúng lớn nhỏ: từ nén hương mùng 1, ngày rằm, đến mâm cỗ Tết, lễ giỗ, lễ cưới hỏi, lễ nhập trạch, khai trương, tảo mộ. Nhiều người trẻ mới lập gia đình, mới có bàn thờ riêng thường hỏi: trong năm có những lễ nào, lễ nào quan trọng, văn khấn và mâm cúng mỗi lễ ra sao. Bài tổng hợp văn khấn và mâm cúng cả năm theo lịch âm này của Phong Thuỷ Liên Hoa giúp bạn có một tấm bản đồ đầy đủ.

Bài được chia làm hai phần: phần thứ nhất xếp theo tháng âm lịch (từ tháng Giêng đến tháng Chạp), phần thứ hai xếp theo dịp (gia đạo, nhà cửa, kinh doanh, mộ phần, đi lễ). Mỗi mục có vài câu tóm tắt và liên kết tới bài văn khấn chi tiết, trong đó có bài khấn đầy đủ để bạn đọc hoặc sao chép, danh sách sắm lễ và lưu ý. Mọi bài khấn đều soạn theo khuôn văn khấn cổ truyền, để chỗ trống cho họ tên, địa chỉ, ngày tháng âm lịch của gia đình.

Nguyên tắc chung về văn khấn và mâm cúng cả năm

Trước khi đi vào từng lễ, có vài nguyên tắc chung giúp bạn làm lễ nào cũng đúng tinh thần:

• Lễ cốt ở tâm: mâm cúng sạch, vừa sức quan trọng hơn mâm to. Không cần vay mượn để làm lễ.
• Thứ tự khấn: phần lớn lễ trong nhà khấn chư Phật (nếu thờ), thần linh (Thổ công, Táo quân, Thành hoàng) trước, gia tiên sau.
• Bố cục bài khấn: niệm Phật – kính lạy các vị – xưng ngày tháng âm lịch – xưng tên, địa chỉ – nêu việc lễ – điều cầu mong – lời hứa – niệm Phật kết.
• Chỗ trống cần điền: [họ tên], [địa chỉ], [ngày tháng năm âm lịch], [họ của gia đình], [tên người mất] (với lễ giỗ, tang).
• Không đọc thuộc cũng được: đọc từ giấy, điện thoại, giọng rõ, chậm; hoặc khấn ngắn bằng lời của mình.
• Vàng mã: phần lớn lễ không cần. Nếu dùng, chỉ ít, hoá trong chậu, nơi thoáng, xa vật dễ cháy.

Ngày giờ: lễ thường ngày chỉ cần cúng trong ngày, lúc cả nhà sum họp. Với việc lớn (cưới hỏi, động thổ, nhập trạch, khai trương, cải táng), gia đình có thể dùng app Trạch Cát để tự chọn ngày giờ theo tuổi và việc; các bài trong chuỗi không đưa ra giờ hoàng đạo cố định vì giờ tốt thay đổi theo từng ngày, từng năm. Bàn thờ: đặt nơi trang nghiêm, có tường chắc phía sau; kích thước đo theo thước Lỗ Ban 38,8 cm bằng phần mềm Thước Lỗ Ban Liên Hoa; hướng xem bằng la kinh web Liên Hoa.

Văn khấn hằng tháng và hằng ngày

Đây là những lễ đều đặn nhất, tạo nên nếp thờ cúng của gia đình.

• Thắp hương hằng ngày: 1 hoặc 3 nén, nước sạch, hoa tươi, khấn vài câu ngắn mời gia tiên chứng giám, cầu bình an. Xem văn khấn thắp hương hàng ngày tại gia.
• Mùng 1 hằng tháng: lễ đầu tháng, mâm chay hoặc mặn nhẹ, khấn thần linh và gia tiên, cầu một tháng thuận lợi. Xem văn khấn mùng 1 hằng tháng.
• Ngày rằm hằng tháng: lễ giữa tháng, nhiều nhà ăn chay, đi chùa. Xem văn khấn ngày rằm hằng tháng.
• Mùng 2 và 16 (cửa hàng): lễ cúng cô hồn nhỏ trước cửa, cháo trắng, gạo muối, bánh kẹo, mang ý bố thí. Xem văn khấn cúng cô hồn mùng 2 và 16.

Song song, đừng quên giữ bàn thờ sạch: thay nước, thay hoa, rút bớt chân nhang mỗi tháng. Bài chăm sóc bàn thờ hằng ngày có hướng dẫn chi tiết.

