Văn khấn giao thừa ngoài trời và trong nhà, mâm cúng giao thừa

Khoảnh khắc giao thừa – thời điểm năm cũ chuyển sang năm mới – là lúc thiêng liêng nhất của Tết Nguyên đán. Theo nếp truyền thống, nhiều gia đình Việt làm hai lễ: lễ cúng giao thừa ngoài trời để tiễn vị thần cai quản năm cũ, đón vị thần năm mới; và lễ cúng giao thừa trong nhà để kính cáo thần linh bản gia, mời tổ tiên cùng đón xuân.

Bài viết này hướng dẫn cả hai lễ: ý nghĩa, mâm cúng giao thừa ngoài trời và trong nhà gồm những gì, cách bày, hai bài văn khấn giao thừa soạn theo khuôn cổ truyền, giờ cúng và những lưu ý an toàn – vì đêm giao thừa cũng là đêm có nhiều nến, hương, pháo hoa nhất trong năm.

Phong Thuỷ Liên Hoa nhìn lễ giao thừa như một khoảnh khắc chuyển giao để mỗi người đặt lại tâm ý cho năm mới. Mâm cúng giản dị, lời khấn chân thành, nhà cửa sạch sẽ, cả nhà bình an bên nhau – thế là một đêm giao thừa trọn vẹn.

Ý nghĩa lễ giao thừa và tục "bàn giao" của thần linh

"Giao thừa" có nghĩa là cũ giao lại, mới tiếp nhận. Theo quan niệm dân gian chịu ảnh hưởng tín ngưỡng phương Đông, mỗi năm có một vị Hành khiển (cùng các vị Hành binh, Phán quan) được giao trông coi việc nhân gian. Đêm giao thừa là lúc các vị năm cũ bàn giao cho các vị năm mới. Vì vậy gia đình bày lễ ngoài trời – ở sân, hiên, ban công – để tiễn vị cũ và đón vị mới, mong năm mới được che chở.

Song song với lễ ngoài trời là lễ trong nhà. Lúc này, Táo quân đã lên chầu trời từ ngày 23 tháng Chạp, đêm giao thừa trở về; tổ tiên đã được mời về từ lễ tất niên. Lễ trong nhà là để kính cáo thần linh bản gia, kính lạy tổ tiên, cầu mong năm mới gia đình an khang.

Tên các vị Hành khiển, Hành binh, Phán quan được nhiều sách văn khấn ghi cụ thể theo từng năm can chi, theo một chu kỳ mười hai năm. Vì các sách ghi không hoàn toàn thống nhất, bài khấn dưới đây để chỗ trống để quý vị điền theo lịch hoặc sách mà gia đình vẫn dùng. Nếu không rõ, chỉ cần khấn "ngài Cựu niên Đương cai Hành khiển" và "ngài Tân niên Đương cai Hành khiển" cũng đủ ý.

Thứ tự hai lễ

Thông thường, lễ ngoài trời được làm trước, ngay vào khoảnh khắc giao thừa hoặc trước đó một chút; sau đó vào nhà làm lễ trong nhà. Một số gia đình làm song song nếu có nhiều người. Điều quan trọng là có người trông coi hương nến ngoài trời, nhất là khi có gió.

Mâm cúng giao thừa ngoài trời và trong nhà

Hai mâm có thành phần khác nhau. Mâm ngoài trời dành cho các vị thần "đi đường", thường bày đơn giản, dễ mang ra mang vào. Mâm trong nhà là mâm cỗ đêm Tết, gần với mâm tất niên.

Mâm	Thành phần thường gặp	Ghi chú ba miền
Ngoài trời – lễ chay	Hương, đèn nến, hoa, ngũ quả, trầu cau, rượu, nước, bánh kẹo, mứt	Ba miền tương tự; có nơi thêm muối gạo
Ngoài trời – lễ mặn (tuỳ nhà)	Gà luộc (miền Bắc hay dùng gà trống ngậm hoa hồng), xôi, bánh chưng hoặc bánh tét, giò	Miền Nam nhiều nhà cúng chay hoặc chỉ hoa quả, bánh
Ngoài trời – biểu tượng	Mũ áo, vàng mã nhỏ (nếu theo nếp)	Nên tiết chế, có thể bỏ
Trong nhà	Mâm ngũ quả đã bày, hoa Tết, hương đèn, trầu cau, rượu, nước; mâm cỗ mặn hoặc chay như tất niên, bánh chưng hoặc bánh tét, mứt Tết	Miền Bắc: gà, giò, nem, canh; miền Nam: thịt kho hột vịt, canh khổ qua, dưa kiệu

Với gia đình bận rộn, mâm ngoài trời có thể rất gọn: một đĩa quả, bình hoa, đèn, chén nước, chén rượu, đĩa bánh mứt. Mâm trong nhà có thể dùng lại một phần mâm tất niên đã hâm nóng. Không cần nấu thêm quá nhiều món mới vào đêm khuya.