Văn khấn và mâm cúng theo tháng âm lịch

Tháng Giêng: Tết Nguyên đán, khai xuân, rằm tháng Giêng

Tháng Giêng là tháng nhiều lễ nhất. Mùng 1 Tết cúng gia tiên với mâm cỗ đầu năm, bánh chưng, mâm ngũ quả – xem văn khấn mùng 1 Tết cúng gia tiên. Từ mùng 3 đến mùng 7, các gia đình làm lễ hoá vàng tiễn ông bà – xem văn khấn hoá vàng sau Tết, nên tiết chế vàng mã và hoá an toàn.

Cửa hàng, công ty làm lễ khai xuân mở hàng khi mở cửa lại sau Tết – xem văn khấn khai xuân mở hàng đầu năm – và lễ vía Thần Tài mùng 10 – xem mâm cúng Thần Tài ngày vía mùng 10. Đầu năm, nhiều gia đình có tục cúng sao giải hạn; Liên Hoa nhìn tục này dưới góc độ tâm lý, truyền thống, không doạ dẫm – nội dung chi tiết có ở chuỗi bài riêng về cúng sao giải hạn đầu năm. Ngày rằm tháng Giêng (Tết Nguyên tiêu, Thượng Nguyên) là ngày rằm lớn đầu năm – xem văn khấn rằm tháng Giêng. Người kinh doanh có thể mời người già yếu, nhân viên cùng dự lễ khai xuân, kết hợp ưu đãi khách quen.

Tháng Hai, tháng Ba: Thanh minh, Hàn thực

Tiết Thanh minh (khoảng đầu tháng 4 dương lịch, thường rơi vào tháng Hai hoặc tháng Ba âm lịch) là dịp tảo mộ, sửa sang mộ phần – xem văn khấn Thanh minh tảo mộ. Mùng 3 tháng 3 là Tết Hàn thực với bánh trôi, bánh chay – xem văn khấn Tết Hàn thực mùng 3 tháng 3. Tháng Ba cũng là mùa lễ hội thờ Mẫu ở nhiều đền phủ – xem văn khấn đi lễ đền, phủ Mẫu.

Tháng Tư: lễ Phật Đản

Rằm tháng 4 là Đại lễ Phật Đản. Mâm cúng hoàn toàn chay với hoa sen, quả, xôi chè; gia đình ăn chay, đi chùa, làm việc thiện – xem văn khấn lễ Phật Đản rằm tháng 4 và văn khấn lễ chùa để biết thứ tự lễ các ban.

Tháng Năm: Tết Đoan Ngọ

Mùng 5 tháng 5 là Tết Đoan Ngọ (Tết giết sâu bọ), cúng rượu nếp, bánh tro, hoa quả vào buổi sáng – xem văn khấn Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5.

Tháng Bảy: rằm tháng 7, Vu Lan, cúng chúng sinh

Rằm tháng 7 (Trung Nguyên) gồm lễ cúng gia tiên trong nhà và lễ cúng chúng sinh ngoài trời; đây cũng là mùa Vu Lan báo hiếu – xem văn khấn rằm tháng 7.

Tháng Tám: Tết Trung thu

Rằm tháng 8 thắp hương gia tiên với bánh nướng, bánh dẻo, và bày cỗ trông trăng cho trẻ – xem văn khấn Tết Trung thu rằm tháng 8.

Tháng Mười: Tết Hạ Nguyên, cơm mới

Rằm tháng 10 là Tết Hạ Nguyên, nhiều vùng gộp với Tết cơm mới, dâng xôi, cơm gạo mới, cốm – xem văn khấn rằm tháng 10 Tết Hạ Nguyên.

Tháng Chạp: ông Táo, bao sái, tạ đất, tất niên, chiều 30, giao thừa

Tháng cuối năm có chuỗi lễ liên tiếp. 23 tháng Chạp tiễn ông Công ông Táo – xem văn khấn ông Công ông Táo. Sau đó bao sái bàn thờ, rút chân nhang – xem văn khấn bao sái bàn thờ, thay bát hương. Nhiều nhà làm lễ tạ đất cuối năm – xem văn khấn tạ đất cuối năm – và lễ tất niên – xem văn khấn tất niên.