Mâm giao thừa ở chung cư

Căn hộ chung cư thường không có sân. Có thể đặt bàn lễ ngoài ban công (nếu an toàn, không có gió mạnh) hoặc đặt sát cửa chính, quay ra ngoài. Không đốt vàng mã ở ban công, hành lang; dùng đèn điện thay nến nếu có thể. Nhiều toà nhà có quy định riêng về đốt lửa, quý vị nên tuân thủ.

Chuẩn bị và cách bày lễ giao thừa

Từ chiều tối 30, gia đình hoàn tất việc dọn dẹp, trang trí. Trước giờ giao thừa khoảng nửa tiếng, bắt đầu bày mâm ngoài trời. Bàn lễ đặt ở giữa sân hoặc trước cửa chính, chắc chắn, có khăn trải sạch, tránh nơi gió lùa mạnh làm đổ nến.

1. Đặt bàn lễ ngoài trời ngay ngắn, mặt bàn hướng ra phía ngoài (người khấn đứng quay mặt ra ngoài trời hoặc theo nếp nhà).
2. Bày bát hương (có nhà dùng bát hương tạm), hoa, quả, đèn nến, trầu cau, rượu, nước; mâm cỗ đặt chính giữa.
3. Trong nhà: lau lại bàn thờ, thắp đèn, kiểm tra mâm ngũ quả, hoa Tết; mâm cỗ đặt trước bàn thờ.
4. Gần giờ giao thừa, chủ nhà thắp hương mâm ngoài trời, khấn bài ngoài trời.
5. Sau đó vào nhà, thắp hương ban thần linh (nếu có), ban gia tiên, ban Thần Tài – Thổ Địa, khấn bài trong nhà.
6. Chờ hương tàn, vái tạ, hạ lễ; hoá vàng mã nhỏ (nếu có) ở nơi an toàn; mang mâm ngoài trời vào.

Bàn thờ trong nhà nên đặt ở vị trí trang nghiêm, không bị cửa chính đâm thẳng, kích thước hài hoà theo thước âm phần 38,8 cm. Tham khảo thêm bài bàn thờ gia tiên trong phong thuỷ nhà ở.

Văn khấn giao thừa ngoài trời và trong nhà

Hai bài khấn dưới đây được soạn theo khuôn văn khấn cổ truyền thông dụng. Quý vị điền vào chỗ trong ngoặc vuông; với tên các vị Hành khiển, Hành binh, Phán quan, có thể tra theo sách, lịch gia đình vẫn dùng hoặc để chung như hướng dẫn ở trên.

Văn khấn giao thừa ngoài trời

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy Đức Đương lai Hạ sinh Di Lặc Tôn Phật.

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần.

Con kính lạy ngài Cựu niên Đương cai Hành khiển [tên vị năm cũ, nếu có], ngài Hành binh, ngài Phán quan năm cũ.

Con kính lạy ngài Tân niên Đương cai Hành khiển [tên vị năm mới, nếu có], ngài Hành binh, ngài Phán quan năm mới.

Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân cùng chư vị Tôn thần.

Nay phút giao thừa năm [năm cũ] chuyển sang năm [năm mới] đã đến. Tín chủ con là [họ tên], cùng gia đình, ngụ tại [địa chỉ].

Chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa, lễ vật, kính dâng trước án, kính tiễn ngài Cựu niên Hành khiển, kính đón ngài Tân niên Hành khiển. Con xin tạ ơn chư vị đã che chở gia đình con năm cũ, cúi xin chư vị năm mới thương xót, phù hộ cho cả nhà mạnh khoẻ, bình an, làm ăn chân chính, mọi việc hanh thông.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Văn khấn giao thừa trong nhà

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ chư vị Tôn thần, ngài Bản cảnh Thành hoàng, ngài Bản xứ Thổ địa, ngài Bản gia Táo quân.

Con kính lạy các cụ tổ tiên nội ngoại họ [họ của gia đình], Cao tằng tổ khảo, Cao tằng tổ tỷ cùng các vị hương linh trong gia tộc.

Nay là phút giao thừa, năm [năm cũ] đã qua, năm [năm mới] vừa đến. Tín chủ con là [họ tên], cùng toàn thể gia đình, ngụ tại [địa chỉ].

Gia đình con thành tâm sắm sửa hương hoa, mâm cỗ, trà quả, kính dâng trước án. Kính cáo chư vị Tôn thần, kính lạy tổ tiên nội ngoại cùng chứng giám, cùng con cháu đón mừng năm mới.

Cúi xin chư vị Tôn thần và tổ tiên phù hộ cho gia đình con năm mới an khang, mọi người mạnh khoẻ, con cháu chăm ngoan, công việc chân chính được thuận lợi, trong nhà trên kính dưới nhường.

Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Gia đình không theo Phật giáo có thể lược câu niệm Phật và câu kính lạy Đức Di Lặc. Ở cửa hàng, công ty trực Tết, lễ giao thừa có thể chỉ làm bài ngoài trời, kèm lời kính cáo Thần Tài – Thổ Địa.