Chiều 30 Tết (29 nếu tháng thiếu), con cháu tạ mộ và mời ông bà về ăn Tết – xem văn khấn chiều 30 Tết mời ông bà, tạ mộ. Đêm giao thừa cúng ngoài trời và trong nhà – xem văn khấn giao thừa.

Tháng âm lịch	Lễ chính	Mâm cúng tiêu biểu
Giêng	Mùng 1 Tết, hoá vàng, khai xuân, vía Thần Tài, rằm tháng Giêng	Bánh chưng, mâm ngũ quả, gà luộc, xôi
Hai – Ba	Thanh minh, Hàn thực, lễ Mẫu	Lễ tảo mộ, bánh trôi bánh chay, lễ chay dâng Mẫu
Tư	Phật Đản	Mâm chay, hoa sen
Năm	Đoan Ngọ	Rượu nếp, bánh tro, quả
Bảy	Rằm tháng 7, Vu Lan	Mâm gia tiên; cháo, gạo muối cho chúng sinh
Tám	Trung thu	Bánh nướng, bánh dẻo, quả
Mười	Hạ Nguyên, cơm mới	Xôi, cơm gạo mới, cốm
Chạp	Ông Táo, bao sái, tạ đất, tất niên, chiều 30, giao thừa	Cá chép, mâm cơm tất niên, mâm cúng giao thừa

Văn khấn theo dịp: gia đạo, đời người

Những lễ gắn với các mốc đời người, không theo ngày cố định trong năm:

• Đầy tháng, thôi nôi: cúng mười hai bà Mụ, Đức Ông, báo gia tiên – xem văn khấn đầy tháng, thôi nôi.
• Dạm ngõ, ăn hỏi: nhà trai khấn trước khi đi, nhà gái khấn khi nhận lễ – xem văn khấn dạm ngõ, ăn hỏi.
• Ngày cưới: lễ gia tiên nhà trai, nhà gái, lễ ra mắt gia tiên nhà chồng – xem văn khấn lễ gia tiên ngày cưới.
• Mừng thọ: báo gia tiên ông bà lên tuổi thọ 60, 70, 80, 90 – xem văn khấn mừng thọ ông bà.
• Ngày giỗ: giỗ đầu, giỗ hết, giỗ thường, lễ tiên thường – xem văn khấn ngày giỗ.
• 49 ngày, 100 ngày: lễ chung thất, tốt khốc sau tang – xem văn khấn cúng 49 ngày, 100 ngày.

Văn khấn theo dịp: nhà cửa, xe cộ

• Động thổ: xin phép thần linh trước khi làm nhà, mâm cúng giữa khu đất – xem văn khấn động thổ.
• Cất nóc, đổ mái: lễ khi phần thô lên tới đỉnh – xem văn khấn cất nóc, đổ mái.
• Nhập trạch: khấn thần linh nơi ở mới, rước gia tiên – xem văn khấn nhập trạch về nhà mới.
• Sửa nhà, sửa bếp: xin phép trước khi cải tạo, khấn Táo quân khi dời bếp – xem văn khấn sửa nhà, sửa bếp.
• Bao sái, thay bát hương: xem văn khấn bao sái bàn thờ.
• Xe mới: lễ cầu bình an khi nhận xe – xem văn khấn cúng xe mới.

Với việc nhà cửa, phần lễ chỉ là phần tâm; bố cục, kết cấu, ánh sáng, thông gió mới quyết định. Hãy ước chi phí bằng Dự toán Liên Hoa và tham khảo thư viện mẫu nhà trước khi khởi công.

Văn khấn theo dịp: kinh doanh

• Khai trương: mở cửa hàng, công ty mới – xem văn khấn khai trương.
• Khai xuân: mở hàng đầu năm sau Tết – xem văn khấn khai xuân.
• Thần Tài: vía mùng 10 tháng Giêng – xem mâm cúng Thần Tài.
• Cô hồn mùng 2, 16: xem văn khấn cúng cô hồn mùng 2 và 16.
• Tổ nghề: tri ân người khai sáng nghề – xem văn khấn cúng tổ nghề.
• Tạ đất cuối năm: xem văn khấn tạ đất cuối năm.

Văn khấn theo dịp: mộ phần

• Mở cửa mả: lễ ba ngày sau an táng – xem văn khấn lễ mở cửa mả.
• Cải táng, sang cát: khấn Thổ thần mộ cũ, vong linh, huyệt mới – xem văn khấn cải táng, sang cát.
• Xây mộ, hợp long: lễ khởi công và hoàn thành – xem văn khấn xây mộ, hợp long mộ.
• Tảo mộ Thanh minh: xem văn khấn Thanh minh.
• Tạ mộ cuối năm: xem văn khấn chiều 30 Tết, tạ mộ.

Theo học thuật Liên Hoa, mộ và tiểu quách đo theo thước Lỗ Ban 38,8 cm; điều quan trọng hơn là đất cao ráo, thoát nước tốt, mộ vững chãi – xem thước Lỗ Ban âm phần và chăm sóc mộ phần.

Văn khấn theo dịp: đi lễ chùa, đền phủ

• Lễ chùa: sắm lễ chay, thứ tự lễ ban Đức Ông, Tam bảo, Thánh Hiền, nhà Tổ – xem văn khấn lễ chùa.
• Đền, phủ Mẫu: ban Công đồng, Tam toà Thánh Mẫu, các ban Quan, Chầu – xem văn khấn đi lễ đền, phủ Mẫu.
• Phật Đản: xem văn khấn lễ Phật Đản.

Góc nhìn Liên Hoa về lịch cúng lễ cả năm

Nhìn lại cả năm, có thể thấy lịch cúng lễ của người Việt gắn chặt với nhịp mùa màng, với vòng đời con người và với ngôi nhà. Phong Thuỷ Liên Hoa không khuyến khích làm thật nhiều lễ, mà khuyến khích làm lễ có hiểu biết: biết lễ ấy để làm gì, giữ cái tinh thần, bỏ cái rườm rà, tránh mê tín và hù doạ. Một gia đình chỉ giữ mùng 1, rằm, giỗ, Tết mà giữ đều, giữ sạch, giữ hoà khí, đã là có nếp nhà tốt.

Và hãy nhớ: không vật phẩm hay bài khấn nào thay được sự hoà thuận trong nhà, một ngôi nhà sáng sủa, thông thoáng, bàn thờ trang nghiêm, con cháu hiếu thảo. Đó mới là "phong thuỷ" bền vững nhất mà mọi lễ cúng đều hướng tới. Bài thờ cúng gia tiên đúng tinh thần hiếu kính sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn tinh thần ấy.

Ảnh bìa: Lưu Ly at Vietnamese Wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.

Bài liên quan

• Cúng sao giải hạn đầu năm: nguồn gốc và góc nhìn Liên Hoa
• Thờ cúng gia tiên đúng tinh thần hiếu kính
• Chăm sóc bàn thờ hằng ngày
• Thước Lỗ Ban âm phần cho mộ, bàn thờ, tiểu quách
• Hướng dẫn dùng app Trạch Cát

Câu hỏi thường gặp

Một năm có những ngày cúng lễ chính nào?

Trong nhà thường có lễ mùng 1 và rằm hằng tháng, Tết Nguyên đán, rằm tháng Giêng, Thanh minh, Hàn thực, Đoan Ngọ, rằm tháng 7, Trung thu, rằm tháng 10, ông Táo 23 tháng Chạp và tất niên. Ngoài ra là các lễ gia đạo như giỗ, cưới hỏi, nhập trạch, khai trương.

Có nhất thiết phải cúng đủ tất cả các lễ không?

Không. Nhiều gia đình chỉ giữ lễ mùng 1, rằm, giỗ và Tết. Lễ cốt ở lòng thành và sự đều đặn; làm ít mà chu đáo tốt hơn làm nhiều mà qua loa hay vượt sức.

Văn khấn có phải đọc thuộc lòng không?

Không cần. Có thể đọc từ giấy hoặc điện thoại, giọng rõ, chậm. Nếu không đọc được bài dài, khấn ngắn bằng lời của mình: xưng ngày, xưng tên, địa chỉ, nói việc lễ và điều mong cầu.

Chọn giờ cúng thế nào?

Phần lớn lễ trong nhà chỉ cần cúng trong ngày, giờ cả nhà sum họp. Với việc lớn như cưới hỏi, nhập trạch, khai trương, cải táng, gia đình có thể dùng app Trạch Cát để tự chọn ngày giờ hợp tuổi và việc.

Có nên đốt nhiều vàng mã không?

Liên Hoa khuyên tiết chế. Nhiều lễ không cần vàng mã; nếu dùng, chỉ một ít, hoá trong chậu, nơi thoáng, xa vật dễ cháy. Khoản tiết kiệm có thể dành làm việc thiện.