Giờ cúng giao thừa và lưu ý an toàn

Giao thừa là thời khắc chuyển từ ngày cuối năm sang ngày mùng 1 Tết. Theo cách tính truyền thống, đây là giờ Tý (khoảng từ 23 giờ đến 1 giờ sáng), nên nhiều gia đình bắt đầu lễ từ khoảng 23 giờ và thắp hương đúng lúc chuyển năm. Gia đình có người già, trẻ nhỏ có thể làm sớm hơn trong giờ Tý mà không cần đợi đúng 0 giờ. Nếu muốn xem thêm các giờ trong ngày đầu năm, quý vị tự tra bằng ứng dụng Trạch Cát của Liên Hoa.

• Bàn lễ ngoài trời phải chắc chắn; nến đặt trong chụp thuỷ tinh hoặc dùng đèn điện; luôn có người trông.
• Không đốt vàng mã gần xe máy, rèm cửa, cây cảnh khô, dây điện trang trí.
• Pháo hoa chỉ dùng loại được phép, theo hướng dẫn; tuyệt đối không dùng pháo nổ.
• Sau lễ, kiểm tra kỹ tàn hương, tàn giấy trước khi đi ngủ.

Những điều nên tránh đêm giao thừa

Tránh cãi vã, nói lời không hay trong đêm giao thừa – điều mà dân gian vẫn kiêng, và cũng là phép lịch sự tối thiểu trong khoảnh khắc thiêng liêng. Tránh để nhà cửa bừa bộn, đổ rác ngay đêm giao thừa (nên dọn xong từ chiều). Tránh uống say, lái xe đi chơi khuya.

Tránh đốt hàng mã lớn, nhiều lớp ngoài trời; tránh đặt mâm ngoài trời ở lối đi chung gây cản trở. Tránh tin những lời đồn kiểu "cúng giao thừa không đúng giây phút sẽ xui cả năm". Thời khắc giao thừa là biểu tượng; lòng thành và sự an toàn của cả nhà mới là điều cần giữ.

Tục "xông đất" sau giao thừa cũng không nên biến thành áp lực, chọn người theo tuổi đến mức khiến khách ngại đến nhà. Người đầu tiên đến chúc Tết với tấm lòng tốt chính là người "xông đất" đẹp nhất.

Góc nhìn Liên Hoa: giao thừa là lúc đặt lại tâm ý

Theo Hình Pháp Liên Hoa, năm mới không làm thay đổi bố cục ngôi nhà; điều làm thay đổi vận khí của một gia đình là cách sống, cách sắp đặt không gian và cách đối xử với nhau. Đêm giao thừa, khi nhà cửa sạch, ánh đèn ấm, cả nhà đứng cùng nhau trước bàn thờ, là lúc tốt nhất để mỗi người đặt một mong muốn chính đáng cho năm mới và tự hứa làm điều đó.

Liên Hoa khuyên giữ lễ giao thừa trang nghiêm mà nhẹ nhàng: mâm lễ vừa đủ, không đốt vàng mã quá mức, an toàn cháy nổ là trên hết. Lễ ngoài trời mang ý nghĩa văn hoá, tâm linh đẹp; không cần lo sợ về việc "khấn sai tên vị Hành khiển". Người xưa đặt ra lễ để con người thêm an tâm, không phải để thêm âu lo.

Sau giao thừa là sáng mùng 1 Tết. Quý vị xem tiếp bài văn khấn mùng 1 Tết cúng gia tiên trong cùng chuỗi, và bài văn khấn tất niên nếu muốn chuẩn bị lại từ đầu cho trọn vẹn.

Ảnh bìa: Phương Huy, phạm vi công cộng, Wikimedia Commons.

Bài liên quan

• Văn khấn tất niên
• Văn khấn mùng 1 Tết cúng gia tiên
• Bàn thờ gia tiên trong phong thuỷ nhà ở
• App Trạch Cát xem ngày
• Chuyên mục Phong Thuỷ Thờ Cúng · Kinh Gia Tiên

Câu hỏi thường gặp

Cúng giao thừa ngoài trời hay trong nhà trước?

Thông thường cúng ngoài trời trước, đúng hoặc gần thời khắc giao thừa, rồi vào nhà cúng trong nhà.

Không biết tên vị Hành khiển năm mới thì khấn thế nào?

Có thể khấn chung "ngài Cựu niên Đương cai Hành khiển" và "ngài Tân niên Đương cai Hành khiển", hoặc tra theo sách, lịch gia đình vẫn dùng.

Giờ cúng giao thừa là mấy giờ?

Giao thừa là thời khắc chuyển năm, thuộc giờ Tý (khoảng 23 giờ đến 1 giờ). Nhiều nhà bắt đầu lễ từ khoảng 23 giờ; nhà có người già, trẻ nhỏ có thể làm sớm hơn trong giờ Tý.

Nhà chung cư cúng giao thừa ngoài trời ở đâu?

Có thể đặt bàn lễ ở ban công an toàn hoặc sát cửa chính quay ra ngoài; dùng đèn điện, không đốt vàng mã ở ban công, hành lang.